Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 40
अरण्यकपर्व • अध्यायः 40
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 40 of the classical Mahābhārata with 62 verses.
Total: 62 Verses
•
Citations: MBh 3.40.1–62
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 3 (Verses 30 shown)
गतेषु तेषु सर्वेषु तपस्विषु महात्मसु । पिनाकपाणिर्भगवान्सर्वपापहरो हरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गतेषु
गम् [6. Ā.]
तेषु
तद् [pron]
नागेषु
नाग [m]
तापसच्छद्मरूपिषु
तापस [m]
तापसच्छद्मरूपिषु
छद्मन् [n]
तापसच्छद्मरूपिषु
रूपिन् [adj]
पिनाकपाणिर्
पिनाकपाणि [m]
भगवान्
भगवन्त् [m]
सर्वपापहरो
सर्व [pron]
सर्वपापहरो
पाप [n]
सर्वपापहरो
हर [adj]
हरः
हर [m]
कैरातं वेषमास्थाय काञ्चनद्रुमसंनिभम् । विभ्राजमानो वपुषा गिरिर्मेरुरिवापरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कैरातं
कैरात [adj]
वेषम्
वेष [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
काञ्चनद्रुमसंनिभम्
काञ्चन [adj]
काञ्चनद्रुमसंनिभम्
द्रुम [m]
काञ्चनद्रुमसंनिभम्
संनिभ [adj]
विभ्राजमाना
विभ्राज् [1. P.]
वपुषा
वपुस् [n]
बिभ्रती
भृ [1. Ā.]
रूपम्
रूप [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
श्रीमद्धनुरुपादाय शरांश्चाशीविषोपमान् । निष्पपात महार्चिष्मान्दहन्कक्षमिवानलः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रीमद्धनुर्
श्रीमत् [adj]
श्रीमद्धनुर्
धनुस् [n]
उपादाय
उपादा [3. Ā.]
शरांश्
शर [m]
चाशीविषोपमान्
च [ind]
चाशीविषोपमान्
आशीविष [m]
चाशीविषोपमान्
उपम [adj]
निष्पपात
निष्पत् [1. P.]
महार्चिष्मान्
महत् [adj]
महार्चिष्मान्
अर्चिष्मत् [adj]
दहन्
दह् [2. P.]
कक्षम्
कक्ष [m]
इवानलः
इव [ind]
इवानलः
अनल [m]
देव्या सहोमया श्रीमान्समानव्रतवेषया । नानावेषधरैर्हृष्टैर्भूतैरनुगतस्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देव्या
देवी [f]
सहोमया
सह [ind]
सहोमया
उमा [f]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
समानव्रतवेषया
समान [adj]
समानव्रतवेषया
व्रत [n]
समानव्रतवेषया
वेष [m]
नानावेषधरैर्
नाना [ind]
नानावेषधरैर्
वेष [m]
नानावेषधरैर्
धर [adj]
हृष्टैर्भूतैर्
हृष् [1. P.]
हृष्टैर्भूतैर्
भूत [mn]
अनुगतस्तदा
अनुगम् [1. Ā.]
अनुगतस्तदा
तदा [ind]
किरातवेषप्रच्छन्नः स्त्रीभिश्चानु सहस्रशः । अशोभत तदा राजन्स देवोऽतीव भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किरातवेषप्रच्छन्नः
किरात [mn]
किरातवेषप्रच्छन्नः
वेष [m]
किरातवेषप्रच्छन्नः
प्रच्छद् [1. P.]
स्त्रीभिश्चानु
स्त्री [f]
स्त्रीभिश्चानु
च [ind]
स्त्रीभिश्चानु
अनु [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
तं
तद् [pron]
विशोध्य
विशोधय् [10. Ā.]
तदा
तदा [ind]
राजा
राजन् [m]
देवदूतेन
देव [m]
देवदूतेन
दूत [m]
भारत
भारत [m]
क्षणेन तद्वनं सर्वं निःशब्दमभवत्तदा । नादः प्रस्रवणानां च पक्षिणां चाप्युपारमत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षणेन
क्षण [m]
तद्
तद् [pron]
वनं
वन [n]
सर्वं
सर्व [pron]
निःशब्दम्
निःशब्द [adj]
अभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
नादः
नाद [m]
प्रस्रवणानां
प्रस्रवण [n]
च
च [ind]
पक्षिणां
पक्षिन् [m]
चाप्युपारमत्
च [ind]
चाप्युपारमत्
अपि [ind]
चाप्युपारमत्
उपरम् [1. P.]
स संनिकर्षमागम्य पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः । मूकं नाम दितेः पुत्रं ददर्शाद्भुतदर्शनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सान्त्व्यमानो
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
वीज्यमानः
वीजय् [10. P.]
पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा
पार्थ [m]
पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा
अ [ind]
पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा
क्लिश् [9. Ā.]
पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा
कर्मन् [n]
मूकं
मूक [m]
नाम
नाम [ind]
दितेः
दिति [f]
पुत्रं
पुत्र [m]
ददर्शाद्भुतदर्शनम्
दृश् [6. P.]
ददर्शाद्भुतदर्शनम्
अद्भुत [adj]
ददर्शाद्भुतदर्शनम्
दर्शन [n]
वाराहं रूपमास्थाय तर्कयन्तमिवार्जुनम् । हन्तुं परमदुष्टात्मा तमुवाचाथ फल्गुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाराहं
वाराह [adj]
रूपम्
रूप [n]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
तर्कयन्तम्
तर्कय् [Denom. Ā.]
इवार्जुनम्
इव [ind]
इवार्जुनम्
अर्जुन [m]
हन्तुं
हन् [6. P.]
परमदुष्टात्मा
परम [adj]
परमदुष्टात्मा
दुष् [4. Ā.]
परमदुष्टात्मा
आत्मन् [m]
तम्
तद् [pron]
उवाचाथ
वच् [2. P.]
उवाचाथ
अथ [ind]
फल्गुनः
फल्गुन [m]
गाण्डीवं धनुरादाय शरांश्चाशीविषोपमान् । सज्यं धनुर्वरं कृत्वा ज्याघोषेण निनादयन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रीमद्धनुर्
श्रीमत् [adj]
श्रीमद्धनुर्
धनुस् [n]
उपादाय
उपादा [3. Ā.]
शरांश्
शर [m]
चाशीविषोपमान्
च [ind]
चाशीविषोपमान्
आशीविष [m]
चाशीविषोपमान्
उपम [adj]
इदं
इदम् [pron]
सज्यं
सज्य [adj]
धनुः
धनुस् [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
सज्येनानेन
सज्य [adj]
सज्येनानेन
इदम् [pron]
सायकैः
सायक [m]
यन्मां प्रार्थयसे हन्तुमनागसमिहागतम् । तस्मात्त्वां पूर्वमेवाहं नेष्यामि यमसादनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यन्
यत् [ind]
मां
मद् [pron]
प्रार्थयसे
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
हन्तुम्
हन् [6. P.]
अनागसम्
अनागस् [adj]
इहागतम्
इह [ind]
इहागतम्
आगम् [6. P.]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
एवाहं
एव [ind]
एवाहं
मद् [pron]
नेष्यामि
नी [2. P.]
यमसादनम्
यम [m]
यमसादनम्
सादन [n]
तं दृष्ट्वा प्रहरिष्यन्तं फल्गुनं दृढधन्विनम् । किरातरूपी सहसा वारयामास शंकरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तात
तात [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
ब्रूयास्त्वं
ब्रू [2. Ā.]
ब्रूयास्त्वं
त्वद् [pron]
जरत्कारुं
जरत्कारु [m]
तपस्विनम्
तपस्विन् [m]
किरातरूपी
किरात [mn]
किरातरूपी
रूपिन् [adj]
सहसा
सहसा [ind]
वारयामास
वारय् [10. Ā.]
शंकरः
शंकर [m]
मयैष प्रार्थितः पूर्वं नीलमेघसमप्रभः । अनादृत्यैव तद्वाक्यं प्रजहाराथ फल्गुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मयैष
मद् [pron]
मयैष
एतद् [pron]
प्रार्थितः
प्रार्थय् [Denom. Ā.]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
नीलमेघसमप्रभः
नील [adj]
नीलमेघसमप्रभः
मेघ [m]
नीलमेघसमप्रभः
सम [pron]
नीलमेघसमप्रभः
प्रभा [f]
अनादृत्यैव
अन् [ind]
अनादृत्यैव
आदृ [1. P.]
अनादृत्यैव
एव [ind]
तद्
तद् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
प्रजहाराथ
प्रहृ [2. P.]
प्रजहाराथ
अथ [ind]
फल्गुनः
फल्गुन [m]
किरातश्च समं तस्मिन्नेकलक्ष्ये महाद्युतिः । प्रमुमोचाशनिप्रख्यं शरमग्निशिखोपमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किरातश्
किरात [mn]
च
च [ind]
समं
सम [pron]
तस्मिन्न्
तद् [pron]
एकलक्ष्ये
एक [pron]
एकलक्ष्ये
लक्ष्य [n]
महाद्युतिः
महत् [adj]
महाद्युतिः
द्युति [f]
प्रमुमोचाशनिप्रख्यं
प्रमुच् [6. Ā.]
प्रमुमोचाशनिप्रख्यं
अशनि [mf]
प्रमुमोचाशनिप्रख्यं
प्रख्या [f]
शरम्
शर [m]
अग्निशिखोपमम्
अग्नि [m]
अग्निशिखोपमम्
शिखा [f]
अग्निशिखोपमम्
उपम [adj]
तौ मुक्तौ सायकौ ताभ्यां समं तत्र निपेततुः । मूकस्य गात्रे विस्तीर्णे शैलसंहनने तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तौ
तद् [pron]
मुक्तौ
मुच् [6. Ā.]
सायकौ
सायक [m]
ताभ्यां
तद् [pron]
समं
सम [pron]
तत्र
तत्र [ind]
निपेततुः
निपत् [1. Ā.]
मूकस्य
मूक [m]
गात्रे
गात्र [n]
विस्तीर्णे
विस्तृ [9. P.]
शैलसंहनने
शैल [mn]
शैलसंहनने
संहनन [adj]
तदा
तदा [ind]
यथाशनिविनिष्पेषो वज्रस्येव च पर्वते । तथा तयोः संनिपातः शरयोरभवत्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथाशनिविनिष्पेषो
यथा [ind]
यथाशनिविनिष्पेषो
अशनि [mf]
यथाशनिविनिष्पेषो
विनिष्पेष [m]
वज्रस्येव
वज्र [mn]
वज्रस्येव
इव [ind]
च
च [ind]
पर्वते
पर्वत [mn]
तथा
तथा [ind]
तयोः
तद् [pron]
संनिपातः
संनिपात [m]
शरयोर्
शर [m]
अभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
स विद्धो बहुभिर्बाणैर्दीप्तास्यैः पन्नगैरिव । ममार राक्षसं रूपं भूयः कृत्वा विभीषणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
विद्धो
व्यध् [4. Ā.]
बहुभिर्
बहु [adj]
बाणैर्
बाण [m]
दीप्तास्यैः
दीप् [4. P.]
दीप्तास्यैः
आस्य [n]
पन्नगैर्
पन्नग [mn]
इव
इव [ind]
ममार
मृ [4. Ā.]
राक्षसं
राक्षस [adj]
रूपं
रूप [n]
भूयः
भूयस् [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
विभीषणम्
विभीषण [adj]
ददर्शाथ ततो जिष्णुः पुरुषं काञ्चनप्रभम् । किरातवेषप्रच्छन्नं स्त्रीसहायममित्रहा । तमब्रवीत्प्रीतमनाः कौन्तेयः प्रहसन्निव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददर्शाथ
दृश् [6. P.]
ददर्शाथ
अथ [ind]
ततो
ततस् [ind]
जिष्णुः
जिष्णु [m]
पुरुषं
पुरुष [m]
काञ्चनप्रभम्
काञ्चन [n]
काञ्चनप्रभम्
प्रभा [f]
किरातवेषप्रच्छन्नः
किरात [mn]
किरातवेषप्रच्छन्नः
वेष [m]
किरातवेषप्रच्छन्नः
प्रच्छद् [1. P.]
स्त्रीभिश्चानु
स्त्री [f]
स्त्रीभिश्चानु
च [ind]
स्त्रीभिश्चानु
अनु [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
अथाब्रवीत्
अथ [ind]
अथाब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
पुष्कराक्षः
पुष्कराक्ष [m]
प्रहसन्न्
प्रहस् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
भारत
भारत [m]
को भवानटते शून्ये वने स्त्रीगणसंवृतः । न त्वमस्मिन्वने घोरे बिभेषि कनकप्रभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
को
क [pron]
भवान्
भवत् [adj]
अटते
अट् [1. Ā.]
शून्ये
शून्य [adj]
वने
वन [n]
स्त्रीगणसंवृतः
स्त्री [f]
स्त्रीगणसंवृतः
गण [m]
स्त्रीगणसंवृतः
संवृ [9. P.]
न
न [ind]
त्वम्
त्वद् [pron]
अस्मिन्
इदम् [pron]
वने
वन [n]
घोरे
घोर [adj]
बिभेषि
भी [1. Ā.]
कनकप्रभ
कनक [n]
कनकप्रभ
प्रभा [f]
किमर्थं च त्वया विद्धो मृगोऽयं मत्परिग्रहः । मयाभिपन्नः पूर्वं हि राक्षसोऽयमिहागतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किमर्थं
किमर्थम् [ind]
च
च [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
विद्धो
व्यध् [4. Ā.]
मृगो
मृग [m]
ऽयं
इदम् [pron]
मत्परिग्रहः
मद् [pron]
मत्परिग्रहः
परिग्रह [m]
मयाभिपन्नः
मद् [pron]
मयाभिपन्नः
अभिपद् [4. P.]
पूर्वं
पूर्वम् [ind]
हि
हि [ind]
राक्षसो
राक्षस [m]
ऽयम्
इदम् [pron]
इहागतः
इह [ind]
इहागतः
आगम् [6. P.]
कामात्परिभवाद्वापि न मे जीवन्विमोक्ष्यसे । न ह्येष मृगयाधर्मो यस्त्वयाद्य कृतो मयि । तेन त्वां भ्रंशयिष्यामि जीवितात्पर्वताश्रय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामात्
काम [m]
परिभवाद्
परिभव [m]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
जीवन्
जीव् [1. Ā.]
विमोक्ष्यसे
विमुच् [6. Ā.]
न
न [ind]
ह्येष
हि [ind]
ह्येष
एतद् [pron]
मृगयाधर्मो
मृगया [f]
मृगयाधर्मो
धर्म [mn]
यस्
यद् [pron]
त्वयाद्य
त्वद् [pron]
त्वयाद्य
अद्य [ind]
कृतो
कृ [2. Ā.]
मयि
मद् [pron]
तेन
तेन [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
भ्रंशयिष्यामि
भ्रंशय् [10. Ā.]
जीवितात्
जीव् [1. Ā.]
पर्वताश्रय
पर्वत [mn]
पर्वताश्रय
आश्रय [m]
इत्युक्तः पाण्डवेयेन किरातः प्रहसन्निव । उवाच श्लक्ष्णया वाचा पाण्डवं सव्यसाचिनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
पाण्डवेयेन
पाण्डवेय [m]
किरातः
किरात [mn]
प्रहसन्न्
प्रहस् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
उवाच
वच् [2. P.]
श्लक्ष्णया
श्लक्ष्ण [adj]
वाचा
वाच् [f]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
नमो
नमस् [n]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
ममैवायं लक्ष्यभूतः पूर्वमेव परिग्रहः । ममैव च प्रहारेण जीविताद्व्यवरोपितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममैवायं
मद् [pron]
ममैवायं
एव [ind]
ममैवायं
इदम् [pron]
लक्ष्यभूतः
लक्ष्य [n]
लक्ष्यभूतः
भू [1. Ā.]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
एव
एव [ind]
परिग्रहः
परिग्रह [m]
ममैव
मद् [pron]
ममैव
एव [ind]
च
च [ind]
प्रहारेण
प्रहार [m]
जीविताद्
जीवित [n]
व्यवरोपितः
व्यवरोपय् [10. Ā.]
दोषान्स्वान्नार्हसेऽन्यस्मै वक्तुं स्वबलदर्पितः । अभिषक्तोऽस्मि मन्दात्मन्न मे जीवन्विमोक्ष्यसे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दोषान्
दोष [mn]
स्वान्
स्व [adj]
नार्हसे
न [ind]
नार्हसे
अर्ह् [1. Ā.]
ऽन्यस्मै
अन्य [pron]
वक्तुं
वच् [2. P.]
स्वबलदर्पितः
स्व [adj]
स्वबलदर्पितः
बल [mn]
स्वबलदर्पितः
दर्पय् [10. P.]
कामात्
काम [m]
परिभवाद्
परिभव [m]
वापि
वा [ind]
वापि
अपि [ind]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
जीवन्
जीव् [1. Ā.]
विमोक्ष्यसे
विमुच् [6. Ā.]
स्थिरो भवस्व मोक्ष्यामि सायकानशनीनिव । घटस्व परया शक्त्या मुञ्च त्वमपि सायकान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्थिरो
स्थिर [adj]
भवस्व
भू [1. Ā.]
मोक्ष्यामि
मुच् [6. Ā.]
सायकान्
सायक [m]
अशनीन्
अशनि [mf]
इव
इव [ind]
घटस्व
घट् [1. Ā.]
परया
पर [pron]
शक्त्या
शक्ति [f]
मुञ्च
मुच् [6. Ā.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अपि
अपि [ind]
सायकान्
सायक [m]
ततस्तौ तत्र संरब्धौ गर्जमानौ मुहुर्मुहुः । शरैराशीविषाकारैस्ततक्षाते परस्परम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
तौ
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
संरब्धौ
संरब्ध [adj]
गर्जमानौ
गर्ज् [1. Ā.]
मुहुर्
मुहुर् [ind]
मुहुः
मुहुर् [ind]
शरैर्
शर [m]
आशीविषाकारैस्
आशीविष [m]
आशीविषाकारैस्
आकार [m]
ततक्षाते
तक्ष् [1. P.]
परस्परम्
परस्पर [adj]
ततोऽर्जुनः शरवर्षं किराते समवासृजत् । तत्प्रसन्नेन मनसा प्रतिजग्राह शंकरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽर्जुनः
अर्जुन [m]
शरवर्षं
शर [m]
शरवर्षं
वर्ष [mn]
किराते
किरात [mn]
समवासृजत्
समवसृज् [6. P.]
तत्
तद् [pron]
प्रसन्नेन
प्रसद् [1. Ā.]
मनसा
मनस् [n]
प्रतिजग्राह
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
शंकरः
शंकर [m]
मुहूर्तं शरवर्षं तत्प्रतिगृह्य पिनाकधृक् । अक्षतेन शरीरेण तस्थौ गिरिरिवाचलः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
शरवर्षं
शर [m]
शरवर्षं
वर्ष [mn]
तत्
तद् [pron]
प्रतिगृह्य
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
पिनाकधृक्
पिनाकधृक् [m]
अक्षतेन
अक्षत [adj]
शरीरेण
शरीर [n]
तस्थौ
स्था [1. Ā.]
गिरिर्
गिरि [m]
इवाचलः
इव [ind]
इवाचलः
अचल [m]
स दृष्ट्वा बाणवर्षं तन्मोघीभूतं धनंजयः । परमं विस्मयं चक्रे साधु साध्विति चाब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
बाणवर्षं
बाण [m]
बाणवर्षं
वर्ष [mn]
तन्
तद् [pron]
मोघीभूतं
मोघीभू [1. Ā.]
धनंजयः
धनंजय [m]
विस्मिताः
विस्मि [1. P.]
समपद्यन्त
सम्पद् [4. P.]
साधु
साधु [adj]
साध्विति
साधु [adj]
साध्विति
इति [ind]
चाब्रुवन्
च [ind]
चाब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
अहोऽयं सुकुमाराङ्गो हिमवच्छिखरालयः । गाण्डीवमुक्तान्नाराचान्प्रतिगृह्णात्यविह्वलः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
ऽयं
इदम् [pron]
सुकुमाराङ्गो
सु [ind]
सुकुमाराङ्गो
कुमार [adj]
सुकुमाराङ्गो
अङ्ग [n]
हिमवच्छिखरालयः
हिमवन्त् [m]
हिमवच्छिखरालयः
शिखर [mn]
हिमवच्छिखरालयः
आलय [mn]
गाण्डीवमुक्तान्
गाण्डीव [mn]
गाण्डीवमुक्तान्
मुच् [6. Ā.]
नाराचान्
नाराच [m]
प्रतिगृह्णात्यविह्वलः
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
प्रतिगृह्णात्यविह्वलः
अविह्वल [adj]