Canonical Ref: MD 68
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
नेत्रा नीताः सततगतिना यद्विमानाग्रभूमीरालेख्यानां नवजलकणैर्दोषमुत्पाद्य सद्यः । शङ्कास्पृष्टा इव जलमुचस्त्वादृशा यत्र जालैर्धूमोद्गारानुकृतिनिपुणं जर्जरा निष्पतन्ति ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
यत्र भवद्विधा मेघाश्चित्रेषु नवजलकणैर्नाशं विधाय जर्जरत्वाद्धूमोद्गारानुकृत्या धूमप्रसरसादृश्येन निपुणं प्रवीणं प्रासादजालैर्गवाक्षविवरैर्निष्पतन्ति निर्यान्ति । उत्प्रेक्षते । चित्रनाशेन शङ्कास्पृष्टा इव शङ्किता यथा । सशङ्कैर्हि सपराधत्वाद्व्याजेन पलाय्यते । कोदृशा जलदाः । यस्यामलकायां विमानाग्रभूमीर्नेत्रा वोढ़ा प्रेरकेण सततगतिना वायुना नीता अपवाहिताः । नयतीति नेता तेन । अतश्च वर्षणादालेख्यबाधः । जर्जराः खण्डा म्लानाः ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
नेत्रा
Lemma: नेतृ
POS: m
नीताः
Lemma: नी
POS: 2. P.
सततगतिना
Lemma: सततगति
POS: m
यद्विमानाग्रभूमीर्
Lemma: यत्
POS: ind
यद्विमानाग्रभूमीर्
Lemma: विमान
POS: mn
यद्विमानाग्रभूमीर्
Lemma: अग्र
POS: n
यद्विमानाग्रभूमीर्
Lemma: भूमि
POS: f
आलेख्यानां
Lemma: आलेख्य
POS: n
सलिलकणिकादोषम्
Lemma: सलिल
POS: n
सलिलकणिकादोषम्
Lemma: कणिका
POS: f
सलिलकणिकादोषम्
Lemma: दोष
POS: mn
उत्पाद्य
Lemma: उत्पादय्
POS: 10. Ā.
सद्यः
Lemma: सद्यस्
POS: ind
शङ्कास्पृष्टा
Lemma: शङ्का
POS: f
शङ्कास्पृष्टा
Lemma: स्पृश्
POS: 6. Ā.
इव
Lemma: इव
POS: ind
जलमुचस्
Lemma: जलमुच्
POS: m
त्वादृशा
Lemma: त्वादृश
POS: adj
जालमार्गैर्
Lemma: जाल
POS: n
जालमार्गैर्
Lemma: मार्ग
POS: m
धूमोद्गारानुकृतिनिपुणा
Lemma: धूम
POS: mn
धूमोद्गारानुकृतिनिपुणा
Lemma: उद्गार
POS: m
धूमोद्गारानुकृतिनिपुणा
Lemma: अनुकृति
POS: f
धूमोद्गारानुकृतिनिपुणा
Lemma: निपुण
POS: adj
जर्जरा
Lemma: जर्जर
POS: adj
निष्पतन्ति
Lemma: निष्पत्
POS: 1. P. • Verb: निष्पतन्ति
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 68. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.