Canonical Ref: MD 29
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
वेणीभूतप्रतनुसलिलां तामतीतस्य सिन्धुं पाण्डुच्छायां तटरुहतरुभ्रंशिभिर्जीर्णपर्णैः । सौभाग्यं ते सुभग विरहावस्थया व्यञ्जयन्तीं कार्श्यं येन त्यजति विधिना स त्वयैवोपपाद्यः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
हे सुभग तां निर्विध्यां कार्श्यं कर्तृ येन विधिना प्रकारेण प्रकृतिस्थं त्यजति स विधिर्भवतैव संपाद्यः । वर्षेस्तत्रेवेत्यर्थः । एवं हि तोयपूरागमान्नदी कृशा न भवति । कस्मात्कार्श्यत्यागाय तत्र वर्षामीत्याह । यतसतवातीतस्य विरहावस्थया सौभाग्यं वाज्जभ्यं व्यञ्जयन्तीं कथयन्तीम् । तथा हि त्वद्विरहेण वेणीभूतं प्रतनुत्वात्सलिलं यस्याः । वेणी केशपाशः । तथा तटरुहेभ्यस्तीरजेभ्यस्तरुभ्यो भ्रष्टैर्जीर्णपर्णैःर्जर्जरकिसलयैः पाण्डुरीभुताम् । प्रियविरहे हि नारी तनुः पाण्डुश्च भवति ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
वेणीभूतप्रतनुसलिला
Lemma: वेणी
POS: f
वेणीभूतप्रतनुसलिला
Lemma: भू
POS: 1. Ā.
वेणीभूतप्रतनुसलिला
Lemma: प्रतनु
POS: adj
वेणीभूतप्रतनुसलिला
Lemma: सलिल
POS: n
ताम्
Lemma: तद्
POS: pron
अतीतस्य
Lemma: अती
POS: 1. P.
सिन्धुः
Lemma: सिन्धु
POS: mf
पाण्डुच्छाया
Lemma: पाण्डु
POS: adj
पाण्डुच्छाया
Lemma: छाया
POS: f
तटरुहतरुभ्रंशिभिर्जीर्णपर्णैः
Lemma: तट
POS: mn
तटरुहतरुभ्रंशिभिर्जीर्णपर्णैः
Lemma: रुह
POS: adj
तटरुहतरुभ्रंशिभिर्जीर्णपर्णैः
Lemma: तरु
POS: m
तटरुहतरुभ्रंशिभिर्जीर्णपर्णैः
Lemma: भ्रंशिन्
POS: adj
तटरुहतरुभ्रंशिभिर्जीर्णपर्णैः
Lemma: जृ
POS: 6. P.
तटरुहतरुभ्रंशिभिर्जीर्णपर्णैः
Lemma: पर्ण
POS: mn
सौभाग्यं
Lemma: सौभाग्य
POS: n
ते
Lemma: त्वद्
POS: pron
सुभग
Lemma: सुभग
POS: adj
विरहावस्थया
Lemma: विरह
POS: m
विरहावस्थया
Lemma: अवस्था
POS: f
व्यञ्जयन्ती
Lemma: व्यञ्जय्
POS: 10. P.
कार्श्यं
Lemma: कार्श्य
POS: n
येन
Lemma: यद्
POS: pron
त्यजति
Lemma: त्यज्
POS: 1. Ā. • Verb: त्यजति
विधिना
Lemma: विधि
POS: m
स
Lemma: तद्
POS: pron
त्वयैवोपपाद्यः
Lemma: त्वद्
POS: pron
त्वयैवोपपाद्यः
Lemma: एव
POS: ind
त्वयैवोपपाद्यः
Lemma: उपपादय्
POS: 10. Ā.
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 29. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.