Ādiparva Adhyāya 158
आदिपर्व • अध्यायः 158
Ādiparva Adhyāya 158 of the classical Mahābhārata with 56 verses.
Total: 56 Verses
•
Citations: MBh 1.158.1–56
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
ते प्रतस्थुः पुरस्कृत्य मातरं पुरुषर्षभाः । समैरुदङ्मुखैर्मार्गैर्यथोद्दिष्टं परंतपाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विस्तरेणैव
विस्तर [m]
विस्तरेणैव
एव [ind]
पप्रच्छुः
प्रच्छ् [1. P.]
कथां
कथा [f]
तां
तद् [pron]
पुरुषर्षभाः
पुरुष [m]
पुरुषर्षभाः
ऋषभ [m]
समैर्
सम [pron]
उदङ्मुखैर्
उदङ्मुख [adj]
मार्गैर्
मार्ग [m]
यथोद्दिष्टं
यथोद्दिष्ट [adj]
परंतपाः
परंतप [adj]
ते गच्छन्तस्त्वहोरात्रं तीर्थं सोमश्रवायणम् । आसेदुः पुरुषव्याघ्रा गङ्गायां पाण्डुनन्दनाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
गच्छन्तस्त्वहोरात्रं
गम् [6. Ā.]
गच्छन्तस्त्वहोरात्रं
तु [ind]
गच्छन्तस्त्वहोरात्रं
अहोरात्र [mn]
तीर्थं
तीर्थ [mn]
सोमश्रवायणम्
सोमश्रवायण [n]
आसेदुः
आसद् [2. P.]
पुरुषव्याघ्रा
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रा
व्याघ्र [m]
गङ्गायां
गङ्गा [f]
पाण्डुनन्दनाः
पाण्डु [m]
पाण्डुनन्दनाः
नन्दन [m]
उल्मुकं तु समुद्यम्य तेषामग्रे धनंजयः । प्रकाशार्थं ययौ तत्र रक्षार्थं च महायशाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उल्मुकं
उल्मुक [n]
तु
तु [ind]
समुद्यम्य
समुद्यम् [1. P.]
तेषाम्
तद् [pron]
अग्रे
अग्र [n]
धनंजयः
धनंजय [m]
प्रकाशार्थं
प्रकाश [m]
प्रकाशार्थं
अर्थ [mn]
ययौ
या [2. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
रक्षार्थं
रक्षा [f]
रक्षार्थं
अर्थ [mn]
च
च [ind]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
तत्र गङ्गाजले रम्ये विविक्ते क्रीडयन्स्त्रियः । ईर्ष्युर्गन्धर्वराजः स्म जलक्रीडामुपागतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्र
तत्र [ind]
गङ्गाजले
गङ्गा [f]
गङ्गाजले
जल [n]
रम्ये
रम्य [adj]
विविक्ते
विविक्त [adj]
क्रीडयन्
क्रीडय् [10. Ā.]
स्त्रियः
स्त्री [f]
ईर्ष्युर्
ईर्ष्यु [adj]
गन्धर्वराजः
गन्धर्व [m]
गन्धर्वराजः
राज [m]
स्म
स्म [ind]
जलक्रीडाम्
जल [n]
जलक्रीडाम्
क्रीडा [f]
उपागतः
उपागम् [1. P.]
शब्दं तेषां स शुश्राव नदीं समुपसर्पताम् । तेन शब्देन चाविष्टश्चुक्रोध बलवद्बली ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शब्दं
शब्द [m]
तेषां
तद् [pron]
स
तद् [pron]
शुश्राव
श्रु [4. P.]
नदीं
नदी [f]
समुपसर्पताम्
समुपसृप् [1. Ā.]
तेन
तद् [pron]
शब्देन
शब्द [m]
चाविष्टश्चुक्रोध
च [ind]
चाविष्टश्चुक्रोध
आविश् [6. Ā.]
चाविष्टश्चुक्रोध
क्रुध् [4. Ā.]
बलवद्
बलवत् [adj]
बली
बलिन् [adj]
स दृष्ट्वा पाण्डवांस्तत्र सह मात्रा परंतपान् । विस्फारयन्धनुर्घोरमिदं वचनमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पाण्डवांस्तत्र
पाण्डव [m]
पाण्डवांस्तत्र
तत्र [ind]
सह
सह [ind]
मात्रा
मातृ [f]
परंतपान्
परंतप [adj]
विस्फारयन्
विस्फारय् [10. Ā.]
धनुर्
धनुस् [n]
घोरम्
घोर [adj]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
संध्या संरज्यते घोरा पूर्वरात्रागमेषु या । अशीतिभिस्त्रुटैर्हीनं तं मुहूर्तं प्रचक्षते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संध्या
संध्या [f]
संरज्यते
संरञ्ज् [6. Ā.]
घोरा
घोर [adj]
पूर्वरात्रागमेषु
पूर्वरात्र [mn]
पूर्वरात्रागमेषु
आगम [m]
या
यद् [pron]
हीनं
हा [1. P.]
तं
तद् [pron]
मुहूर्तं
मुहूर्त [mn]
प्रचक्षते
प्रचक्ष् [2. Ā.]
विहितं कामचाराणां यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । शेषमन्यन्मनुष्याणां कामचारमिह स्मृतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवदानवयक्षाणां
देव [m]
देवदानवयक्षाणां
दानव [m]
देवदानवयक्षाणां
यक्ष [m]
गन्धर्वोरगरक्षसाम्
गन्धर्व [m]
गन्धर्वोरगरक्षसाम्
उरग [mn]
गन्धर्वोरगरक्षसाम्
रक्षस् [n]
शेषम्
शेष [mn]
अन्यन्
अन्य [pron]
मनुष्याणां
मनुष्य [m]
कामचारम्
काम [m]
कामचारम्
चार [m]
इह
इह [ind]
स्मृतम्
स्मृ [1. Ā.]
लोभात्प्रचारं चरतस्तासु वेलासु वै नरान् । उपक्रान्ता निगृह्णीमो राक्षसैः सह बालिशान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोभात्
लोभ [m]
प्रचारं
प्रचार [m]
चरतस्तासु
चर् [1. Ā.]
चरतस्तासु
तद् [pron]
वेलासु
वेला [f]
वै
वै [ind]
नरान्
नर [m]
उपक्रान्ता
उपक्रम् [1. Ā.]
निगृह्णीमो
निग्रह् [9. Ā.]
राक्षसैः
राक्षस [m]
सह
सह [ind]
बालिशान्
बालिश [m]
ततो रात्रौ प्राप्नुवतो जलं ब्रह्मविदो जनाः । गर्हयन्ति नरान्सर्वान्बलस्थान्नृपतीनपि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
रात्रौ
रात्रि [f]
प्राप्नुवतो
प्राप् [1. P.]
जलं
जल [n]
ब्रह्मविदो
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मविदो
विद् [adj]
जनाः
जन [m]
गर्हयन्ति
गर्हय् [10. Ā.]
नरान्
नर [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
बलस्थान्
बलस्थ [m]
नृपतीन्
नृपति [m]
अपि
अपि [ind]
आरात्तिष्ठत मा मह्यं समीपमुपसर्पत । कस्मान्मां नाभिजानीत प्राप्तं भागीरथीजलम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आरात्
आरात् [ind]
तिष्ठत
स्था [1. Ā.]
मा
मा [ind]
मह्यं
मद् [pron]
समीपम्
समीप [n]
उपसर्पत
उपसृप् [1. Ā.]
कस्मान्
क [pron]
मां
मद् [pron]
नाभिजानीत
न [ind]
नाभिजानीत
अभिज्ञा [9. Ā.]
प्राप्तं
प्राप् [1. P.]
भागीरथीजलम्
भागीरथी [f]
भागीरथीजलम्
जल [n]
अङ्गारपर्णं गन्धर्वं वित्त मां स्वबलाश्रयम् । अहं हि मानी चेर्ष्युश्च कुबेरस्य प्रियः सखा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गारपर्णं
अङ्गारपर्ण [m]
गन्धर्वं
गन्धर्व [m]
वित्त
विद् [6. Ā.]
मां
मद् [pron]
स्वबलाश्रयम्
स्व [adj]
स्वबलाश्रयम्
बल [mn]
स्वबलाश्रयम्
आश्रय [m]
अहं
मद् [pron]
हि
हि [ind]
मानी
मानिन् [adj]
चेर्ष्युश्च
च [ind]
चेर्ष्युश्च
ईर्ष्यु [adj]
चेर्ष्युश्च
च [ind]
कुबेरस्य
कुबेर [m]
प्रियः
प्रिय [adj]
सखा
सखि [m]
अङ्गारपर्णमिति च ख्यातं वनमिदं मम । अनु गङ्गां च वाकां च चित्रं यत्र वसाम्यहम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गारपर्णम्
अङ्गारपर्ण [m]
इति
इति [ind]
च
च [ind]
ख्यातं
ख्या [4. P.]
वनम्
वन [n]
इदं
इदम् [pron]
मम
मद् [pron]
अनु
अनु [ind]
गङ्गां
गङ्गा [f]
च
च [ind]
वाकां
वाक [mf]
च
च [ind]
चित्रं
चित्र [n]
यत्र
यत्र [ind]
वसाम्यहम्
वस् [2. P.]
वसाम्यहम्
मद् [pron]
न कुणपाः शृङ्गिणो वा न देवा न च मानुषाः । इदं समुपसर्पन्ति तत्किं समुपसर्पथ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
कुणपाः
कुणप [mn]
शृङ्गिणो
शृङ्गिन् [mfn]
वा
वा [ind]
न
न [ind]
देवा
देव [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
मानुषाः
मानुष [m]
इदं
इदम् [pron]
समुपसर्पन्ति
समुपसृप् [1. Ā.]
तत्
तद् [pron]
किं
क [pron]
समुपसर्पथ
समुपसृप् [1. Ā.]
समुद्रे हिमवत्पार्श्वे नद्यामस्यां च दुर्मते । रात्रावहनि संधौ च कस्य कॢप्तः परिग्रहः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समुद्रे
समुद्र [m]
हिमवत्पार्श्वे
हिमवन्त् [m]
हिमवत्पार्श्वे
पार्श्व [mn]
नद्याम्
नदी [f]
अस्यां
इदम् [pron]
च
च [ind]
दुर्मते
दुर्मति [adj]
रात्रावहनि
रात्रि [f]
रात्रावहनि
अहर् [n]
संधौ
संधि [mf]
च
च [ind]
कस्य
क [pron]
क्ᄆप्तः
क्ᄆप् [1. P.]
परिग्रहः
परिग्रह [m]
वयं च शक्तिसंपन्ना अकाले त्वामधृष्णुमः । अशक्ता हि क्षणे क्रूरे युष्मानर्चन्ति मानवाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वयं
मद् [pron]
च
च [ind]
शक्तिसम्पन्ना
शक्ति [f]
शक्तिसम्पन्ना
सम्पद् [4. P.]
अकाले
अकाल [m]
त्वाम्
त्वद् [pron]
अशक्ता
अशक्त [adj]
हि
हि [ind]
क्षणे
क्षण [m]
क्रूरे
क्रूर [adj]
युष्मान्
त्वद् [pron]
अर्चन्ति
अर्च् [1. Ā.]
मानवाः
मानव [m]
पुरा हिमवतश्चैषा हेमशृङ्गाद्विनिःसृता । गङ्गा गत्वा समुद्राम्भः सप्तधा प्रतिपद्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरा
पुरा [ind]
हिमवतश्चैषा
हिमवन्त् [m]
हिमवतश्चैषा
च [ind]
हिमवतश्चैषा
एतद् [pron]
हेमशृङ्गाद्
हेमशृङ्ग [m]
विनिःसृता
विनिःसृ [1. Ā.]
स
तद् [pron]
एव
एव [ind]
सुमहाबुद्धिः
सु [ind]
सुमहाबुद्धिः
महत् [adj]
सुमहाबुद्धिः
बुद्धि [f]
सांप्रतं
सांप्रतम् [ind]
प्रतिपत्स्यते
प्रतिपद् [4. P.]
इयं भूत्वा चैकवप्रा शुचिराकाशगा पुनः । देवेषु गङ्गा गन्धर्व प्राप्नोत्यलकनन्दताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इयं
इदम् [pron]
भूत्वा
भू [1. Ā.]
चैकवप्रा
च [ind]
चैकवप्रा
एक [pron]
चैकवप्रा
वप्र [mn]
शुचिर्
शुचि [adj]
आकाशगा
आकाश [mn]
आकाशगा
ग [adj]
पुनः
पुनर् [ind]
देवेषु
देव [m]
गङ्गा
गङ्गा [f]
गन्धर्व
गन्धर्व [m]
प्राप्नोत्यलकनन्दताम्
प्राप् [1. P.]
प्राप्नोत्यलकनन्दताम्
अलकनन्दता [f]
तथा पितॄन्वैतरणी दुस्तरा पापकर्मभिः । गङ्गा भवति गन्धर्व यथा द्वैपायनोऽब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
पितॄन्
पितृ [m]
वैतरणी
वैतरणी [f]
दुस्तरा
दुस्तर [adj]
पापकर्मभिः
पाप [adj]
पापकर्मभिः
कर्मन् [n]
गङ्गा
गङ्गा [f]
भवति
भू [1. Ā.]
गन्धर्व
गन्धर्व [m]
यथा
यथा [ind]
द्वैपायनो
द्वैपायन [m]
ऽब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
असंबाधा देवनदी स्वर्गसंपादनी शुभा । कथमिच्छसि तां रोद्धुं नैष धर्मः सनातनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असंबाधा
असंबाध [adj]
देवनदी
देवनदी [f]
स्वर्गसम्पादनी
स्वर्ग [m]
स्वर्गसम्पादनी
सम्पादन [adj]
शुभा
शुभ [adj]
कथम्
कथम् [ind]
इच्छसि
इष् [1. P.]
तां
तद् [pron]
रोद्धुं
रुध् [6. P.]
नैष
न [ind]
नैष
एतद् [pron]
धर्मः
धर्म [mn]
सनातनः
सनातन [adj]
अनिवार्यमसंबाधं तव वाचा कथं वयम् । न स्पृशेम यथाकामं पुण्यं भागीरथीजलम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनिवार्यम्
अनिवार्य [adj]
असंबाधं
असंबाध [adj]
तव
त्वद् [pron]
वाचा
वाच् [f]
कथं
कथम् [ind]
वयम्
मद् [pron]
न
न [ind]
स्पृशेम
स्पृश् [6. Ā.]
यथाकामं
यथाकाम [adj]
पुण्यं
पुण्य [adj]
भागीरथीजलम्
भागीरथी [f]
भागीरथीजलम्
जल [n]
अङ्गारपर्णस्तच्छ्रुत्वा क्रुद्ध आनम्य कार्मुकम् । मुमोच सायकान्दीप्तानहीनाशीविषानिव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अङ्गारपर्णस्तच्छ्रुत्वा
अङ्गारपर्ण [m]
अङ्गारपर्णस्तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
अङ्गारपर्णस्तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
क्रुद्ध
क्रुध् [4. Ā.]
आनम्य
आनम् [1. P.]
कार्मुकम्
कार्मुक [n]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
सायकान्
सायक [m]
दीप्तान्
दीप् [4. P.]
अहीन्
अहि [m]
आशीविषान्
आशीविष [m]
इव
इव [ind]
उल्मुकं भ्रामयंस्तूर्णं पाण्डवश्चर्म चोत्तमम् । व्यपोवाह शरांस्तस्य सर्वानेव धनंजयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उल्मुकं
उल्मुक [n]
भ्रामयंस्तूर्णं
भ्रामय् [10. Ā.]
भ्रामयंस्तूर्णं
तूर्णम् [ind]
पाण्डवश्चर्म
पाण्डव [m]
पाण्डवश्चर्म
चर्मन् [n]
चोत्तमम्
च [ind]
चोत्तमम्
उत्तम [adj]
व्यपोवाह
व्यपवह् [4. P.]
शरांस्तस्य
शर [m]
शरांस्तस्य
तद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
धनंजयः
धनंजय [m]
बिभीषिकैषा गन्धर्व नास्त्रज्ञेषु प्रयुज्यते । अस्त्रज्ञेषु प्रयुक्तैषा फेनवत्प्रविलीयते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बिभीषिकैषा
विभीषिका [fn]
बिभीषिकैषा
एतद् [pron]
गन्धर्व
गन्धर्व [m]
नास्त्रज्ञेषु
न [ind]
नास्त्रज्ञेषु
अस्त्र [mn]
नास्त्रज्ञेषु
ज्ञ [adj]
प्रयुज्यते
प्रयुज् [7. Ā.]
अस्त्रज्ञेषु
अस्त्र [mn]
अस्त्रज्ञेषु
ज्ञ [adj]
प्रयुक्तैषा
प्रयुज् [7. Ā.]
प्रयुक्तैषा
एतद् [pron]
फेनवत्
फेन [mn]
फेनवत्
वत् [ind]
प्रविलीयते
प्रविली [4. P.]
मानुषानति गन्धर्वान्सर्वान्गन्धर्व लक्षये । तस्मादस्त्रेण दिव्येन योत्स्येऽहं न तु मायया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मानुषान्
मानुष [m]
अति
अति [ind]
गन्धर्वान्
गन्धर्व [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
गन्धर्व
गन्धर्व [m]
लक्षये
लक्षय् [10. Ā.]
तस्माद्
तद् [pron]
अस्त्रेण
अस्त्र [mn]
दिव्येन
दिव्य [adj]
योत्स्ये
युध् [2. P.]
ऽहं
मद् [pron]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
मायया
माया [f]
पुरास्त्रमिदमाग्नेयं प्रादात्किल बृहस्पतिः । भरद्वाजस्य गन्धर्व गुरुपुत्रः शतक्रतोः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरास्त्रम्
पुरा [ind]
पुरास्त्रम्
अस्त्र [mn]
इदम्
इदम् [pron]
आग्नेयं
आग्नेय [adj]
प्रादात्
प्रदा [3. Ā.]
किल
किल [ind]
बृहस्पतिः
बृहस्पति [m]
भरद्वाजस्य
भरद्वाज [m]
गन्धर्व
गन्धर्व [m]
गुरुपुत्रः
गुरु [m]
गुरुपुत्रः
पुत्र [m]
शतक्रतोः
शतक्रतु [m]
भरद्वाजादग्निवेश्यो अग्निवेश्याद्गुरुर्मम । स त्विदं मह्यमददाद्द्रोणो ब्राह्मणसत्तमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भरद्वाजाद्
भरद्वाज [m]
अग्निवेश्यो
अग्निवेश्य [m]
ऽग्निवेश्याद्
अग्निवेश्य [m]
गुरुर्
गुरु [m]
मम
मद् [pron]
उवाचास्त्रविदां
वच् [2. P.]
उवाचास्त्रविदां
अस्त्र [mn]
उवाचास्त्रविदां
विद् [adj]
श्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
द्रोणं
द्रोण [m]
ब्राह्मणसत्तमम्
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणसत्तमम्
सत्तम [adj]
इत्युक्त्वा पाण्डवः क्रुद्धो गन्धर्वाय मुमोच ह । प्रदीप्तमस्त्रमाग्नेयं ददाहास्य रथं तु तत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्त्वा
इति [ind]
इत्युक्त्वा
वच् [2. P.]
पाण्डवः
पाण्डु [m]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
गन्धर्वाय
गन्धर्व [m]
मुमोच
मुच् [6. Ā.]
ह
ह [ind]
प्रदीप्तम्
प्रदीप् [4. Ā.]
अस्त्रम्
अस्त्र [mn]
आग्नेयं
आग्नेय [adj]
ददाहास्य
दह् [2. P.]
ददाहास्य
इदम् [pron]
रथं
रथ [m]
तु
तु [ind]
तत्
तद् [pron]
विरथं विप्लुतं तं तु स गन्धर्वं महाबलम् । अस्त्रतेजःप्रमूढं च प्रपतन्तमवाङ्मुखम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विरथं
विरथ [adj]
विप्लुतं
विप्लु [1. Ā.]
तं
तद् [pron]
तु
तु [ind]
स
तद् [pron]
गन्धर्वं
गन्धर्व [m]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
अस्त्रतेजःप्रमूढं
अस्त्र [mn]
अस्त्रतेजःप्रमूढं
तेजस् [n]
अस्त्रतेजःप्रमूढं
प्रमुह् [4. Ā.]
च
च [ind]
प्रपतन्तम्
प्रपत् [1. Ā.]
अवाङ्मुखम्
अवाङ्मुख [adj]