Canonical Ref: MD 60
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
हित्वा नीलं भुजगवलयं शम्भुना दत्तहस्ता क्रीडाशैले यदि च विहरेत्पादचारेण गौरी । भङ्गीभक्त्या विरचितवपुः स्तम्भितान्तर्जलोऽस्याः सोपानत्वं कुरु सुखपदस्पर्शमारोहणेषु ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
तस्मिंश्च केलिपर्वते कैलासे शिवेनालम्बितकरा पार्वती यदि पादचारेण चरणाभ्यां विहरेच्चङ्क्रम्येत तदस्यास्त्वमारोहणेषु सोपामत्वं कुर्याः । यतो भङ्गीभक्त्या तरंगविच्छित्या कल्लोलाकारेण विरचितदेहः । अत एव तत्सुखपदस्पर्शं पारुष्याभावाच्छीतलत्वाच्च चरणप्रीतिकारि । स्तम्भितं निश्चलीकृतमन्तरुदरे जलं येन । अन्यथा हि पादसादः स्यात् । भयंकरत्वादेव नीलं सर्पकटकं हित्वा त्यक्त्वा । पादाभ्यां चारो गमनं पादचारः ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
हित्वा
Lemma: हा
POS: 1. P.
तस्मिन्
Lemma: तद्
POS: pron
भुजगवलयं
Lemma: भुजग
POS: m
भुजगवलयं
Lemma: वलय
POS: mn
शम्भुना
Lemma: शम्भु
POS: m
दत्तहस्ता
Lemma: दा
POS: 1. Ā.
दत्तहस्ता
Lemma: हस्त
POS: mn
क्रीडाशैले
Lemma: क्रीडा
POS: f
क्रीडाशैले
Lemma: शैल
POS: mn
यदि
Lemma: यदि
POS: ind
च
Lemma: च
POS: ind
विचरेत्
Lemma: विचर्
POS: 1. Ā. • Verb: विचरेत्
पादचारेण
Lemma: पाद
POS: m
पादचारेण
Lemma: चार
POS: m
गौरी
Lemma: गौरी
POS: f
भङ्गीभक्त्या
Lemma: भङ्गी
POS: f
भङ्गीभक्त्या
Lemma: भक्ति
POS: f
विरचितवपुः
Lemma: विरचय्
POS: 10. Ā.
विरचितवपुः
Lemma: वपुस्
POS: n
स्तम्भितान्तर्जलौघः
Lemma: स्तम्भय्
POS: 10. Ā.
स्तम्भितान्तर्जलौघः
Lemma: अन्तर्
POS: ind
स्तम्भितान्तर्जलौघः
Lemma: जल
POS: n
स्तम्भितान्तर्जलौघः
Lemma: ओघ
POS: m
सोपानत्वं
Lemma: सोपान
POS: mn
सोपानत्वं
Lemma: त्व
POS: n
कुरु
Lemma: कृ
POS: 2. Ā. • Verb: कुरु
मणितटारोहणायाग्रयायी
Lemma: मणि
POS: m
मणितटारोहणायाग्रयायी
Lemma: तट
POS: mn
मणितटारोहणायाग्रयायी
Lemma: आरोहण
POS: n
मणितटारोहणायाग्रयायी
Lemma: अग्र
POS: n
मणितटारोहणायाग्रयायी
Lemma: यायिन्
POS: adj
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 60. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.