Canonical Ref: MD 55
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
तत्र व्यक्तं दृषदि चरणन्यासमर्धेन्दुमौलेः शश्वत्सिद्धैरुपहृतबलिं भक्तिनम्रः परीयाः । यस्मिन्दृष्टे करणविगमादूर्ध्वमुद्धूतपापाः कल्पन्तेऽस्य स्थिरगणपदप्राप्तये श्रद्दधानाः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
तत्र हिमवति दृषदि शिलायामर्धेन्दुमौलेः शिवस्य व्यक्तं चरणन्यासं प्रकटां पादमुद्रां त्वं भक्त्या प्रणतः परीयाः प्रदक्षिणीकुर्याः । यस्मात्तस्मिन्नवलोकिते क्षपितकिल्बिषाः सन्तः श्रद्दधाना भक्ताः करणविगमादूर्ध्वं देहपातादनन्तरमस्य देवस्य स्थिरगणपदप्राप्तये कल्पन्ते । अनश्वराः प्रमथाः संपद्यन्ते । अत एव सदा सिद्धैर्निवेदितोपहारम् । इन्दोरर्धमर्धेन्दुर्मालौ शेखरे यस्य सोऽर्धेन्दुमौलिः । कलामात्रधारित्वेऽपि संस्थानापेक्षमर्धत्वम् । इणः परिपूर्वस्य लिङः सिपि परीया इति रूपम् । करणानीन्द्रियाणि विद्यन्ते यत्र तत्करणं वपुः । अर्श आदिभ्योऽच् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तत्र
Lemma: तत्र
POS: ind
व्यक्तं
Lemma: व्यक्त
POS: adj
दृषदि
Lemma: दृषद्
POS: f
चरणन्यासम्
Lemma: चरण
POS: mn
चरणन्यासम्
Lemma: न्यास
POS: m
अर्धेन्दुमौलेः
Lemma: अर्ध
POS: adj
अर्धेन्दुमौलेः
Lemma: इन्दु
POS: m
अर्धेन्दुमौलेः
Lemma: मौलि
POS: mf
शश्वत्
Lemma: शश्वत्
POS: ind
सिद्धैर्
Lemma: सिद्ध
POS: m
उपचितबलिं
Lemma: उपचि
POS: 5. Ā.
उपचितबलिं
Lemma: बलि
POS: m
भक्तिनम्रः
Lemma: भक्ति
POS: f
भक्तिनम्रः
Lemma: नम्र
POS: adj
परीयाः
Lemma: परी
POS: 2. Ā. • Verb: परीयाः
यस्मिन्
Lemma: यद्
POS: pron
दृष्टे
Lemma: दृश्
POS: 6. P.
करणविगमाद्
Lemma: करण
POS: n
करणविगमाद्
Lemma: विगम
POS: m
ऊर्ध्वम्
Lemma: ऊर्ध्वम्
POS: ind
उद्धूतपापाः
Lemma: उद्धू
POS: 5. P.
उद्धूतपापाः
Lemma: पाप
POS: n
कल्पिष्यन्ते
Lemma: क्ﾱप्
POS: 1. P. • Verb: कल्पिष्यन्ते
स्थिरगणपदप्राप्तये
Lemma: स्थिर
POS: adj
स्थिरगणपदप्राप्तये
Lemma: गण
POS: m
स्थिरगणपदप्राप्तये
Lemma: पद
POS: mn
स्थिरगणपदप्राप्तये
Lemma: प्राप्ति
POS: f
श्रद्दधानाः
Lemma: श्रद्धा
POS: 1. P.
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 55. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.