Canonical Ref: MD 63
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
तस्योत्सङ्गे प्रणयिन इव स्रस्तगङ्गादुगूलां न त्वं दृष्ट्वा न पुनरलकां ज्ञास्यसे कामचारिन् । या वः काले वहति सलिलोद्गारमुच्चैर्विमाना मुक्ताजालग्रथितमलकं कामिनीवाभ्रवृन्दम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
तत्र कैलासे दृष्ट्वास्मत्पुरीमलकां न न ज्ञास्यसे । अपि तु निःसंदेहं वेत्स्यस्येव यथा नूनमियं सालकेति । यतस्तस्याद्रेरुत्सङ्गेऽङ्के स्रस्त भ्रष्टं गङ्गैव दुगूलमम्बरं यस्यास्ताम् । जाह्नवी हि तत्र वहति । या चालका वः काले युष्माकं समये वर्षाख्येऽभ्रवृन्दं वहति । कीदृशम् । सलिलमुद्गिरति स्रवतीति सलिलोद्गारम् । कर्मण्यण् । का यथा कीदृशं किं वहतीत्याह । मुक्ताजालालंकृतमलकं यया कामिनी बिभर्ति । सापि प्रियस्योत्सङ्गे स्रस्तदुगूला भवति । सलिलस्य मुक्ताजालमुपमानम् । अभ्राणां लम्लाटकेशाः । उचैर्विमाना प्रांशुगृहा । कामचारिन्निति मेघस्य जडत्वं निराकृतम् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तस्योत्सङ्गे
Lemma: तद्
POS: pron
तस्योत्सङ्गे
Lemma: उत्सङ्ग
POS: m
प्रणयिन
Lemma: प्रणयिन्
POS: adj
इव
Lemma: इव
POS: ind
स्रस्तगङ्गादुकूलां
Lemma: स्रंस्
POS: 1. P.
स्रस्तगङ्गादुकूलां
Lemma: गङ्गा
POS: f
स्रस्तगङ्गादुकूलां
Lemma: दुकूल
POS: n
न
Lemma: न
POS: ind
त्वं
Lemma: त्वद्
POS: pron
दृष्ट्वा
Lemma: दृश्
POS: 6. P.
न
Lemma: न
POS: ind
पुनर्
Lemma: पुनर्
POS: ind
अलकां
Lemma: अलका
POS: f
ज्ञास्यसे
Lemma: ज्ञा
POS: 4. Ā. • Verb: ज्ञास्यसे
कामचारिन्
Lemma: काम
POS: m
कामचारिन्
Lemma: चारिन्
POS: adj
या
Lemma: यद्
POS: pron
वः
Lemma: त्वद्
POS: pron
काले
Lemma: काल
POS: m
वहति
Lemma: वह्
POS: 2. P. • Verb: वहति
सलिलोद्गारम्
Lemma: सलिल
POS: n
सलिलोद्गारम्
Lemma: उद्गार
POS: m
उच्चैर्
Lemma: उच्चैस्
POS: ind
विमाना
Lemma: विमान
POS: adj
मुक्ताजालग्रथितम्
Lemma: मुक्ता
POS: f
मुक्ताजालग्रथितम्
Lemma: जाल
POS: n
मुक्ताजालग्रथितम्
Lemma: ग्रन्थ्
POS: 1. P.
अलकं
Lemma: अलक
POS: mn
कामिनीवाभ्रवृन्दम्
Lemma: कामिनी
POS: f
कामिनीवाभ्रवृन्दम्
Lemma: इव
POS: ind
कामिनीवाभ्रवृन्दम्
Lemma: अभ्र
POS: mn
कामिनीवाभ्रवृन्दम्
Lemma: वृन्द
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 63. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.