Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 41
अरण्यकपर्व • अध्यायः 41
Araṇyakaparva (Vanaparva) Adhyāya 41 of the classical Mahābhārata with 27 verses.
Total: 27 Verses
•
Citations: MBh 3.41.1–27
•
250 Lexicon Terms
नरस्त्वं पूर्वदेहे वै नारायणसहायवान् । बदर्यां तप्तवानुग्रं तपो वर्षायुतान्बहून् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नरस्
नर [m]
त्वं
त्वद् [pron]
पूर्वदेहे
पूर्व [pron]
पूर्वदेहे
देह [mn]
वै
वै [ind]
नारायणसहायवान्
नारायण [m]
नारायणसहायवान्
सहायवत् [adj]
बदर्यां
बदरी [f]
तप्तवान्
तप् [4. Ā.]
उग्रं
उग्र [adj]
तपो
तपस् [n]
वर्षायुतान्
वर्ष [mn]
वर्षायुतान्
अयुत [n]
बहून्
बहु [adj]
त्वयि वा परमं तेजो विष्णौ वा पुरुषोत्तमे । युवाभ्यां पुरुषाग्र्याभ्यां तेजसा धार्यते जगत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वयि
त्वद् [pron]
वा
वा [ind]
परमं
परम [adj]
तेजो
तेजस् [n]
विष्णौ
विष्णु [m]
वा
वा [ind]
पुरुषोत्तमे
पुरुषोत्तम [m]
युवाभ्यां
त्वद् [pron]
पुरुषाग्र्याभ्यां
पुरुष [m]
पुरुषाग्र्याभ्यां
अग्र्य [adj]
तर्पितो
तर्पय् [10. Ā.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
यथासुखम्
यथासुखम् [ind]
शक्राभिषेके सुमहद्धनुर्जलदनिस्वनम् । प्रगृह्य दानवाः शस्तास्त्वया कृष्णेन च प्रभो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शक्राभिषेके
शक्र [m]
शक्राभिषेके
अभिषेक [m]
सुमहद्
सु [ind]
सुमहद्
महत् [adj]
धनुर्
धनुस् [n]
जलदनिस्वनम्
जलद [m]
जलदनिस्वनम्
निस्वन [m]
प्रगृह्य
प्रग्रह् [9. Ā.]
दानवाः
दानव [m]
शस्तास्
शंस् [2. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
कृष्णेन
कृष्ण [m]
च
च [ind]
प्रभो
प्रभु [adj]
एतत्तदेव गाण्डीवं तव पार्थ करोचितम् । मायामास्थाय यद्ग्रस्तं मया पुरुषसत्तम । तूणौ चाप्यक्षयौ भूयस्तव पार्थ यथोचितौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतत्
एतद् [pron]
तद्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
गाण्डीवं
गाण्डीव [mn]
तव
त्वद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
करोचितम्
कर [m]
करोचितम्
उचित [adj]
मायाम्
माया [f]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
यद्
यद् [pron]
ग्रस्तं
ग्रस् [1. Ā.]
मया
मद् [pron]
पुरुषसत्तम
पुरुष [m]
पुरुषसत्तम
सत्तम [adj]
तूणौ
तूण [m]
चाप्य्
च [ind]
चाप्य्
अपि [ind]
अक्षयौ
अक्षय [adj]
भूयस्
भूयस् [ind]
तव
त्वद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
यथोचितौ
यथोचित [adj]
प्रीतिमानस्मि वै पार्थ तव सत्यपराक्रम । गृहाण वरमस्मत्तः काङ्क्षितं यन्नरर्षभ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रीतस्तस्मै
प्री [9. Ā.]
प्रीतस्तस्मै
तद् [pron]
नरपतिर्
नरपति [m]
अप्रमेयपराक्रमः
अप्रमेय [adj]
अप्रमेयपराक्रमः
पराक्रम [m]
गृहाण
ग्रह् [6. Ā.]
वरम्
वर [mn]
अस्मत्तः
मद् [pron]
काङ्क्षितं
काङ्क्ष् [2. Ā.]
यन्नरर्षभ
यद् [pron]
यन्नरर्षभ
नर [m]
यन्नरर्षभ
ऋषभ [m]
न त्वया सदृशः कश्चित्पुमान्मर्त्येषु मानद । दिवि वा विद्यते क्षत्रं त्वत्प्रधानमरिंदम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
त्वया
त्वद् [pron]
सदृशः
सदृश [adj]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
पुमान्
पुंस् [m]
मर्त्येषु
मर्त्य [m]
मानद
मानद [adj]
दिवि
दिव् [m]
वा
वा [ind]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
त्वत्प्रधानम्
त्वद् [pron]
त्वत्प्रधानम्
प्रधान [n]
अरिंदम
अरिंदम [adj]
भगवन्ददासि चेन्मह्यं कामं प्रीत्या वृषध्वज । कामये दिव्यमस्त्रं तद्घोरं पाशुपतं प्रभो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवन्
भगवन्त् [m]
ददासि
दा [1. Ā.]
चेन्
चेद् [ind]
मह्यं
मद् [pron]
कामं
काम [m]
प्रीत्या
प्रीति [f]
वृषध्वज
वृषध्वज [m]
कामये
कामय् [10. P.]
दिव्यम्
दिव्य [adj]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
तद्
तद् [pron]
घोरं
घोर [adj]
पाशुपतं
पाशुपत [adj]
प्रभो
प्रभु [m]
यत्तद्ब्रह्मशिरो नाम रौद्रं भीमपराक्रमम् । युगान्ते दारुणे प्राप्ते कृत्स्नं संहरते जगत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
तद्
तद् [pron]
ब्रह्मशिरो
ब्रह्मशिरस् [n]
नाम
नाम [ind]
रौद्रं
रौद्र [adj]
भीमपराक्रमम्
भीम [adj]
भीमपराक्रमम्
पराक्रम [m]
युगान्तकाले
युग [mn]
युगान्तकाले
अन्त [m]
युगान्तकाले
काल [m]
सम्प्राप्ते
सम्प्राप् [5. Ā.]
कृतान्तस्येव
कृतान्त [m]
कृतान्तस्येव
इव [ind]
रूपिणः
रूपिन् [adj]
दहेयं येन संग्रामे दानवान्राक्षसांस्तथा । भूतानि च पिशाचांश्च गन्धर्वानथ पन्नगान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दहेयं
दह् [2. P.]
येन
यद् [pron]
संग्रामे
संग्राम [mn]
दानवान्
दानव [m]
राक्षसांस्तथा
राक्षस [m]
राक्षसांस्तथा
तथा [ind]
दानवान्
दानव [m]
राक्षसांश्चैव
राक्षस [m]
राक्षसांश्चैव
च [ind]
राक्षसांश्चैव
एव [ind]
गन्धर्वान्
गन्धर्व [m]
पन्नगांस्तथा
पन्नग [mn]
पन्नगांस्तथा
तथा [ind]
यतः शूलसहस्राणि गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः । शराश्चाशीविषाकाराः संभवन्त्यनुमन्त्रिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यतः
यतस् [ind]
शूलसहस्राणि
शूल [mn]
शूलसहस्राणि
सहस्र [mn]
गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः
गदा [f]
गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः
च [ind]
गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः
उग्र [adj]
गदाश्चोग्रप्रदर्शनाः
प्रदर्शन [n]
शराश्चाशीविषाकाराः
शर [m]
शराश्चाशीविषाकाराः
च [ind]
शराश्चाशीविषाकाराः
आशीविष [m]
शराश्चाशीविषाकाराः
आकार [m]
सम्भवन्त्यनुमन्त्रिताः
सम्भू [1. Ā.]
सम्भवन्त्यनुमन्त्रिताः
अनुमन्त्रय् [Denom. Ā.]
युध्येयं येन भीष्मेण द्रोणेन च कृपेण च । सूतपुत्रेण च रणे नित्यं कटुकभाषिणा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
द्रोणेन
द्रोण [m]
भीष्मेण
भीष्म [m]
कर्णेन
कर्ण [m]
च
च [ind]
कृपेण
कृप [mf]
च
च [ind]
सूतपुत्रेण
सूतपुत्र [m]
च
च [ind]
रणे
रण [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
कटुकभाषिणा
कटुक [adj]
कटुकभाषिणा
भाषिन् [adj]
एष मे प्रथमः कामो भगवन्भगनेत्रहन् । त्वत्प्रसादाद्विनिर्वृत्तः समर्थः स्यामहं यथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
मे
मद् [pron]
प्रथमः
प्रथम [adj]
कामो
काम [m]
भगवन्
भगवन्त् [m]
भगनेत्रहन्
भग [mn]
भगनेत्रहन्
नेत्र [mn]
भगनेत्रहन्
हन् [adj]
त्वत्प्रसादाद्
त्वद् [pron]
त्वत्प्रसादाद्
प्रसाद [m]
विनिर्वृत्तः
विनिर्वृत् [1. Ā.]
समर्थः
समर्थ [adj]
स्याम्
अस् [2. P.]
अहं
मद् [pron]
यथा
यथा [ind]
ददानि तेऽस्त्रं दयितमहं पाशुपतं महत् । समर्थो धारणे मोक्षे संहारे चापि पाण्डव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ददानि
दा [1. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
ऽस्त्रं
अस्त्र [mn]
दयितम्
दयित [adj]
अहं
मद् [pron]
पाशुपतं
पाशुपत [adj]
महत्
महत् [adj]
समर्थो
समर्थ [adj]
धारणे
धारण [n]
मोक्षे
मोक्ष [m]
संहारे
संहार [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
पाण्डव
पाण्डव [m]
नैतद्वेद महेन्द्रोऽपि न यमो न च यक्षराट् । वरुणो वाथ वा वायुः कुतो वेत्स्यन्ति मानवाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैतद्वेद
न [ind]
नैतद्वेद
एतद् [pron]
नैतद्वेद
विद् [6. Ā.]
महेन्द्रोऽपि
महत् [adj]
महेन्द्रोऽपि
इन्द्र [m]
महेन्द्रोऽपि
अपि [ind]
न
न [ind]
यमो
यम [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
यक्षराट्
यक्षराज् [m]
वरुणो
वरुण [m]
वाथ
वा [ind]
वाथ
अथ [ind]
वा
वा [ind]
वायुः
वायु [m]
कुतो
कुतस् [ind]
वेत्स्यन्ति
विद् [2. Ā.]
मानवाः
मानव [m]
न त्वेतत्सहसा पार्थ मोक्तव्यं पुरुषे क्वचित् । जगद्विनिर्दहेत्सर्वमल्पतेजसि पातितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
त्वेतत्
तु [ind]
त्वेतत्
एतद् [pron]
सहसा
सहसा [ind]
पार्थ
पार्थ [m]
मोक्तव्यं
मुच् [6. Ā.]
पुरुषे
पुरुष [m]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
जगद्
जगन्त् [n]
विनिर्दहेद्
विनिर्दह् [1. P.]
एतद्
एतद् [pron]
अल्पतेजसि
अल्प [adj]
अल्पतेजसि
तेजस् [n]
पातितम्
पातय् [10. Ā.]
अवध्यो नाम नास्त्यस्य त्रैलोक्ये सचराचरे । मनसा चक्षुषा वाचा धनुषा च निपात्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऐश्वर्यं
ऐश्वर्य [n]
प्रति
प्रति [ind]
संघर्षस्त्रैलोक्ये
संघर्ष [m]
संघर्षस्त्रैलोक्ये
त्रैलोक्य [n]
सचराचरे
सचराचर [n]
मनसा
मनस् [n]
चक्षुषा
चक्षुस् [n]
वाचा
वाच् [f]
धनुषा
धनुस् [n]
च
च [ind]
निपात्यते
निपातय् [10. Ā.]
तच्छ्रुत्वा त्वरितः पार्थः शुचिर्भूत्वा समाहितः । उपसंगृह्य विश्वेशमधीष्वेति च सोऽब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वैव
श्रु [4. P.]
श्रुत्वैव
एव [ind]
द्रौपदी
द्रौपदी [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
शुचिर्
शुचि [adj]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
समाहिता
समाहित [adj]
उपसंगृह्य
उपसंग्रह् [9. P.]
विश्वेशम्
विश्वेश [m]
अधीष्वेति
अधी [4. P.]
अधीष्वेति
इति [ind]
च
च [ind]
सो
तद् [pron]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
ततस्त्वध्यापयामास सरहस्य निवर्तनम् । तदस्त्रं पाण्डवश्रेष्ठं मूर्तिमन्तमिवान्तकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्
ततस् [ind]
त्वध्यापयामास
तु [ind]
त्वध्यापयामास
अध्यापय् [10. Ā.]
सरहस्यनिवर्तनम्
स [ind]
सरहस्यनिवर्तनम्
रहस्य [n]
सरहस्यनिवर्तनम्
निवर्तन [n]
तद्
तद् [pron]
अस्त्रं
अस्त्र [mn]
पाण्डवश्रेष्ठं
पाण्डव [m]
पाण्डवश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
मूर्तिमन्तम्
मूर्तिमत् [adj]
इवान्तकम्
इव [ind]
इवान्तकम्
अन्तक [m]
उपतस्थे महात्मानं यथा त्र्यक्षमुमापतिम् । प्रतिजग्राह तच्चापि प्रीतिमानर्जुनस्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपतस्थुर्
उपस्था [1. Ā.]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
गन्धर्वाप्सरसो
गन्धर्व [m]
गन्धर्वाप्सरसो
अप्सरस् [f]
नृपम्
नृप [m]
प्रतिजग्राह
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
तां
तद् [pron]
कन्यां
कन्या [f]
महर्षिस्तपतीं
महत् [adj]
महर्षिस्तपतीं
ऋषि [m]
महर्षिस्तपतीं
तपती [f]
तदा
तदा [ind]
ततश्चचाल पृथिवी सपर्वतवनद्रुमा । ससागरवनोद्देशा सग्रामनगराकरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततश्चचाल
ततस् [ind]
ततश्चचाल
चल् [1. Ā.]
पृथिवी
पृथिवी [f]
सपर्वतवनद्रुमा
स [ind]
सपर्वतवनद्रुमा
पर्वत [mn]
सपर्वतवनद्रुमा
वन [n]
सपर्वतवनद्रुमा
द्रुम [m]
ससागरवनोद्देशा
स [ind]
ससागरवनोद्देशा
सागर [m]
ससागरवनोद्देशा
वन [n]
ससागरवनोद्देशा
उद्देश [m]
सग्रामनगराकरा
स [ind]
सग्रामनगराकरा
ग्राम [mn]
सग्रामनगराकरा
नगर [mn]
सग्रामनगराकरा
आकर [m]
शङ्खदुन्दुभिघोषाश्च भेरीणां च सहस्रशः । तस्मिन्मुहूर्ते संप्राप्ते निर्घातश्च महानभूत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्
शङ्ख [m]
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्
दुन्दुभि [mf]
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्
निर्घोष [m]
वनं
वन [n]
च
च [ind]
समुपैष्यति
समुपे [2. P.]
तस्मिन्
तद् [pron]
परमदुष्प्रापे
परम [adj]
परमदुष्प्रापे
दुष्प्राप [adj]
सर्पसत्रे
सर्प [m]
सर्पसत्रे
सत्त्र [n]
महात्मनाम्
महात्मन् [adj]
अथास्त्रं जाज्वलद्घोरं पाण्डवस्यामितौजसः । मूर्तिमद्विष्ठितं पार्श्वे ददृशुर्देवदानवाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवृणोत्
वृ [1. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
पाञ्चाली
पाञ्चाली [f]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
अमितौजसः
अमित [adj]
अमितौजसः
ओजस् [n]
मूर्तिमद्
मूर्तिमत् [adj]
विष्ठितं
विष्ठा [1. Ā.]
पार्श्वे
पार्श्व [mn]
ददृशुर्
दृश् [6. P.]
देवदानवाः
देव [m]
देवदानवाः
दानव [m]
स्पृष्टस्य च त्र्यम्बकेन फल्गुनस्यामितौजसः । यत्किंचिदशुभं देहे तत्सर्वं नाशमेयिवत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तु
तु [ind]
महावीर्यं
महत् [adj]
महावीर्यं
वीर्य [n]
फल्गुनस्यामितौजसः
फल्गुन [m]
फल्गुनस्यामितौजसः
अमित [adj]
फल्गुनस्यामितौजसः
ओजस् [n]
यत्
यद् [pron]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अशुभं
अशुभ [adj]
देहे
देह [mn]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
नाशम्
नाश [m]
एयिवत्
इ [5. Ā.]
स्वर्गं गच्छेत्यनुज्ञातस्त्र्यम्बकेन तदार्जुनः । प्रणम्य शिरसा पार्थः प्राञ्जलिर्देवमैक्षत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
गच्छेत्यनुज्ञातस्
गम् [6. Ā.]
गच्छेत्यनुज्ञातस्
इति [ind]
गच्छेत्यनुज्ञातस्
अनुज्ञा [9. Ā.]
त्र्यम्बकेन
त्र्यम्बक [m]
तदार्जुनः
तदा [ind]
तदार्जुनः
अर्जुन [m]
प्रणम्य
प्रणम् [1. Ā.]
शिरसा
शिरस् [n]
पार्थः
पार्थ [m]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
देवम्
देव [m]
ऐक्षत
ईक्ष् [4. P.]
ततः प्रभुस्त्रिदिवनिवासिनां वशी; महामतिर्गिरिश उमापतिः शिवः । धनुर्महद्दितिजपिशाचसूदनं; ददौ भवः पुरुषवराय गाण्डिवम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रभुस्
प्रभु [adj]
त्रिदिवनिवासिनां
त्रिदिव [n]
त्रिदिवनिवासिनां
निवासिन् [adj]
वशी
वशिन् [adj]
महामतिर्
महामति [adj]
गिरिश
गिरिश [m]
उमापतिः
उमापति [m]
शिवः
शिव [m]
धनुर्
धनुस् [n]
महद्
महत् [adj]
दितिजपिशाचसूदनं
दितिज [m]
दितिजपिशाचसूदनं
पिशाच [m]
दितिजपिशाचसूदनं
सूदन [adj]
ददौ
दा [1. Ā.]
भवः
भव [m]
पुरुषवराय
पुरुष [m]
पुरुषवराय
वर [adj]
गाण्डिवम्
गाण्डिव [mn]
ततः शुभं गिरिवरमीश्वरस्तदा; सहोमया सिततटसानुकन्दरम् । विहाय तं पतगमहर्षिसेवितं; जगाम खं पुरुषवरस्य पश्यतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
शुभं
शुभ [adj]
गिरिवरम्
गिरि [m]
गिरिवरम्
वर [adj]
ईश्वरस्
ईश्वर [m]
तदा
तदा [ind]
सहोमया
सह [ind]
सहोमया
उमा [f]
सिततटसानुकन्दरम्
सित [adj]
सिततटसानुकन्दरम्
तट [mn]
सिततटसानुकन्दरम्
सानु [mn]
सिततटसानुकन्दरम्
कन्दर [mfn]
विहाय
विहा [3. Ā.]
तं
तद् [pron]
पतगमहर्षिसेवितं
पतग [m]
पतगमहर्षिसेवितं
महत् [adj]
पतगमहर्षिसेवितं
ऋषि [m]
पतगमहर्षिसेवितं
सेव् [4. P.]
जगाम
गम् [6. Ā.]
खं
ख [n]
पुरुषवरस्य
पुरुष [m]
पुरुषवरस्य
वर [adj]
पश्यतः
पश् [4. Ā.]