Canonical Ref: MD 56
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
शब्दायन्ते मधुरमनिलैः कीचकाः पूर्यमाणाः संरक्ताभिस्त्रिपुरविजयो गीयते किंनरीभिः । निर्ह्रादी ते मुरज इव चेत्कन्दरासु ध्वनिः स्यात्संगीतार्थो ननु पशुपतेस्तत्र भावी समस्तः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
तव ध्वनिः कन्दरासु गुहासु निर्ह्रादी घूर्णमानो मुरज इव यदि भवेत्तत्तत्र हरस्य संगीतार्थो गुणनिकावस्तु समस्तोऽखण्डो भावी भविष्यति । अन्या हि तव सामग्री विद्यते । तथा हि कीचका वंशा वातैरुद्धूता मधुरं शब्दायन्ते ध्वनन्ति । भाविताभिश्च किंपुरुषाङ्गनाभिस्त्रिपुरदाहाख्यं काव्यं गीयते । त्वदीयश्च शब्दप्रतिबिम्बो मुरजनिभो यदि स्यात्तत्संगीतार्थः पशुपतेस्तच्च भावी समस्तः । शब्दं कुर्वन्ति शब्दायन्ते । निर्ह्रादी गम्भीरः ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
शब्दायन्ते
Lemma: शब्दाय्
POS: Denom. Ā. • Verb: शब्दायन्ते
मधुरम्
Lemma: मधुर
POS: adj
अनिलैः
Lemma: अनिल
POS: m
कीचकाः
Lemma: कीचक
POS: m
पूर्यमाणाः
Lemma: पृ
POS: 9. Ā.
संरक्ताभिस्
Lemma: संरञ्ज्
POS: 6. Ā.
त्रिपुरविजयो
Lemma: त्रिपुर
POS: n
त्रिपुरविजयो
Lemma: विजय
POS: m
गीयते
Lemma: गा
POS: 2. P. • Verb: गीयते
किंनरीभिः
Lemma: किंनरी
POS: f
निर्ह्रादस्
Lemma: निर्ह्राद
POS: m
ते
Lemma: त्वद्
POS: pron
मुरज
Lemma: मुरज
POS: m
इव
Lemma: इव
POS: ind
चेत्
Lemma: चेद्
POS: ind
कन्दरेषु
Lemma: कन्दर
POS: mfn
ध्वनिः
Lemma: ध्वनि
POS: m
स्यात्
Lemma: अस्
POS: 2. P. • Verb: स्यात्
संगीतार्थो
Lemma: संगीत
POS: n
संगीतार्थो
Lemma: अर्थ
POS: mn
ननु
Lemma: ननु
POS: ind
पशुपतेस्
Lemma: पशुपति
POS: m
तत्र
Lemma: तत्र
POS: ind
भावी
Lemma: भाविन्
POS: adj
समग्रः
Lemma: समग्र
POS: adj
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 56. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.