Canonical Ref: MD 31
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
दीर्घीकुर्वन्पटु मदकलं कूजितं सारसानां प्रत्यूषेषु स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः । यत्र स्त्रीणां हरति सुरतग्लानिमङ्गानुकूलः सिप्रावातः प्रियतम इव प्रार्थनाचाटुकारः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
यत्रोज्जयिन्यां कामिनीनां सिप्रासरिदनिलः सुरतग्लानिं मोहनखेदं हरत्यपास्यति । कीदृशः । सारसानां लक्ष्मणानां मदेन मधुरं स्फुटं च कूजितं दी|कुर्वन्प्रमारयन् । तथा प्रभातेषु स्फुटितानि विकसितानि यानि कमलानि तेषामामोदः सौरभं तस्य मैत्र्या संपर्केण कषायः कषायरसयुक्तः । भावित इत्यर्थः । अङ्गानुकूलो गात्रसुखकारी । शीतलसुरभित्वात् । क इव हरतीत्याह । प्रार्थनया चाटुकारः प्रियकृत्प्रेयान्यथा कामिन्या अङ्गग्लानिमपहरति । सिप्राख्योज्जयिन्यां नदी ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
दीर्घीकुर्वन्
Lemma: दीर्घीकृ
POS: 8. Ā.
पटु
Lemma: पटु
POS: adj
मदकलं
Lemma: मद
POS: m
मदकलं
Lemma: कल
POS: adj
कूजितं
Lemma: कूजित
POS: n
सारसानां
Lemma: सारस
POS: m
प्रत्यूषेषु
Lemma: प्रत्यूष
POS: mn
स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः
Lemma: स्फुट्
POS: 6. Ā.
स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः
Lemma: कमल
POS: mn
स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः
Lemma: आमोद
POS: m
स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः
Lemma: मैत्री
POS: f
स्फुटितकमलामोदमैत्रीकषायः
Lemma: कषाय
POS: adj
यत्र
Lemma: यत्र
POS: ind
स्त्रीणां
Lemma: स्त्री
POS: f
हरति
Lemma: हृ
POS: 2. P. • Verb: हरति
सुरतग्लानिम्
Lemma: सुरत
POS: n
सुरतग्लानिम्
Lemma: ग्लानि
POS: f
अङ्गानुकूलः
Lemma: अङ्ग
POS: n
अङ्गानुकूलः
Lemma: अनुकूल
POS: adj
शिप्रावातः
Lemma: शिप्रा
POS: f
शिप्रावातः
Lemma: वात
POS: m
प्रियतम
Lemma: प्रियतम
POS: adj
इव
Lemma: इव
POS: ind
प्रार्थनाचाटुकारः
Lemma: प्रार्थना
POS: f
प्रार्थनाचाटुकारः
Lemma: चाटु
POS: mn
प्रार्थनाचाटुकारः
Lemma: कार
POS: adj
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 31. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.