Āśramavāsikaparva Adhyāya 17
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 17
Āśramavāsikaparva Adhyāya 17 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 15.17.1–24
•
250 Lexicon Terms
व्युषितायां रजन्यां तु धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः । विदुरं प्रेषयामास युधिष्ठिरनिवेशनम् ॥
English Translation
Vaishampayana said After that night had passed away, Dhritarashtra, the son of Ambika, sent Vidura to Yudhishthira's place.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रीतिमान्
प्रीतिमत् [adj]
अभवद्
भू [1. Ā.]
राजा
राजन् [m]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
ऽम्बिकासुतः
अम्बिकासुत [m]
विदुरं
विदुर [m]
प्रेषयामास
प्रेषय् [10. Ā.]
युधिष्ठिरनिवेशनम्
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरनिवेशनम्
निवेशन [n]
स गत्वा राजवचनादुवाचाच्युतमीश्वरम् । युधिष्ठिरं महातेजाः सर्वबुद्धिमतां वरः ॥
English Translation
Gifted with great energy and the foremost of all persons endued with intelligence, Vidura. having arrived at at Yudhishthira's palace, addressed that foremost of men, that king of undecaying glory, in these words:—King Diritarashtra has perforined the preliminary rites for accomplishing his purpose of retiring into the forest. He will start for the woods, O king, on the coming day of full moon of the month of Kartika.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
राजवचनाद्
राजन् [m]
राजवचनाद्
वचन [n]
उवाचाच्युतम्
वच् [2. P.]
उवाचाच्युतम्
अच्युत [adj]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
युधिष्ठिरं
युधिष्ठिर [m]
महातेजाः
महत् [adj]
महातेजाः
तेजस् [n]
पुनर्
पुनर् [ind]
एव
एव [ind]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
धृतराष्ट्रो महाराज वनवासाय दीक्षितः । गमिष्यति वनं राजन्कार्त्तिकीमागतामिमाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
वनवासाय
वन [n]
वनवासाय
वास [m]
दीक्षितः
दीक्ष् [1. Ā.]
गमिष्यति
गम् [6. Ā.]
वनं
वन [n]
राजन्
राजन् [m]
कार्त्तिकीम्
कार्त्तिकी [f]
आगताम्
आगम् [6. P.]
इमाम्
इदम् [pron]
स त्वा कुरुकुलश्रेष्ठ किंचिदर्थमभीप्सति । श्राद्धमिच्छति दातुं स गाङ्गेयस्य महात्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
त्वा
त्वद् [pron]
कुरुकुलश्रेष्ठ
कुरु [m]
कुरुकुलश्रेष्ठ
कुल [n]
कुरुकुलश्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अर्थम्
अर्थ [mn]
अभीप्सति
अभीप्स् [Desid. Ā.]
श्राद्धम्
श्राद्ध [n]
इच्छति
इष् [1. P.]
दातुं
दा [1. Ā.]
स
स [ind]
गाङ्गेयस्य
गाङ्गेय [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
द्रोणस्य सोमदत्तस्य बाह्लीकस्य च धीमतः । पुत्राणां चैव सर्वेषां ये चास्य सुहृदो हताः । यदि चाभ्यनुजानीषे सैन्धवापसदस्य च ॥
English Translation
He now solicits from you, O foremost of Kuru's race, some money. He wishes to perform the Shraddha of the great son of Ganga, as also of Drona and Somadatta and Vallika of great intelligence, and of all his sons as also of all other wishers of his who have been killed, and, if you permit it, of that wicked king of the Sindhus.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रोणस्य
द्रोण [m]
सोमदत्तस्य
सोमदत्त [m]
बाह्लीकस्य
वाह्लीक [m]
च
च [ind]
धीमतः
धीमत् [adj]
पुत्राणां
पुत्र [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
ये
यद् [pron]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
सुहृदो
सुहृद् [m]
हताः
हन् [6. P.]
यदि
यदि [ind]
चाभ्यनुजानीषे
च [ind]
चाभ्यनुजानीषे
अभ्यनुज्ञा [9. Ā.]
सैन्धवापसदस्य
सैन्धव [m]
सैन्धवापसदस्य
अपसद [m]
च
च [ind]
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं विदुरस्य युधिष्ठिरः । हृष्टः संपूजयामास गुडाकेशश्च पाण्डवः ॥
English Translation
Hearing these words of Vidura, both Yudhishthira, and Pandus' son Arjuna of curly hair, became very glad and applauded them highly.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
द्वैपायनवचो
द्वैपायन [m]
द्वैपायनवचो
वचस् [n]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
हृष्टः
हृष् [1. P.]
संपूजयामास
सम्पूजय् [10. Ā.]
गुडाकेशश्च
गुडाकेश [m]
गुडाकेशश्च
च [ind]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
न तु भीमो दृढक्रोधस्तद्वचो जगृहे तदा । विदुरस्य महातेजा दुर्योधनकृतं स्मरन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तु
तु [ind]
भीमो
भीम [m]
दृढक्रोधस्तद्
दृढ [adj]
दृढक्रोधस्तद्
क्रोध [m]
दृढक्रोधस्तद्
तद् [pron]
वचो
वचस् [n]
जगृहे
ग्रह् [6. Ā.]
तदा
तदा [ind]
विदुरस्य
विदुर [m]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
दुर्योधनकृतं
दुर्योधन [m]
दुर्योधनकृतं
कृ [2. Ā.]
स्मरन्
स्मृ [1. Ā.]
अभिप्रायं विदित्वा तु भीमसेनस्य फल्गुनः । किरीटी किंचिदानम्य भीमं वचनमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभिप्रायं
अभिप्राय [m]
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
तु
तु [ind]
भीमसेनस्य
भीमसेन [m]
फल्गुनः
फल्गुन [m]
किरीटी
किरीटिन् [m]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
आनम्य
आनम् [1. P.]
भीमं
भीम [m]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
भीम राजा पिता वृद्धो वनवासाय दीक्षितः । दातुमिच्छति सर्वेषां सुहृदामौर्ध्वदेहिकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीम
भीम [m]
राजा
राजन् [m]
पिता
पितृ [m]
वृद्धो
वृद्ध [adj]
वनवासाय
वन [n]
वनवासाय
वास [m]
दीक्षितः
दीक्ष् [1. Ā.]
दातुम्
दा [1. Ā.]
इच्छति
इष् [1. P.]
सर्वेषां
सर्व [pron]
सुहृदाम्
सुहृद् [m]
और्ध्वदेहिकम्
और्ध्वदेहिक [n]
भवता निर्जितं वित्तं दातुमिच्छति कौरवः । भीष्मादीनां महाबाहो तदनुज्ञातुमर्हसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भवता
भवत् [adj]
निर्जितं
निर्जि [1. P.]
वित्तं
वित्त [n]
दातुम्
दा [1. Ā.]
इच्छति
इष् [1. P.]
कौरवः
कौरव [m]
भीष्मादीनां
भीष्म [m]
भीष्मादीनां
आदि [m]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
तद्
तद् [pron]
अनुज्ञातुम्
अनुज्ञा [9. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
दिष्ट्या त्वद्य महाबाहो धृतराष्ट्रः प्रयाचति । याचितो यः पुरास्माभिः पश्य कालस्य पर्ययम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दिष्ट्या
दिष्टि [f]
त्वद्य
तु [ind]
त्वद्य
अद्य [ind]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
धृतराष्ट्रः
धृतराष्ट्र [m]
प्रयाचति
प्रयाच् [1. Ā.]
याचितो
याच् [1. Ā.]
यः
यद् [pron]
पुरास्माभिः
पुरा [ind]
पुरास्माभिः
मद् [pron]
पश्य
पश् [4. Ā.]
कालस्य
काल [m]
पर्ययम्
पर्यय [m]
योऽसौ पृथिव्याः कृत्स्नाया भर्ता भूत्वा नराधिपः । परैर्विनिहतापत्यो वनं गन्तुमभीप्सति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
पृथिव्याः
पृथिवी [f]
कृत्स्नाया
कृत्स्न [adj]
भर्ता
भर्तृ [m]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
नराधिपः
नराधिप [m]
परैर्
पर [pron]
विनिहतापत्यो
विनिहन् [2. P.]
विनिहतापत्यो
अपत्य [n]
वनं
वन [n]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
अभीप्सति
अभीप्स् [Desid. Ā.]
मा तेऽन्यत्पुरुषव्याघ्र दानाद्भवतु दर्शनम् । अयशस्यमतोऽन्यत्स्यादधर्म्यं च महाभुज ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
ते
त्वद् [pron]
ऽन्यत्
अन्य [pron]
पुरुषव्याघ्र
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्र
व्याघ्र [m]
दानाद्
दान [n]
भवतु
भू [1. Ā.]
दर्शनम्
दर्शन [n]
अयशस्यम्
अयशस्य [adj]
अतो
अतस् [ind]
ऽन्यत्
अन्य [pron]
स्याद्
अस् [2. P.]
अधर्म्यं
अधर्म्य [adj]
च
च [ind]
महाभुज
महत् [adj]
महाभुज
भुज [m]
राजानमुपतिष्ठस्व ज्येष्ठं भ्रातरमीश्वरम् । अर्हस्त्वमसि दातुं वै नादातुं भरतर्षभ । एवं ब्रुवाणं कौन्तेयं धर्मराजोऽभ्यपूजयत् ॥
English Translation
You should give instead of refusing, O chief of Bharata's race!' Bibhatsu who was saying so was applauded by king Yudhishthira the just.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजानम्
राजन् [m]
उपतिष्ठस्व
उपस्था [1. Ā.]
ज्येष्ठं
ज्येष्ठ [adj]
भ्रातरम्
भ्रातृ [m]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
अर्हस्त्वम्
अर्ह [adj]
अर्हस्त्वम्
त्वद् [pron]
असि
अस् [2. P.]
दातुं
दा [1. Ā.]
वै
वै [ind]
नादातुं
न [ind]
नादातुं
आदा [4. Ā.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
एवं
एवम् [ind]
ब्रुवाणं
ब्रू [2. Ā.]
कौन्तेयं
कौन्तेय [m]
धर्मराजो
धर्मराज [m]
ऽभ्यपूजयत्
अभिपूजय् [10. P.]
भीमसेनस्तु सक्रोधः प्रोवाचेदं वचस्तदा । वयं भीष्मस्य कुर्मेह प्रेतकार्याणि फल्गुन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीमसेनस्तु
भीमसेन [m]
भीमसेनस्तु
तु [ind]
सक्रोधः
स [ind]
सक्रोधः
क्रोध [m]
प्रोवाचेदं
प्रवच् [2. P.]
प्रोवाचेदं
इदम् [pron]
वचस्तदा
वचस् [n]
वचस्तदा
तदा [ind]
वयं
मद् [pron]
भीष्मस्य
भीष्म [m]
कुर्मेह
कृ [2. Ā.]
कुर्मेह
इह [ind]
प्रेतकार्याणि
प्रेतकार्य [n]
फल्गुन
फल्गुन [m]
सोमदत्तस्य नृपतेर्भूरिश्रवस एव च । बाह्लीकस्य च राजर्षेर्द्रोणस्य च महात्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सैन्धवस्य
सैन्धव [m]
च
च [ind]
पापस्य
पाप [adj]
भूरिश्रवस
भूरिश्रवस् [m]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
बाह्लीकस्य
वाह्लीक [m]
च
च [ind]
राजर्षेर्
राजन् [m]
राजर्षेर्
ऋषि [m]
द्रोणस्य
द्रोण [m]
च
च [ind]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
अन्येषां चैव सुहृदां कुन्ती कर्णाय दास्यति । श्राद्धानि पुरुषव्याघ्र मादात्कौरवको नृपः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्येषां
अन्य [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
सुहृदां
सुहृद् [m]
कुन्ती
कुन्ती [f]
कर्णाय
कर्ण [m]
दास्यति
दा [1. Ā.]
श्राद्धानि
श्राद्ध [n]
पुरुषव्याघ्र
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्र
व्याघ्र [m]
मादात्
मा [ind]
मादात्
दा [1. Ā.]
कौरवको
कौरवक [adj]
नृपः
नृप [m]
इति मे वर्तते बुद्धिर्मा वो नन्दन्तु शत्रवः । कष्टात्कष्टतरं यान्तु सर्वे दुर्योधनादयः । यैरियं पृथिवी सर्वा घातिता कुलपांसनैः ॥
English Translation
This is what I think. Let not our enemies be gladdened. Let Duryodhana and others sink from a miserable to a more miserable position.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
मे
मद् [pron]
वर्तते
वृत् [3. P.]
बुद्धिस्तथा
बुद्धि [f]
बुद्धिस्तथा
तथा [ind]
चैतद्
च [ind]
चैतद्
एतद् [pron]
असंशयम्
असंशयम् [ind]
कष्टात्
कष्ट [n]
कष्टतरं
कष्टतर [adj]
यान्तु
या [2. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
दुर्योधनादयः
दुर्योधन [m]
दुर्योधनादयः
आदि [m]
यैर्
यद् [pron]
इयं
इदम् [pron]
पृथिवी
पृथिवी [f]
सर्वा
सर्व [pron]
घातिता
घातय् [10. Ā.]
कुलपांसनैः
कुल [n]
कुलपांसनैः
पांसन [adj]
कुतस्त्वमद्य विस्मृत्य वैरं द्वादशवार्षिकम् । अज्ञातवासगमनं द्रौपदीशोकवर्धनम् । क्व तदा धृतराष्ट्रस्य स्नेहोऽस्मास्वभवत्तदा ॥
English Translation
Alas, it was those wretches of their family who caused the whole Earth to be exterininated? How have you been able to forget that anxiety of twelve long years and out living in deep forest in cognite that was so painful to Draupadi? Where was Dhritarashtra's affection for us then?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्रं
सत्त्र [n]
चेदं
च [ind]
चेदं
इदम् [pron]
महद्
महत् [adj]
विप्रा
विप्र [m]
मुनेर्
मुनि [m]
द्वादशवार्षिकम्
द्वादशन् [adj]
द्वादशवार्षिकम्
वार्षिक [adj]
अज्ञातवासगमनं
अज्ञात [adj]
अज्ञातवासगमनं
वास [m]
अज्ञातवासगमनं
गमन [n]
द्रौपदीशोकवर्धनम्
द्रौपदी [f]
द्रौपदीशोकवर्धनम्
शोक [m]
द्रौपदीशोकवर्धनम्
वर्धन [adj]
क्व
क्व [ind]
तदा
तदा [ind]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
स्नेहो
स्नेह [mn]
ऽस्मास्वभवत्
मद् [pron]
ऽस्मास्वभवत्
भू [1. Ā.]
तदा
तदा [ind]
कृष्णाजिनोपसंवीतो हृताभरणभूषणः । सार्धं पाञ्चालपुत्र्या त्वं राजानमुपजग्मिवान् । क्व तदा द्रोणभीष्मौ तौ सोमदत्तोऽपि वाभवत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृष्णाजिनोपसंवीतो
कृष्णाजिन [n]
कृष्णाजिनोपसंवीतो
उपसंव्ये [4. Ā.]
हृताभरणभूषणः
हृ [2. P.]
हृताभरणभूषणः
आभरण [n]
हृताभरणभूषणः
भूषण [n]
सार्धं
सार्धम् [ind]
पाञ्चालपुत्र्या
पाञ्चाल [m]
पाञ्चालपुत्र्या
पुत्री [f]
त्वं
त्वद् [pron]
राजानम्
राजन् [m]
उपजग्मिवान्
उपगम् [6. P.]
क्व
क्व [ind]
तदा
तदा [ind]
द्रोणभीष्मौ
द्रोण [m]
द्रोणभीष्मौ
भीष्म [m]
तौ
तद् [pron]
सोमदत्तो
सोमदत्त [m]
ऽपि
अपि [ind]
वाभवत्
वा [ind]
वाभवत्
भू [1. Ā.]
यत्र त्रयोदश समा वने वन्येन जीवसि । न तदा त्वा पिता ज्येष्ठः पितृत्वेनाभिवीक्षते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्र
यत्र [ind]
त्रयोदश
त्रयोदशन् [adj]
समा
समा [f]
वने
वन [n]
वन्येन
वन्य [n]
जीवसि
जीव् [1. Ā.]
न
न [ind]
तदा
तदा [ind]
त्वा
त्वद् [pron]
पिता
पितृ [m]
ज्येष्ठः
ज्येष्ठ [adj]
पितृत्वेनाभिवीक्षते
पितृ [m]
पितृत्वेनाभिवीक्षते
त्व [n]
पितृत्वेनाभिवीक्षते
अभिवीक्ष् [1. P.]
किं ते तद्विस्मृतं पार्थ यदेष कुलपांसनः । दुर्वृत्तो विदुरं प्राह द्यूते किं जितमित्युत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
किम् [ind]
ते
त्वद् [pron]
तद्
तद् [pron]
विस्मृतं
विस्मृ [1. Ā.]
पार्थ
पार्थ [m]
यद्
यद् [pron]
एष
एतद् [pron]
कुलपांसनः
कुल [n]
कुलपांसनः
पांसन [adj]
दुर्वृत्तो
दुर्वृत्त [adj]
विदुरं
विदुर [m]
प्राह
प्राह् [1. P.]
द्यूते
द्यूत [n]
किं
क [pron]
जितम्
जि [9. P.]
इत्युत
इति [ind]
इत्युत
उत [ind]
तमेवंवादिनं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । उवाच भ्रातरं धीमाञ्जोषमास्वेति भर्त्सयन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवधीन्मद्रराजानं
वध् [4. P.]
अवधीन्मद्रराजानं
मद्र [m]
अवधीन्मद्रराजानं
राजन् [m]
कुरुराजो
कुरुराज [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
उवाच
वच् [2. P.]
भ्रातरं
भ्रातृ [m]
धीमाञ्जोषम्
धीमत् [adj]
धीमाञ्जोषम्
जोषम् [ind]
आस्वेति
आस् [4. P.]
आस्वेति
इति [ind]
भर्त्सयन्
भर्त्सय् [10. Ā.]