Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 24
अरण्यकपर्व • अध्यायः 24
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 24 of the classical Mahābhārata with 17 verses.
Total: 17 Verses
•
Citations: MBh 3.24.1–17
•
250 Lexicon Terms
तस्मिन्दशार्हाधिपतौ प्रयाते; युधिष्ठिरो भीमसेनार्जुनौ च । यमौ च कृष्णा च पुरोहितश्च; रथान्महार्हान्परमाश्वयुक्तान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिन्
तद् [pron]
दशार्हाधिपतौ
दशार्ह [m]
दशार्हाधिपतौ
अधिपति [m]
प्रयाते
प्रया [2. Ā.]
युधिष्ठिरो
युधिष्ठिर [m]
भीमसेनार्जुनौ
भीमसेन [m]
भीमसेनार्जुनौ
अर्जुन [m]
च
च [ind]
यमौ
यम [m]
च
च [ind]
कृष्णा
कृष्णा [f]
च
च [ind]
पुरोहितश्
पुरोहित [m]
च
च [ind]
रथान्
रथ [m]
महार्हान्
महार्ह [adj]
परमाश्वयुक्तान्
परम [adj]
परमाश्वयुक्तान्
अश्व [m]
परमाश्वयुक्तान्
युज् [6. Ā.]
आस्थाय वीराः सहिता वनाय; प्रतस्थिरे भूतपतिप्रकाशाः । हिरण्यनिष्कान्वसनानि गाश्च; प्रदाय शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
वीराः
वीर [m]
सहिता
सहित [adj]
वनाय
वन [n]
प्रतस्थिरे
प्रस्था [1. Ā.]
भूतपतिप्रकाशाः
भूतपति [m]
भूतपतिप्रकाशाः
प्रकाश [m]
हिरण्यनिष्कान्
हिरण्य [n]
हिरण्यनिष्कान्
निष्क [mn]
वसनानि
वसन [n]
गाश्
गो [mf]
च
च [ind]
प्रदाय
प्रदा [3. Ā.]
शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यः
शिक्षा [f]
शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यः
अक्षर [n]
शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यः
मन्त्र [mn]
शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यः
विद् [adj]
प्रेष्याः पुरो विंशतिरात्तशस्त्रा; धनूंषि वर्माणि शरांश्च पीतान् । मौर्वीश्च यन्त्राणि च सायकांश्च; सर्वे समादाय जघन्यमीयुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रेष्याः
प्रेष्य [m]
पुरो
पुरस् [ind]
विंशतिर्
विंशति [f]
आत्तशस्त्रा
आदा [4. Ā.]
आत्तशस्त्रा
शस्त्र [n]
धनूंषि
धनुस् [n]
वर्माणि
वर्मन् [mn]
शरांश्
शर [m]
च
च [ind]
पीतान्
पीत [adj]
मौर्वीश्
मौर्वी [f]
च
च [ind]
यन्त्राणि
यन्त्र [mn]
च
च [ind]
सायकांश्
सायक [m]
च
च [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
समादाय
समादा [3. Ā.]
जघन्यम्
जघन्य [adj]
ईयुः
इ [5. Ā.]
ततस्तु वासांसि च राजपुत्र्या; धात्र्यश्च दास्यश्च विभूषणं च । तदिन्द्रसेनस्त्वरितं प्रगृह्य; जघन्यमेवोपययौ रथेन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
तु
तु [ind]
वासांसि
वासस् [n]
च
च [ind]
राजपुत्र्या
राजन् [m]
राजपुत्र्या
पुत्री [f]
धात्र्यश्
धात्री [f]
च
च [ind]
दास्यश्
दासी [f]
च
च [ind]
विभूषणं
विभूषण [n]
च
च [ind]
तद्
तद् [pron]
इन्द्रसेनस्
इन्द्रसेन [m]
त्वरितं
त्वरितम् [ind]
प्रगृह्य
प्रग्रह् [9. Ā.]
जघन्यम्
जघन्य [adj]
एवोपययौ
एव [ind]
एवोपययौ
उपया [2. P.]
रथेन
रथ [m]
ततः कुरुश्रेष्ठमुपेत्य पौराः; प्रदक्षिणं चक्रुरदीनसत्त्वाः । तं ब्राह्मणाश्चाभ्यवदन्प्रसन्ना; मुख्याश्च सर्वे कुरुजाङ्गलानाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कुरुश्रेष्ठम्
कुरुश्रेष्ठ [m]
उपेत्य
उपे [2. Ā.]
पौराः
पौर [m]
प्रदक्षिणं
प्रदक्षिण [adj]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
अदीनसत्त्वाः
अदीन [adj]
अदीनसत्त्वाः
सत्त्व [n]
तं
तद् [pron]
ब्राह्मणाश्
ब्राह्मण [m]
चाभ्यवदन्
च [ind]
चाभ्यवदन्
अभिवद् [1. Ā.]
प्रसन्ना
प्रसद् [1. Ā.]
मुख्याश्
मुख्य [adj]
च
च [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
कुरुजाङ्गलानाम्
कुरुजाङ्गल [m]
स चापि तानभ्यवदत्प्रसन्नः; सहैव तैर्भ्रातृभिर्धर्मराजः । तस्थौ च तत्राधिपतिर्महात्मा; दृष्ट्वा जनौघं कुरुजाङ्गलानाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
तान्
तद् [pron]
अभ्यवदत्
अभिवद् [1. Ā.]
प्रसन्नः
प्रसद् [1. Ā.]
सहैव
सह [ind]
सहैव
एव [ind]
तैर्
तद् [pron]
भ्रातृभिर्
भ्रातृ [m]
धर्मराजः
धर्मराज [m]
तस्थौ
स्था [1. Ā.]
च
च [ind]
तत्राधिपतिर्
तत्र [ind]
तत्राधिपतिर्
अधिपति [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
जनौघं
जन [m]
जनौघं
ओघ [m]
कुरुजाङ्गलानाम्
कुरुजाङ्गल [m]
पितेव पुत्रेषु स तेषु भावं; चक्रे कुरूणामृषभो महात्मा । ते चापि तस्मिन्भरतप्रबर्हे; तदा बभूवुः पितरीव पुत्राः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पितेव
पितृ [m]
पितेव
इव [ind]
पुत्रेषु
पुत्र [m]
स
तद् [pron]
तेषु
तद् [pron]
भावं
भाव [m]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
कुरूणाम्
कुरु [m]
ऋषभो
ऋषभ [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]
ते
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
तस्मिन्
तद् [pron]
भरतप्रबर्हे
भरत [m]
भरतप्रबर्हे
प्रबर्ह [adj]
तदा
तदा [ind]
बभूवुः
भू [1. Ā.]
पितरीव
पितृ [m]
पितरीव
इव [ind]
पुत्राः
पुत्र [m]
ततः समासाद्य महाजनौघाः; कुरुप्रवीरं परिवार्य तस्थुः । हा नाथ हा धर्म इति ब्रुवन्तो; ह्रिया च सर्वेऽश्रुमुखा बभूवुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
महाजनौघाः
महत् [adj]
महाजनौघाः
जन [m]
महाजनौघाः
ओघ [m]
कुरुप्रवीरं
कुरु [m]
कुरुप्रवीरं
प्रवीर [m]
परिवार्य
परिवारय् [10. Ā.]
तस्थुः
स्था [1. Ā.]
हा
हा [ind]
नाथ
नाथ [m]
हा
हा [ind]
धर्म
धर्म [mn]
इति
इति [ind]
ब्रुवन्तो
ब्रू [2. Ā.]
ह्रिया
ह्री [f]
च
च [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
ऽश्रुमुखा
अश्रु [mn]
ऽश्रुमुखा
मुख [n]
बभूवुः
भू [1. Ā.]
वरः कुरूणामधिपः प्रजानां; पितेव पुत्रानपहाय चास्मान् । पौरानिमाञ्जानपदांश्च सर्वा;न्हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वरः
वर [adj]
कुरूणाम्
कुरु [m]
अधिपः
अधिप [m]
प्रजानां
प्रजा [f]
पितेव
पितृ [m]
पितेव
इव [ind]
पुत्रान्
पुत्र [m]
अपहाय
अपहा [3. P.]
चास्मान्
च [ind]
चास्मान्
मद् [pron]
पौरान्
पौर [m]
इमाञ्जानपदांश्
इदम् [pron]
इमाञ्जानपदांश्
जानपद [m]
च
च [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
हित्वा
हा [1. P.]
प्रयातः
प्रया [2. Ā.]
क्व
क्व [ind]
नु
नु [ind]
धर्मराजः
धर्मराज [m]
धिग्धार्तराष्ट्रं सुनृशंसबुद्धिं; ससौबलं पापमतिं च कर्णम् । अनर्थमिच्छन्ति नरेन्द्र पापा; ये धर्मनित्यस्य सतस्तवोग्राः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धिग्
धिक् [ind]
धार्तराष्ट्रं
धार्तराष्ट्र [m]
सुनृशंसबुद्धिं
सु [ind]
सुनृशंसबुद्धिं
नृशंस [adj]
सुनृशंसबुद्धिं
बुद्धि [f]
ससौबलं
स [ind]
ससौबलं
सौबल [m]
पापमतिं
पाप [adj]
पापमतिं
मति [f]
च
च [ind]
कर्णम्
कर्ण [m]
अनर्थम्
अनर्थ [m]
इच्छन्ति
इष् [1. P.]
नरेन्द्र
नरेन्द्र [m]
पापा
पाप [adj]
ये
यद् [pron]
धर्मनित्यस्य
धर्म [mn]
धर्मनित्यस्य
नित्य [adj]
सतस्
अस् [2. P.]
तवोग्राः
त्वद् [pron]
तवोग्राः
उग्र [adj]
स्वयं निवेश्याप्रतिमं महात्मा; पुरं महद्देवपुरप्रकाशम् । शतक्रतुप्रस्थममोघकर्मा; हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वयं
स्वयम् [ind]
निवेश्याप्रतिमं
निवेशय् [10. Ā.]
निवेश्याप्रतिमं
अप्रतिम [adj]
महात्मा
महात्मन् [adj]
पुरं
पुर [n]
महद्
महत् [adj]
देवपुरप्रकाशम्
देव [m]
देवपुरप्रकाशम्
पुर [n]
देवपुरप्रकाशम्
प्रकाश [m]
पौरान्
पौर [m]
इमाञ्जानपदांश्
इदम् [pron]
इमाञ्जानपदांश्
जानपद [m]
च
च [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
हित्वा
हा [1. P.]
प्रयातः
प्रया [2. Ā.]
क्व
क्व [ind]
नु
नु [ind]
धर्मराजः
धर्मराज [m]
चकार यामप्रतिमां महात्मा; सभां मयो देवसभाप्रकाशाम् । तां देवगुप्तामिव देवमायां; हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वयं
स्वयम् [ind]
निवेश्याप्रतिमं
निवेशय् [10. Ā.]
निवेश्याप्रतिमं
अप्रतिम [adj]
महात्मा
महात्मन् [adj]
पुरं
पुर [n]
महद्
महत् [adj]
देवपुरप्रकाशम्
देव [m]
देवपुरप्रकाशम्
पुर [n]
देवपुरप्रकाशम्
प्रकाश [m]
पौरान्
पौर [m]
इमाञ्जानपदांश्
इदम् [pron]
इमाञ्जानपदांश्
जानपद [m]
च
च [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
हित्वा
हा [1. P.]
प्रयातः
प्रया [2. Ā.]
क्व
क्व [ind]
नु
नु [ind]
धर्मराजः
धर्मराज [m]
तान्धर्मकामार्थविदुत्तमौजा; बीभत्सुरुच्चैः सहितानुवाच । आदास्यते वासमिमं निरुष्य; वनेषु राजा द्विषतां यशांसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
धर्मकामार्थविद्
धर्म [mn]
धर्मकामार्थविद्
काम [m]
धर्मकामार्थविद्
अर्थ [mn]
धर्मकामार्थविद्
विद् [adj]
उत्तमौजा
उत्तम [adj]
उत्तमौजा
ओजस् [n]
बीभत्सुर्
बीभत्सु [m]
उच्चैः
उच्चैस् [ind]
सहितान्
सहित [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
आदास्यते
आदा [4. Ā.]
वासम्
वास [m]
इमं
इदम् [pron]
निरुष्य
निर्वस् [1. P.]
वनेषु
वन [n]
राजा
राजन् [m]
द्विषतां
द्विष् [1. P.]
यशांसि
यशस् [n]
द्विजातिमुख्याः सहिताः पृथक्च; भवद्भिरासाद्य तपस्विनश्च । प्रसाद्य धर्मार्थविदश्च वाच्या; यथार्थसिद्धिः परमा भवेन्नः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्विजातिमुख्याः
द्विजाति [m]
द्विजातिमुख्याः
मुख्य [adj]
सहिताः
सहित [adj]
पृथक्
पृथक् [ind]
च
च [ind]
भवद्भिर्
भवत् [adj]
आसाद्य
आसादय् [10. Ā.]
तपस्विनश्
तपस्विन् [m]
च
च [ind]
प्रसाद्य
प्रसादय् [10. Ā.]
धर्मार्थविदश्
धर्म [mn]
धर्मार्थविदश्
अर्थ [mn]
धर्मार्थविदश्
विद् [adj]
च
च [ind]
वाच्या
वच् [2. P.]
यथार्थसिद्धिः
यथा [ind]
यथार्थसिद्धिः
अर्थ [mn]
यथार्थसिद्धिः
सिद्धि [f]
परमा
परम [adj]
भवेन्नः
भू [1. Ā.]
भवेन्नः
मद् [pron]
इत्येवमुक्ते वचनेऽर्जुनेन; ते ब्राह्मणाः सर्ववर्णाश्च राजन् । मुदाभ्यनन्दन्सहिताश्च चक्रुः; प्रदक्षिणं धर्मभृतां वरिष्ठम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्य्
इति [ind]
एवम्
एवम् [ind]
उक्ते
वच् [2. P.]
वचने
वचन [n]
ऽर्जुनेन
अर्जुन [m]
ते
तद् [pron]
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
सर्ववर्णाश्
सर्व [pron]
सर्ववर्णाश्
वर्ण [mn]
च
च [ind]
राजन्
राजन् [m]
मुदाभ्यनन्दन्
मुद् [f]
मुदाभ्यनन्दन्
अभिनन्द् [1. Ā.]
सहिताश्
सहित [adj]
च
च [ind]
चक्रुः
कृ [2. Ā.]
प्रदक्षिणं
प्रदक्षिण [adj]
धर्मभृतां
धर्म [mn]
धर्मभृतां
भृत् [adj]
वरिष्ठम्
वरिष्ठ [adj]
आमन्त्र्य पार्थं च वृकोदरं च; धनंजयं याज्ञसेनीं यमौ च । प्रतस्थिरे राष्ट्रमपेतहर्षा; युधिष्ठिरेणानुमता यथास्वम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
पार्थं
पार्थ [m]
च
च [ind]
वृकोदरं
वृकोदर [m]
च
च [ind]
धनंजयं
धनंजय [m]
याज्ञसेनीं
याज्ञसेनी [f]
यमौ
यम [m]
च
च [ind]
प्रतस्थिरे
प्रस्था [1. Ā.]
राष्ट्रम्
राष्ट्र [mn]
अपेतहर्षा
अपे [2. Ā.]
अपेतहर्षा
हर्ष [m]
युधिष्ठिरेणानुमता
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरेणानुमता
अनुमन् [8. Ā.]
यथास्वम्
यथास्व [adj]