Special Call Prof. Jay L. Garfield Commemorative Volume · Submissions Open
Announcements Newsletters About Us Contact
Search
MBh
Mahābhārata • Parva 12 (Śāntiparva) • Adhyāya 292

Śāntiparva Adhyāya 292

शान्तिपर्व • अध्यायः 292

Śāntiparva Adhyāya 292 of the classical Mahābhārata with 49 verses.

Total: 49 Verses • Citations: MBh 12.292.1–49 • 250 Lexicon Terms • Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
एवमप्रतिबुद्धत्वादबुद्धमनुवर्तते । देहाद्देहसहस्राणि तथा समभिपद्यते ॥
English Translation
Vasistha said Thus on account of his forgetfulness the Soul follows Ignorance and acquires thousands of bodies one after another.
तिर्यग्योनिसहस्रेषु कदाचिद्देवतास्वपि । उपपद्यति संयोगाद्गुणैः सह गुणक्षयात् ॥
English Translation
He attains to thousands of births among the intermediate orders and sometimes among the very gods on account his union with qualities.
मानुषत्वाद्दिवं याति दिवो मानुष्यमेव च । मानुष्यान्निरयस्थानमानन्त्यं प्रतिपद्यते ॥
English Translation
From the status of humanity he goes to heaven and from heaven he returns to humanity, and from humanity he sinks into hell for many long years.
कोशकारो यथात्मानं कीटः समनुरुन्धति । सूत्रतन्तुगुणैर्नित्यं तथायमगुणो गुणैः ॥
English Translation
As the worm that make the cocoon does itself completely on all sides by means of the threads it weaves itself, so the Soul, though in reality above all qualities, invests himself on all sides with qualities.
द्वंद्वमेति च निर्द्वंद्वस्तासु तास्विह योनिषु । शीर्षरोगेऽक्षिरोगे च दन्तशूले गलग्रहे ॥
जलोदरेऽर्शसां रोगे ज्वरगण्डविषूचिके । श्वित्रे कुष्ठेऽग्निदाहे च सिध्मापस्मारयोरपि ॥
यानि चान्यानि द्वंद्वानि प्राकृतानि शरीरिषु । उत्पद्यन्ते विचित्राणि तान्येषोऽप्यभिमन्यते । अभिमन्यत्यभीमानात्तथैव सुकृतान्यपि ॥
एकवासाश्च दुर्वासाः शायी नित्यमधस्तथा । मण्डूकशायी च तथा वीरासनगतस्तथा ॥
चीरधारणमाकाशे शयनं स्थानमेव च । इष्टकाप्रस्तरे चैव कण्टकप्रस्तरे तथा ॥
भस्मप्रस्तरशायी च भूमिशय्यानुलेपनः । वीरस्थानाम्बुपङ्के च शयनं फलकेषु च ॥
विविधासु च शय्यासु फलगृद्ध्यान्वितोऽफलः । मुञ्जमेखलनग्नत्वं क्षौमकृष्णाजिनानि च ॥
शाणीवालपरीधानो व्याघ्रचर्मपरिच्छदः । सिंहचर्मपरीधानः पट्टवासास्तथैव च ॥
कीटकावसनश्चैव चीरवासास्तथैव च । वस्त्राणि चान्यानि बहून्यभिमन्यत्यबुद्धिमान् ॥
भोजनानि विचित्राणि रत्नानि विविधानि च । एकवस्त्रान्तराशित्वमेककालिकभोजनम् ॥
चतुर्थाष्टमकालश्च षष्ठकालिक एव च । षड्रात्रभोजनश्चैव तथैवाष्टाहभोजनः ॥
सप्तरात्रदशाहारो द्वादशाहार एव च । मासोपवासी मूलाशी फलाहारस्तथैव च ॥
वायुभक्षोऽम्बुपिण्याकगोमयादन एव च । गोमूत्रभोजनश्चैव शाकपुष्पाद एव च ॥
शैवालभोजनश्चैव तथाचामेन वर्तयन् । वर्तयञ्शीर्णपर्णैश्च प्रकीर्णफलभोजनः ॥
विविधानि च कृच्छ्राणि सेवते सुखकाङ्क्षया । चान्द्रायणानि विधिवल्लिङ्गानि विविधानि च ॥
चातुराश्रम्यपन्थानमाश्रयत्याश्रमानपि । उपासीनश्च पाषण्डान्गुहाः शैलांस्तथैव च ॥
विविक्ताश्च शिलाछायास्तथा प्रस्रवणानि च । विविधानि च जप्यानि विविधानि व्रतानि च ॥
नियमान्सुविचित्रांश्च विविधानि तपांसि च । यज्ञांश्च विविधाकारान्विधींश्च विविधांस्तथा ॥
वणिक्पथं द्विजक्षत्रं वैश्यशूद्रं तथैव च । दानं च विविधाकारं दीनान्धकृपणेष्वपि ॥
English Translation
The Soul considers himself as following sometimes the ways of traders and merchants and the practices of Brahmanas, Kshatriyas, Vaishyas and Shudras, and gifts of various sorts to those who are poor or blind or helpless.
अभिमन्यत्यसंबोधात्तथैव त्रिविधान्गुणान् । सत्त्वं रजस्तमश्चैव धर्मार्थौ काम एव च । प्रकृत्यात्मानमेवात्मा एवं प्रविभजत्युत ॥
English Translation
On account of his being invested with Ignorance, the Soul adopts the different qualities of Goodness, Darkness and Ignorance, and Righteousness and riches and pleasure.
स्वधाकारवषट्कारौ स्वाहाकारनमस्क्रियाः । याजनाध्यापनं दानं तथैवाहुः प्रतिग्रहम् । यजनाध्ययने चैव यच्चान्यदपि किंचन ॥
English Translation
Under the influence of Nature, the Soul, undergoing changes himself, observes and follows and practises all these and considers himself as such. Indeed, the Soul considers himself as employed in the utterance of the sacred Mantras Svaha, Svadha and Vashat, and in saluting those he considers as his elders; in officiating in the sacrifices and studying the scriptures, and doing all other acts and rites of this sort.
जन्ममृत्युविवादे च तथा विशसनेऽपि च । शुभाशुभमयं सर्वमेतदाहुः क्रियापथम् ॥
English Translation
The Soul considers himself as connected with birth and death and quarrels and destruction. All these, the learned say form the path of acts good and bad.
प्रकृतिः कुरुते देवी महाप्रलयमेव च । दिवसान्ते गुणानेतानभ्येत्यैकोऽवतिष्ठति ॥
रश्मिजालमिवादित्यस्तत्कालेन नियच्छति । एवमेषोऽसकृत्सर्वं क्रीडार्थमभिमन्यते ॥
आत्मरूपगुणानेतान्विविधान्हृदयप्रियान् । एवमेव विकुर्वाणः सर्गप्रलयकर्मणी ॥
← Previous (Ch. 1619) Full Table of Contents Next (Ch. 1621) →