Canonical Ref: MD 62
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
हेमाम्भोजप्रसवि सलिलं मानसस्याददानः कुर्वन्कामात्क्षणमुखपटप्रीतिमैरावणस्य । धुन्वन्वातैः सजलपृषतैः कल्पवृक्षांशुकानि च्छायाभिन्नः स्फटिकविशदं निर्विशेः पर्वतं तम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
छायया प्रतिविम्बेन भिन्नो द्विधाभूतस्त्वं सितमणिनिर्मलं तं पर्वतं निर्विशेरुपभुञ्जीथाः । उपभोगमाह । कीदृशस्त्वम् । हेमाम्भोजानि सुवर्णपद्मानि प्रसूते जनयति यत्तदुदकं मानससंवन्ध्याददानो गृह्णन् । प्रसवोऽत्र गीर्णः । तथा कामात्स्वेच्छात एवैरावणस्य क्षणं मुखपटप्रीतिं कुर्वन् । गजा हि मुखपटेन प्रीयन्ते । सजलपृषतैस्तोयकणयुक्तैरनिलः सुरतरुवासांसि धुन्वन्दोलयन् । धुनोतेः सौवादिकस्य ह्रस्वान्तस्याभ्युपगमाद्धुन्वन्निति रूपम् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
हेमाम्भोजप्रसवि
Lemma: हेमन्
POS: n
हेमाम्भोजप्रसवि
Lemma: अम्भोज
POS: n
हेमाम्भोजप्रसवि
Lemma: प्रसविन्
POS: adj
सलिलं
Lemma: सलिल
POS: n
मानसस्याददानः
Lemma: मानस
POS: n
मानसस्याददानः
Lemma: आदा
POS: 4. Ā.
कुर्वन्
Lemma: कृ
POS: 2. Ā.
कामं
Lemma: काम
POS: m
क्षणमुखपटप्रीतिम्
Lemma: क्षण
POS: m
क्षणमुखपटप्रीतिम्
Lemma: मुख
POS: n
क्षणमुखपटप्रीतिम्
Lemma: पट
POS: mn
क्षणमुखपटप्रीतिम्
Lemma: प्रीति
POS: f
ऐरावतस्य
Lemma: ऐरावत
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 62. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.