Canonical Ref: MD 57
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
प्रालेयाद्रेरुपतटमतिक्रम्य तांस्तान्विशेषान्हंसद्वारं भृगुपतियशोवर्त्म यत्क्रौञ्चरन्ध्रम् । तेनोदीचीं दिशमभिसरेस्तिर्यगायामशोभी श्यामः पादो बलिनियमनाभ्युद्यतस्येव विष्णोः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
प्रालेयाद्रेर्हिमवत उपतटं पर्यन्ते तांस्तान्विशेषांश्चरणन्यासादीनद्भुतानतिक्रम्योल्लङ्घ्य यत्कौञ्चाद्रिच्छिद्रं हंसानां द्वारभूतं विद्यते तेन रन्ध्रेण त्वं कौबेरीमाशामभिसरेर्गच्छेः । तिर्यग्य आयामो विस्तारस्तेन शोभमानः । अतश्च बलिवचनोत्थितस्य विष्णो: श्यामश्चरण इवेत्युपमा । कीदृग्रन्ध्रम् । भृगुपतिः परशुरामस्तदीयस्य यशसो वर्त्म प्रसरणमार्गः । तेन क्रौञ्चस्य भज्यमानत्वात् । प्रालेयं हिमम् । अतिक्रम्येति परावरयोगे चेति क्त्वा ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
प्रालेयाद्रेर्
Lemma: प्रालेयाद्रि
POS: m
उपतटम्
Lemma: उपतटम्
POS: ind
अतिक्रम्य
Lemma: अतिक्रम्
POS: 6. P.
तांस्
Lemma: तद्
POS: pron
तान्
Lemma: तद्
POS: pron
विशेषान्
Lemma: विशेष
POS: m
हंसद्वारं
Lemma: हंसद्वार
POS: n
भृगुपतियशोवर्त्म
Lemma: भृगुपति
POS: m
भृगुपतियशोवर्त्म
Lemma: यशस्
POS: n
भृगुपतियशोवर्त्म
Lemma: वर्त्मन्
POS: n
यत्
Lemma: यद्
POS: pron
क्रौञ्चरन्ध्रम्
Lemma: क्रौञ्चरन्ध्र
POS: n
तेनोदीचीं
Lemma: तद्
POS: pron
तेनोदीचीं
Lemma: उदञ्च्
POS: adj
दिशम्
Lemma: दिश्
POS: f
अनुसरेस्
Lemma: अनुसृ
POS: 1. Ā. • Verb: अनुसरेः
तिर्यग्
Lemma: तिर्यञ्च्
POS: adj
आयामशोभी
Lemma: आयाम
POS: m
आयामशोभी
Lemma: शोभिन्
POS: adj
श्यामः
Lemma: श्याम
POS: adj
पादो
Lemma: पाद
POS: m
बलिनियमनाभ्युद्यतस्येव
Lemma: बलि
POS: m
बलिनियमनाभ्युद्यतस्येव
Lemma: नियमन
POS: n
बलिनियमनाभ्युद्यतस्येव
Lemma: अभ्युद्यम्
POS: 1. P.
बलिनियमनाभ्युद्यतस्येव
Lemma: इव
POS: ind
विष्णोः
Lemma: विष्णु
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 57. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.