Special Call Prof. Jay L. Garfield Commemorative Volume · Submissions Open
Announcements Newsletters About Us Contact
Search
MBh
Mahābhārata • Parva 12 (Śāntiparva) • Adhyāya 301

Śāntiparva Adhyāya 301

शान्तिपर्व • अध्यायः 301

Śāntiparva Adhyāya 301 of the classical Mahābhārata with 28 verses.

Total: 28 Verses • Citations: MBh 12.301.1–28 • 250 Lexicon Terms
पादावध्यात्ममित्याहुर्ब्राह्मणास्तत्त्वदर्शिनः । गन्तव्यमधिभूतं च विष्णुस्तत्राधिदैवतम् ॥
English Translation
Brahmanas well read in the subjects of enquiry speak of the two feet as Spiritual, the act of walking as Elemental and Vishnu as Accidental.
पायुरध्यात्ममित्याहुर्यथातत्त्वार्थदर्शिनः । विसर्गमधिभूतं च मित्रस्तत्राधिदैवतम् ॥
English Translation
Brahmanas well read in the subjects of enquiry speak of the two feet as Spiritual, the act of walking as Elemental and Vishnu as Accidental.
उपस्थोऽध्यात्ममित्याहुर्यथायोगनिदर्शनम् । अधिभूतं तथानन्दो दैवतं च प्रजापतिः ॥
English Translation
The organ of generation is called Spiritual. Its agreeable function is called Elemental and Prajapati is its Accidental.
हस्तावध्यात्ममित्याहुर्यथासांख्यनिदर्शनम् । कर्तव्यमधिभूतं तु इन्द्रस्तत्राधिदैवतम् ॥
English Translation
Brahmanas well read in the subjects of enquiry speak of the two feet as Spiritual, the act of walking as Elemental and Vishnu as Accidental.
वागध्यात्ममिति प्राहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम् । वक्तव्यमधिभूतं तु वह्निस्तत्राधिदैवतम् ॥
English Translation
The lower duct is Spiritual; its function of throwing out the excreta is Elemental, and Mitra (Surya) is the Accidental.
चक्षुरध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम् । रूपमत्राधिभूतं तु सूर्यस्तत्राधिदैवतम् ॥
English Translation
The lower duct is Spiritual; its function of throwing out the excreta is Elemental, and Mitra (Surya) is the Accidental.
श्रोत्रमध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम् । शब्दस्तत्राधिभूतं तु दिशस्तत्राधिदैवतम् ॥
English Translation
The lower duct is Spiritual; its function of throwing out the excreta is Elemental, and Mitra (Surya) is the Accidental.
जिह्वामध्यात्ममित्याहुर्यथातत्त्वनिदर्शनम् । रस एवाधिभूतं तु आपस्तत्राधिदैवतम् ॥
English Translation
Brahmanas well read in the subjects of enquiry speak of the two feet as Spiritual, the act of walking as Elemental and Vishnu as Accidental.
घ्राणमध्यात्ममित्याहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम् । गन्ध एवाधिभूतं तु पृथिवी चाधिदैवतम् ॥
English Translation
The organs of speech are spiritual; the words uttered by them are Elemental; and Agni is their Accidental.
त्वगध्यात्ममिति प्राहुस्तत्त्वबुद्धिविशारदाः । स्पर्श एवाधिभूतं तु पवनश्चाधिदैवतम् ॥
English Translation
The skin is Spiritual; touch is its Elemental; and Wind is its Accidental.
मनोऽध्यात्ममिति प्राहुर्यथाश्रुतिनिदर्शनम् । मन्तव्यमधिभूतं तु चन्द्रमाश्चाधिदैवतम् ॥
English Translation
The hands are Spiritual; their function as represented by acts is Elemental; and Indra is the Accident of those limbs.
अहंकारिकमध्यात्ममाहुस्तत्त्वनिदर्शनम् । अभिमानोऽधिभूतं तु भवस्तत्राधिदैवतम् ॥
English Translation
The lower duct is Spiritual; its function of throwing out the excreta is Elemental, and Mitra (Surya) is the Accidental.
बुद्धिरध्यात्ममित्याहुर्यथावेदनिदर्शनम् । बोद्धव्यमधिभूतं तु क्षेत्रज्ञोऽत्राधिदैवतम् ॥
English Translation
The lower duct is Spiritual; its function of throwing out the excreta is Elemental, and Mitra (Surya) is the Accidental.
एषा ते व्यक्ततो राजन्विभूतिरनुवर्णिता । आदौ मध्ये तथा चान्ते यथातत्त्वेन तत्त्ववित् ॥
English Translation
I have thus truly expounded to you, O king, with its details taken individually. The power of the supreme in the beginning, the middle, and the end, O you, who are fully conversant with the nature of the original principles.
प्रकृतिर्गुणान्विकुरुते स्वच्छन्देनात्मकाम्यया । क्रीडार्थं तु महाराज शतशोऽथ सहस्रशः ॥
English Translation
Nature, cheerfully and of her own accord, as if for sport, O king produces, by undergoing changes herself, thousands and thousands of combinations of her original qualities.
यथा दीपसहस्राणि दीपान्मर्त्याः प्रकुर्वते । प्रकृतिस्तथा विकुरुते पुरुषस्य गुणान्बहून् ॥
English Translation
As men can light thousands of lamps from but a single lamp, similarly Nature, by change, multiplies into thousands of existent objects the (three) qualities of Purusha.
सत्त्वमानन्द उद्रेकः प्रीतिः प्राकाश्यमेव च । सुखं शुद्धित्वमारोग्यं संतोषः श्रद्दधानता ॥
अकार्पण्यमसंरम्भः क्षमा धृतिरहिंसता । समता सत्यमानृण्यं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥
शौचमार्जवमाचारमलौल्यं हृद्यसंभ्रमः । इष्टानिष्टवियोगानां कृतानामविकत्थनम् ॥
दानेन चानुग्रहणमस्पृहार्थे परार्थता । सर्वभूतदया चैव सत्त्वस्यैते गुणाः स्मृताः ॥
रजोगुणानां संघातो रूपमैश्वर्यविग्रहे । अत्याशित्वमकारुण्यं सुखदुःखोपसेवनम् ॥
परापवादेषु रतिर्विवादानां च सेवनम् । अहंकारस्त्वसत्कारश्चिन्ता वैरोपसेवनम् ॥
परितापोऽपहरणं ह्रीनाशोऽनार्जवं तथा । भेदः परुषता चैव कामक्रोधौ मदस्तथा । दर्पो द्वेषोऽतिवादश्च एते प्रोक्ता रजोगुणाः ॥
तामसानां तु संघातं प्रवक्ष्याम्युपधार्यताम् । मोहोऽप्रकाशस्तामिस्रमन्धतामिस्रसंज्ञितम् ॥
मरणं चान्धतामिस्रं तामिस्रं क्रोध उच्यते । तमसो लक्षणानीह भक्षाणामभिरोचनम् ॥
भोजनानामपर्याप्तिस्तथा पेयेष्वतृप्तता । गन्धवासो विहारेषु शयनेष्वासनेषु च ॥
दिवास्वप्ने विवादे च प्रमादेषु च वै रतिः । नृत्यवादित्रगीतानामज्ञानाच्छ्रद्दधानता । द्वेषो धर्मविशेषाणामेते वै तामसा गुणाः ॥
← Previous (Ch. 1628) Full Table of Contents Next (Ch. 1630) →