Canonical Ref: MD 14
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
अद्रेः शृङ्गं हरति पवनः किं स्विदित्युन्मुखीभिर्दृष्टोत्साहश्चकितचकितं मुग्धसिद्धाङ्गनाभिः । स्थानादस्मात्सरसनिचुलादुत्पतोदङ्मुखः खं दिङ्नागानां पथि परिहरन्स्थूलहस्तावलेहान् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
अस्मात्प्रदेशात्त्वमुत्तराभिमुखः खमुद्गच्छ । सरसा निचुला वेतसा यत्रेति प्रावृड्वर्णनम् । त्वं कीदृशः । चकितचकितं सवासमुद्वक्ताभिर्मुग्धसिद्धवधूभिरित्थं दृष्टोत्साहो दृष्टोद्यमः । कथमित्याह । पवनो वायुः किं स्विदचलशिखरं हरत्यपनयति । अतश्च पातशङ्कया चकितत्वम् । अत एव मुग्धत्वम् । किं कुर्वन् । दिङ्गागानामाशाकरिणां पथि स्थूलहस्तावलेहान्महाकरग्रहान्वर्जयन् । ते हि तं प्रतिद्विरदभ्रान्या ग्रहीतुमिच्छन्ति । दिङ्नागाश्च पातालादारभ्य । यदाह । मन्दाकिन्याः पयः शेषं दिग्वारणमदाविलम्' । तथा । नदत्याकाशगङ्गायाः स्रोतस्युद्दामदिग्गजे' । चकितचकितमिति प्रकारे द्वित्वम् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अद्रेः
Lemma: अद्रि
POS: m
शृङ्गं
Lemma: शृङ्ग
POS: n
हरति
Lemma: हृ
POS: 2. P. • Verb: हरति
पवनः
Lemma: पवन
POS: m
किंस्विद्
Lemma: क
POS: pron
किंस्विद्
Lemma: स्विद्
POS: ind
इत्युन्मुखीभिर्
Lemma: इति
POS: ind
इत्युन्मुखीभिर्
Lemma: उन्मुख
POS: adj
दृष्टोत्साहश्
Lemma: दृश्
POS: 6. P.
दृष्टोत्साहश्
Lemma: उत्साह
POS: m
चकितचकितं
Lemma: चक्
POS: 1. P.
चकितचकितं
Lemma: चक्
POS: 1. P.
मुग्धसिद्धाङ्गनाभिः
Lemma: मुह्
POS: 4. Ā.
मुग्धसिद्धाङ्गनाभिः
Lemma: सिद्ध
POS: m
मुग्धसिद्धाङ्गनाभिः
Lemma: अङ्गना
POS: f
स्थानाद्
Lemma: स्थान
POS: n
अस्मात्
Lemma: इदम्
POS: pron
सरसनिचुलाद्
Lemma: सरस
POS: n
सरसनिचुलाद्
Lemma: निचुल
POS: m
उत्पतोदङ्मुखः
Lemma: उत्पत्
POS: 1. Ā. • Verb: उत्पत
उत्पतोदङ्मुखः
Lemma: उदङ्मुख
POS: adj
खं
Lemma: ख
POS: n
दिङ्नागानां
Lemma: दिङ्नाग
POS: m
पथि
Lemma: पथिन्
POS: m
परिहरन्
Lemma: परिहृ
POS: 1. Ā.
स्थूलहस्तावलेपान्
Lemma: स्थूल
POS: adj
स्थूलहस्तावलेपान्
Lemma: हस्त
POS: mn
स्थूलहस्तावलेपान्
Lemma: अवलेप
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 14. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.