Canonical Ref: MD 47
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
तामुत्तीर्य व्रज परिचितभ्रूलताविभ्रमाणां पक्ष्मोत्क्षेपादुपरिविलसत्कृष्णशारप्रभाणाम् । कुन्दक्षेपानुगमधुकरश्रीमुषामात्मबिम्बं पात्रीकुर्वन्दशपुरवधूनेत्रकौतूहलानाम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
तां चर्मण्वतीमतीत्य दशपुराख्ये नगरे युवतिनयनकौतुकानामात्मानं पात्रीकुर्वस्तासां नेत्रविषयं नयनन्गच्छेः । दशपुरनिकटेन याया यथा तन्नागरिकास्त्वामीक्षेरन्नित्यर्थः । कीदृशानाम् । नागरिकत्वात्परिचिता अभ्यस्ता भ्रूशाखाविलासा येषाम् । तथा त्वदालोकनवशात्पक्ष्मोत्क्षेपेणोपरि विलसन्ती स्फुरन्ती कृपणशारप्रभा येषाम् । अतश्च कुन्दकुसुमस्य यः क्षेपः प्रेरणां तस्यानुगा अनुयायिनो ये भ्रमरास्तेषां श्रियं शोभां मुष्णन्ति यानि तेषाम् । कुन्दानां मितत्वादलीनां च कालत्वात् । यद्यपि कौतूहलविशेषणान्येतानि तथापि वस्तुबलात्तद्वत्तां नेत्राणामिवैते गुणाः ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
ताम्
Lemma: तद्
POS: pron
उत्तीर्य
Lemma: उत्तृ
POS: 6. P.
व्रज
Lemma: व्रज्
POS: 1. Ā. • Verb: व्रज
परिचितभ्रूलताविभ्रमाणां
Lemma: परिचि
POS: 5. Ā.
परिचितभ्रूलताविभ्रमाणां
Lemma: भ्रू
POS: f
परिचितभ्रूलताविभ्रमाणां
Lemma: लता
POS: f
परिचितभ्रूलताविभ्रमाणां
Lemma: विभ्रम
POS: m
पक्ष्मोत्क्षेपाद्
Lemma: पक्ष्मन्
POS: n
पक्ष्मोत्क्षेपाद्
Lemma: उत्क्षेप
POS: m
उपरिविलसत्कृष्णशारप्रभाणाम्
Lemma: उपरि
POS: ind
उपरिविलसत्कृष्णशारप्रभाणाम्
Lemma: विलस्
POS: 1. P.
उपरिविलसत्कृष्णशारप्रभाणाम्
Lemma: कृष्ण
POS: adj
उपरिविलसत्कृष्णशारप्रभाणाम्
Lemma: शार
POS: adj
उपरिविलसत्कृष्णशारप्रभाणाम्
Lemma: प्रभा
POS: f
कुन्दक्षेपानुगमधुकरश्रीमुषाम्
Lemma: कुन्द
POS: m
कुन्दक्षेपानुगमधुकरश्रीमुषाम्
Lemma: क्षेप
POS: m
कुन्दक्षेपानुगमधुकरश्रीमुषाम्
Lemma: अनुग
POS: adj
कुन्दक्षेपानुगमधुकरश्रीमुषाम्
Lemma: मधुकर
POS: m
कुन्दक्षेपानुगमधुकरश्रीमुषाम्
Lemma: श्री
POS: f
कुन्दक्षेपानुगमधुकरश्रीमुषाम्
Lemma: मुष्
POS: f
आत्मबिम्बं
Lemma: आत्मन्
POS: m
आत्मबिम्बं
Lemma: बिम्ब
POS: mn
पात्रीकुर्वन्
Lemma: पात्रीकृ
POS: 8. P.
दशपुरवधूनेत्रकौतूहलानाम्
Lemma: दशन्
POS: adj
दशपुरवधूनेत्रकौतूहलानाम्
Lemma: पुरवधू
POS: f
दशपुरवधूनेत्रकौतूहलानाम्
Lemma: नेत्र
POS: mn
दशपुरवधूनेत्रकौतूहलानाम्
Lemma: कौतूहल
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 47. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.