Canonical Ref: MD 46
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
त्वय्यादातुं जलमवनते शार्ङ्गिणो वर्णचौरे तस्याः सिन्धोः पृथुमपि तनुं दूरभावात्प्रवाहम् । प्रेक्षिष्यन्ते गगनगतयो दूरमावर्ज्य दृष्टीरेकं मुक्तागुणमिव भुवः स्थूलमध्येन्द्रनीलम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
त्वयि तोयं ग्रहीतुमवनते लम्बमाने सति तस्याः मिन्धोश्चर्मण्वत्याः प्रवाहं सिताख्या नभश्चराश्चक्षूंषि दूरमत्यर्थमावर्ज्य निक्षिप्य कौतुकाद्द्रक्ष्यन्ति । यतो भुवः स्थूलमध्येन्द्रनीलमेकं मुक्तागुणं मौक्तिकदामेव । स्रोतसो मुक्तागुणनिभत्वादम्बुदस्य च महानीलतुल्यत्वात् । कीदृशं प्रवाहम् । पृथुमपि तनुं विस्तीमपि स्वल्पम् । कुतः । दूरभावाद्विप्रकर्षात् । दूराद्धि महदपि स्वल्पं दृश्यते । अत एव मुक्तागुणसारूप्यम् । त्वयि कीदृशे । सजलत्वात्कृष्णस्य वर्णचौरे नीले । एतेनेन्द्रनीलनिभत्वमुक्तम् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
त्वय्य्
Lemma: त्वद्
POS: pron
आदातुं
Lemma: आदा
POS: 4. Ā.
जलम्
Lemma: जल
POS: n
अवनते
Lemma: अवनम्
POS: 1. Ā.
शार्ङ्गिणो
Lemma: शार्ङ्गिन्
POS: m
वर्णचौरे
Lemma: वर्ण
POS: mn
वर्णचौरे
Lemma: चौर
POS: m
तस्याः
Lemma: तद्
POS: pron
सिन्धोः
Lemma: सिन्धु
POS: mf
पृथुम्
Lemma: पृथु
POS: adj
अपि
Lemma: अपि
POS: ind
तनुं
Lemma: तनु
POS: adj
दूरभावात्
Lemma: दूर
POS: adj
दूरभावात्
Lemma: भाव
POS: m
प्रवाहम्
Lemma: प्रवाह
POS: m
प्रेक्षिष्यन्ते
Lemma: प्रेक्ष्
POS: 1. P. • Verb: प्रेक्षिष्यन्ते
गगनगतयो
Lemma: गगन
POS: n
गगनगतयो
Lemma: गति
POS: f
नूनम्
Lemma: नूनम्
POS: ind
आवर्ज्य
Lemma: आवर्जय्
POS: 10. P.
दृष्टिर्
Lemma: दृष्टि
POS: f
एकं
Lemma: एक
POS: pron
मुक्तागुणम्
Lemma: मुक्ता
POS: f
मुक्तागुणम्
Lemma: गुण
POS: mn
इव
Lemma: इव
POS: ind
भुवः
Lemma: भू
POS: f
स्थूलमध्येन्द्रनीलम्
Lemma: स्थूल
POS: adj
स्थूलमध्येन्द्रनीलम्
Lemma: मध्य
POS: n
स्थूलमध्येन्द्रनीलम्
Lemma: इन्द्रनील
POS: mn
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 46. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.