Mausalaparva Adhyāya 1
मौसलपर्व • अध्यायः 1
Mausalaparva Adhyāya 1 of the classical Mahābhārata with 12 verses.
Total: 12 Verses
•
Citations: MBh 16.1.1–12
•
250 Lexicon Terms
षट्त्रिंशे त्वथ संप्राप्ते वर्षे कौरवनन्दनः । ददर्श विपरीतानि निमित्तानि युधिष्ठिरः ॥
English Translation
Vaishampayana said, When the thirty-sixth year (after the battle) arrived, the delighter of the Kurus, viz., Yudhishthira, saw many unusual portents.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
षट्त्रिंशे
षट्त्रिंश [adj]
त्वथ
तु [ind]
त्वथ
अथ [ind]
सम्प्राप्ते
सम्प्राप् [5. Ā.]
वर्षे
वर्ष [mn]
कौरवनन्दनः
कौरव [m]
कौरवनन्दनः
नन्दन [m]
ददर्श
दृश् [6. P.]
विपरीतानि
विपरीत [adj]
निमित्तानि
निमित्त [n]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
ववुर्वाताः सनिर्घाता रूक्षाः शर्करवर्षिणः । अपसव्यानि शकुना मण्डलानि प्रचक्रिरे ॥
English Translation
Winds, dry and strong, and showering gravel blew from all sides. Birds began to wheel, making circles from right to left.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ववुर्
वा [2. Ā.]
वाताः
वात [m]
सनिर्घाता
स [ind]
सनिर्घाता
निर्घात [m]
रूक्षाः
रूक्ष [adj]
शर्करवर्षिणः
शर्कर [m]
शर्करवर्षिणः
वर्षिन् [adj]
अपसव्यानि
अपसव्य [adj]
शकुना
शकुन [m]
मण्डलानि
मण्डल [mfn]
प्रचक्रिरे
प्रकृ [8. Ā.]
प्रत्यगूहुर्महानद्यो दिशो नीहारसंवृताः । उल्काश्चाङ्गारवर्षिण्यः प्रपेतुर्गगनाद्भुवि ॥
English Translation
The great rivers ran in opposite courses. The horizon on every side seemed to be always covered with fog. Meteors, showering coals, dropped on the Earth from the sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रत्यगूहुर्
प्रतिगुह् [1. Ā.]
महानद्यो
महत् [adj]
महानद्यो
नदी [f]
दिशो
दिश् [f]
नीहारसंवृताः
नीहार [mn]
नीहारसंवृताः
संवृ [9. P.]
उल्काश्चाङ्गारवर्षिण्यः
उल्का [mf]
उल्काश्चाङ्गारवर्षिण्यः
च [ind]
उल्काश्चाङ्गारवर्षिण्यः
अङ्गार [mn]
उल्काश्चाङ्गारवर्षिण्यः
वर्षिन् [adj]
प्रपेतुर्
प्रपत् [1. Ā.]
गगनाद्
गगन [n]
भुवि
भू [f]
आदित्यो रजसा राजन्समवच्छन्नमण्डलः । विरश्मिरुदये नित्यं कबन्धैः समदृश्यत ॥
English Translation
The Sun's disc, O king, seemed to be always covered with dust. At its rise, the Sun was shorn of splendour and seemed to be crossed by headless trunks.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आदित्यो
आदित्य [m]
रजसा
रजस् [n]
राजन्
राजन् [m]
समवच्छन्नमण्डलः
समवच्छद् [1. P.]
समवच्छन्नमण्डलः
मण्डल [mfn]
विरश्मिर्
विरश्मि [adj]
उदये
उदय [m]
नित्यं
नित्यम् [ind]
कबन्धैः
कबन्ध [mn]
समदृश्यत
संदृश् [4. Ā.]
परिवेषाश्च दृश्यन्ते दारुणाः चन्द्रसूर्ययोः । त्रिवर्णाः श्यामरूक्षान्तास्तथा भस्मारुणप्रभाः ॥
English Translation
Terrible circles of light were seen every day around both the Sun and the Moon. These circles showed three colours. Their edges seemed to be black and rough and ashy-red in color.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परिवेषाश्च
परिवेष [m]
परिवेषाश्च
च [ind]
दृश्यन्ते
दृश् [6. P.]
दारुणाः
दारुण [adj]
चन्द्रसूर्ययोः
चन्द्र [m]
चन्द्रसूर्ययोः
सूर्य [m]
त्रिवर्णाः
त्रि [nr]
त्रिवर्णाः
वर्ण [mn]
श्यामरूक्षान्तास्तथा
श्याम [adj]
श्यामरूक्षान्तास्तथा
रूक्ष [adj]
श्यामरूक्षान्तास्तथा
अन्त [m]
श्यामरूक्षान्तास्तथा
तथा [ind]
भस्मारुणप्रभाः
भस्मन् [n]
भस्मारुणप्रभाः
अरुण [adj]
भस्मारुणप्रभाः
प्रभा [f]
एते चान्ये च बहव उत्पाता भयशंसिनः । दृश्यन्तेऽहरहो राजन्हृदयोद्वेगकारकाः ॥
English Translation
These and many other omens, fore shadowing fear and danger, were seen, o king and struck the hearts of men with anxiety.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एते
एतद् [pron]
चान्ये
च [ind]
चान्ये
अन्य [pron]
च
च [ind]
बहवः
बहु [adj]
सिद्धिं
सिद्धि [f]
परमिकां
परमक [adj]
गताः
गम् [6. Ā.]
दृश्यन्ते
दृश् [6. P.]
ऽहर्
अहर् [n]
अहो
अहर् [n]
राजन्
राजन् [m]
हृदयोद्वेगकारकाः
हृदय [n]
हृदयोद्वेगकारकाः
उद्वेग [m]
हृदयोद्वेगकारकाः
कारक [adj]
कस्यचित्त्वथ कालस्य कुरुराजो युधिष्ठिरः । शुश्राव वृष्णिचक्रस्य मौसले कदनं कृतम् ॥
English Translation
A little while after the Kuru king Yudhishthira heard of the wholesale destruction of the Vrishnis on account of the iron bolt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
कुरुराजो
कुरुराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
वृष्णिचक्रस्य
वृष्णि [m]
वृष्णिचक्रस्य
चक्र [n]
मौसले
मौसल [adj]
कदनं
कदन [n]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
विमुक्तं वासुदेवं च श्रुत्वा रामं च पाण्डवः । समानीयाब्रवीद्भ्रातॄन्किं करिष्याम इत्युत ॥
English Translation
The son of Pandu, hearing that only Vasudeva and Rama had escaped alive, summoned his brothers and consulted with them as to what they should do.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विमुक्तं
विमुच् [6. Ā.]
वासुदेवं
वासुदेव [m]
च
च [ind]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
रामं
राम [m]
च
च [ind]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
समानीयाब्रवीद्
समानी [1. Ā.]
समानीयाब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
भ्रातॄन्
भ्रातृ [m]
किं
क [pron]
करिष्याम
कृ [2. Ā.]
इत्युत
इति [ind]
इत्युत
उत [ind]
परस्परं समासाद्य ब्रह्मदण्डबलात्कृतान् । वृष्णीन्विनष्टांस्ते श्रुत्वा व्यथिताः पाण्डवाभवन् ॥
English Translation
Meeting with one another they became greatly stricken with surrow upon hearing that the Vrishnis had met with destruction through the Brahmana's rod of Punishment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परस्परं
परस्पर [adj]
समासाद्य
समासादय् [10. P.]
ब्रह्मदण्डबलात्कृतान्
ब्रह्मदण्ड [m]
ब्रह्मदण्डबलात्कृतान्
बलात्कृत [adj]
वृष्णीन्
वृष्णि [m]
विनष्टांस्ते
विनश् [4. Ā.]
विनष्टांस्ते
तद् [pron]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
व्यथिताः
व्यथ् [1. P.]
पाण्डवाभवन्
पाण्डव [m]
पाण्डवाभवन्
भू [1. Ā.]
निधनं वासुदेवस्य समुद्रस्येव शोषणम् । वीरा न श्रद्दधुस्तस्य विनाशं शार्ङ्गधन्वनः ॥
English Translation
These heroes could not believe the death of Vasudeva, like the drying up of the ocean. In fact, they could not believe the destruction of the holder of Sharnga.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निधनं
निधन [mn]
वासुदेवस्य
वासुदेव [m]
समुद्रस्येव
समुद्र [m]
समुद्रस्येव
इव [ind]
शोषणम्
शोषण [n]
वीरा
वीर [m]
न
न [ind]
श्रद्दधुस्तस्य
श्रद्धा [1. P.]
श्रद्दधुस्तस्य
तद् [pron]
विनाशं
विनाश [m]
शार्ङ्गधन्वनः
शार्ङ्गधन्वन् [m]
मौसलं ते परिश्रुत्य दुःखशोकसमन्विताः । विषण्णा हतसंकल्पाः पाण्डवाः समुपाविशन् ॥
English Translation
Inforined of the incident about the iron bolt, the Pandavas, became stricken with grief and sorrow. In fact, they sat down, utterly cheerless and stricken with blank despair.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुमुचुश्चास्रम्
मुच् [6. Ā.]
मुमुचुश्चास्रम्
च [ind]
मुमुचुश्चास्रम्
अस्र [n]
अत्युष्णं
अति [ind]
अत्युष्णं
उष्ण [adj]
दुःखशोकसमन्विताः
दुःख [n]
दुःखशोकसमन्विताः
शोक [m]
दुःखशोकसमन्विताः
समन्वित [adj]
विषण्णा
विषद् [1. Ā.]
हतसंकल्पाः
हन् [6. P.]
हतसंकल्पाः
संकल्प [m]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
समुपाविशन्
समुपविश् [6. P.]