Canonical Ref: MD 30
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
प्राप्यावन्तीनुदयनकथाकोविदग्रामवृद्धान्पूर्वोद्दिष्टामनुसर पुरीं श्रीविशालां विशालाम् । स्वल्पीभूते सुचरितफले स्वर्गिणां गां गतानां शेषैः पुण्यैर्हृतमिव दिवः कान्तिमत्खण्डमेकम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
ततोऽवन्तीनाम जनपदानासाद्य पूर्वोद्दिष्टां पूर्वोक्तां नगरीमुज्जयिनीमनुसर गच्छ । कीदृशांस्तान् । उदयनकथा बृहत्कथावत्सराजवृत्तान्तः । तत्र कोविदाः प्रवीणा ग्रामवृद्धाश्चिरन्तना येषु । तस्य तत्र वर्णनीयत्वात् । पुरीं कीदृशीम् । श्रिया ऋद्ध्या विशालामनल्पां विविधाश्च शाला यस्यास्ताम् । यां चोत्पेक्षामहे । दिव एकं भास्वरं खपदमिव । स्वर्गैकदेशस्य कस्तवागम इत्याह । स्वर्गिणां पुण्यवतं सुचरितफले सुकृतफले उपभुक्तत्वादल्पीभूते किंचिच्छिष्टे सति गां गतानां भुवं प्राप्तानां पुण्यशेषेणाहतं भुवमानीतं मूर्तिमत्स्वर्गखण्डमिवेत्यर्थः । अवन्तीनां निवासो जनपदोऽवन्तयः ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
प्राप्यावन्तीन्
Lemma: प्राप्
POS: 1. P.
प्राप्यावन्तीन्
Lemma: अवन्ति
POS: m
उदयनकथाकोविदग्रामवृद्धान्
Lemma: उदयन
POS: n
उदयनकथाकोविदग्रामवृद्धान्
Lemma: कथा
POS: f
उदयनकथाकोविदग्रामवृद्धान्
Lemma: कोविद
POS: adj
उदयनकथाकोविदग्रामवृद्धान्
Lemma: ग्राम
POS: mn
उदयनकथाकोविदग्रामवृद्धान्
Lemma: वृद्ध
POS: adj
पूर्वोद्दिष्टाम्
Lemma: पूर्व
POS: pron
पूर्वोद्दिष्टाम्
Lemma: उद्दिश्
POS: 6. Ā.
उपसर
Lemma: उपसृ
POS: 1. Ā. • Verb: उपसर
पुरीं
Lemma: पुरी
POS: f
श्रीविशालां
Lemma: श्री
POS: f
श्रीविशालां
Lemma: विशाल
POS: adj
विशालाम्
Lemma: विशाला
POS: f
स्वल्पीभूते
Lemma: स्वल्पीभू
POS: 1. Ā.
सुचरितफले
Lemma: सु
POS: ind
सुचरितफले
Lemma: चरित
POS: n
सुचरितफले
Lemma: फल
POS: n
स्वर्गिणां
Lemma: स्वर्गिन्
POS: adj
गां
Lemma: गो
POS: mf
गतानां
Lemma: गम्
POS: 6. Ā.
शेषैः
Lemma: शेष
POS: mn
पुण्यैर्
Lemma: पुण्य
POS: adj
हृतम्
Lemma: हृ
POS: 2. P.
इव
Lemma: इव
POS: ind
दिवः
Lemma: दिव्
POS: m
कान्तिमत्
Lemma: कान्तिमत्
POS: adj
खण्डम्
Lemma: खण्ड
POS: mn
एकम्
Lemma: एक
POS: pron
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 30. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.