Ādiparva Adhyāya 159
आदिपर्व • अध्यायः 159
Ādiparva Adhyāya 159 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 1.159.1–23
•
250 Lexicon Terms
कारणं ब्रूहि गन्धर्व किं तद्येन स्म धर्षिताः । यान्तो ब्रह्मविदः सन्तः सर्वे रात्रावरिंदम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कारणं
कारण [n]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
गन्धर्व
गन्धर्व [m]
किं
क [pron]
तद्
तद् [pron]
येन
यद् [pron]
स्म
स्म [ind]
धर्षिताः
धर्षय् [10. P.]
यान्तो
या [2. Ā.]
ब्रह्मविदः
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मविदः
विद् [adj]
सन्तः
सत् [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
रात्रावरिंदम
रात्रि [f]
रात्रावरिंदम
अरिंदम [adj]
अनग्नयोऽनाहुतयो न च विप्रपुरस्कृताः । यूयं ततो धर्षिताः स्थ मया पाण्डवनन्दन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनग्नयो
अन् [ind]
अनग्नयो
अग्नि [m]
ऽनाहुतयो
अन् [ind]
ऽनाहुतयो
आहुति [f]
न
न [ind]
च
च [ind]
विप्रपुरस्कृताः
विप्र [m]
विप्रपुरस्कृताः
पुरस्कृ [8. Ā.]
यूयं
त्वद् [pron]
ततो
ततस् [ind]
धर्षिताः
धर्षय् [10. P.]
स्थ
अस् [2. P.]
मया
मद् [pron]
पाण्डवनन्दन
पाण्डव [m]
पाण्डवनन्दन
नन्दन [m]
यक्षराक्षसगन्धर्वाः पिशाचोरगमानवाः । विस्तरं कुरुवंशस्य श्रीमतः कथयन्ति ते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यक्षराक्षसगन्धर्वाः
यक्ष [m]
यक्षराक्षसगन्धर्वाः
राक्षस [m]
यक्षराक्षसगन्धर्वाः
गन्धर्व [m]
पिशाचोरगमानवाः
पिशाच [m]
पिशाचोरगमानवाः
उरग [mn]
पिशाचोरगमानवाः
मानव [m]
विस्तरं
विस्तर [m]
कुरुवंशस्य
कुरु [m]
कुरुवंशस्य
वंश [m]
श्रीमतः
श्रीमत् [adj]
कथयन्ति
कथय् [10. Ā.]
ते
तद् [pron]
नारदप्रभृतीनां च देवर्षीणां मया श्रुतम् । गुणान्कथयतां वीर पूर्वेषां तव धीमताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारदप्रभृतीनां
नारद [m]
नारदप्रभृतीनां
प्रभृति [f]
च
च [ind]
देवर्षीणां
देव [m]
देवर्षीणां
ऋषि [m]
मया
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
गुणान्
गुण [mn]
कथयतां
कथय् [10. Ā.]
वीर
वीर [m]
पूर्वेषां
पूर्व [pron]
तव
त्वद् [pron]
धीमताम्
धीमत् [adj]
स्वयं चापि मया दृष्टश्चरता सागराम्बराम् । इमां वसुमतीं कृत्स्नां प्रभावः स्वकुलस्य ते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वयं
स्वयम् [ind]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
मया
मद् [pron]
दृष्टश्चरता
दृश् [6. P.]
दृष्टश्चरता
चर् [1. Ā.]
सागराम्बराम्
सागराम्बरा [f]
इमां
इदम् [pron]
वसुमतीं
वसुमती [f]
कृत्स्नां
कृत्स्न [adj]
प्रभावः
प्रभाव [m]
स्वकुलस्य
स्व [adj]
स्वकुलस्य
कुल [n]
ते
त्वद् [pron]
वेदे धनुषि चाचार्यमभिजानामि तेऽर्जुन । विश्रुतं त्रिषु लोकेषु भारद्वाजं यशस्विनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेदे
वेद [m]
धनुषि
धनुस् [n]
चाचार्यम्
च [ind]
चाचार्यम्
आचार्य [m]
अभिजानामि
अभिज्ञा [9. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
ऽर्जुन
अर्जुन [m]
विश्रुता
विश्रु [5. Ā.]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
माद्री
माद्री [f]
मद्रपतेः
मद्र [m]
मद्रपतेः
पति [m]
सुता
सुता [f]
धर्मं वायुं च शक्रं च विजानाम्यश्विनौ तथा । पाण्डुं च कुरुशार्दूल षडेतान्कुलवर्धनान् । पितॄनेतानहं पार्थ देवमानुषसत्तमान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तद् [pron]
धर्मं
धर्म [mn]
च
च [ind]
वायुं
वायु [m]
च
च [ind]
महेन्द्रं
महेन्द्र [m]
च
च [ind]
तथाश्विनौ
तथा [ind]
तथाश्विनौ
अश्विन् [m]
पाण्डुं
पाण्डु [m]
च
च [ind]
कुरुशार्दूल
कुरु [m]
कुरुशार्दूल
शार्दूल [m]
षड्
षष् [adj]
एतान्
एतद् [pron]
कुलवर्धनान्
कुल [n]
कुलवर्धनान्
वर्धन [adj]
पितॄन्
पितृ [m]
एतान्
एतद् [pron]
अहं
मद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
देवमानुषसत्तमान्
देव [m]
देवमानुषसत्तमान्
मानुष [m]
देवमानुषसत्तमान्
सत्तम [adj]
दिव्यात्मानो महात्मानः सर्वशस्त्रभृतां वराः । भवन्तो भ्रातरः शूराः सर्वे सुचरितव्रताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लोके
लोक [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
हि
हि [ind]
विख्यातः
विख्या [2. P.]
सर्वशस्त्रभृतां
सर्व [pron]
सर्वशस्त्रभृतां
शस्त्र [n]
सर्वशस्त्रभृतां
भृत् [adj]
वरः
वर [adj]
निपेतुर्
निपत् [1. Ā.]
भ्रातरः
भ्रातृ [m]
सर्वे
सर्व [pron]
भीमसेनभुजार्दिताः
भीमसेन [m]
भीमसेनभुजार्दिताः
भुज [m]
भीमसेनभुजार्दिताः
अर्दय् [10. Ā.]
उत्तमां तु मनोबुद्धिं भवतां भावितात्मनाम् । जानन्नपि च वः पार्थ कृतवानिह धर्षणाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्तमां
उत्तम [adj]
तु
तु [ind]
मनोबुद्धिं
मनस् [n]
मनोबुद्धिं
बुद्धि [f]
भवतां
भवत् [adj]
भावितात्मनाम्
भावय् [10. Ā.]
भावितात्मनाम्
आत्मन् [m]
जानन्न्
ज्ञा [4. Ā.]
अपि
अपि [ind]
च
च [ind]
वः
त्वद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
कृतवान्
कृ [2. Ā.]
इह
इह [ind]
धर्षणाम्
धर्षण [fn]
स्त्रीसकाशे च कौरव्य न पुमान्क्षन्तुमर्हति । धर्षणामात्मनः पश्यन्बाहुद्रविणमाश्रितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्त्रीसकाशे
स्त्री [f]
स्त्रीसकाशे
सकाश [m]
च
च [ind]
कौरव्य
कौरव्य [m]
न
न [ind]
पुमान्
पुंस् [m]
क्षन्तुम्
क्षम् [1. P.]
अर्हति
अर्ह् [1. Ā.]
धर्षणाम्
धर्षण [fn]
आत्मनः
आत्मन् [m]
पश्यन्
दृश् [6. P.]
बाहुद्रविणम्
बाहु [mf]
बाहुद्रविणम्
द्रविण [n]
आश्रितः
आश्रि [1. Ā.]
नक्तं च बलमस्माकं भूय एवाभिवर्धते । यतस्ततो मां कौन्तेय सदारं मन्युराविशत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नक्तं
नक्त [n]
च
च [ind]
बलम्
बल [mn]
अस्माकं
मद् [pron]
भूय
भूयस् [adj]
एवाभिवर्धते
एव [ind]
एवाभिवर्धते
अभिवृध् [1. Ā.]
यतस्ततो
यतस् [ind]
यतस्ततो
ततस् [ind]
मां
मद् [pron]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
सदारं
स [ind]
सदारं
दार [mn]
मन्युर्
मन्यु [mf]
आविशत्
आविश् [6. Ā.]
सोऽहं त्वयेह विजितः संख्ये तापत्यवर्धन । येन तेनेह विधिना कीर्त्यमानं निबोध मे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
त्वयेह
त्वद् [pron]
त्वयेह
इह [ind]
विजितः
विजि [1. Ā.]
संख्ये
संख्य [n]
तापत्यवर्धन
तापत्य [m]
तापत्यवर्धन
वर्धन [adj]
येन
येन [ind]
तेनेह
तेन [ind]
तेनेह
इह [ind]
विधिना
विधि [m]
कीर्त्यमानं
कीर्तय् [10. Ā.]
निबोध
निबुध् [4. P.]
मे
मद् [pron]
ब्रह्मचर्यं परो धर्मः स चापि नियतस्त्वयि । यस्मात्तस्मादहं पार्थ रणेऽस्मिन्विजितस्त्वया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रह्मचर्यं
ब्रह्मचर्य [n]
परो
पर [pron]
धर्मः
धर्म [mn]
स
तद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
नियतस्त्वयि
नियम् [1. Ā.]
नियतस्त्वयि
त्वद् [pron]
यस्मात्
यस्मात् [ind]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
अहं
मद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
रणे
रण [m]
ऽस्मिन्
इदम् [pron]
विजितस्त्वया
विजि [1. Ā.]
विजितस्त्वया
त्वद् [pron]
यस्तु स्यात्क्षत्रियः कश्चित्कामवृत्तः परंतप । नक्तं च युधि युध्येत न स जीवेत्कथंचन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
क्षत्रियः
क्षत्रिय [m]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
कामवृत्तः
काम [m]
कामवृत्तः
वृत् [3. P.]
परंतप
परंतप [adj]
नक्तं
नक्त [n]
च
च [ind]
युधि
युध् [f]
युध्येत
युध् [2. P.]
न
न [ind]
स
तद् [pron]
जीवेत्
जीव् [1. Ā.]
कथंचन
कथंचन [ind]
यस्तु स्यात्कामवृत्तोऽपि राजा तापत्य संगरे । जयेन्नक्तंचरान्सर्वान्स पुरोहितधूर्गतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्तु
यद् [pron]
यस्तु
तु [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
कामवृत्तो
काम [m]
कामवृत्तो
वृत् [3. P.]
ऽपि
अपि [ind]
राजा
राजन् [m]
तापत्य
तापत्य [m]
संगरे
संगर [m]
जयेन्
जि [9. P.]
नक्तंचरान्
नक्तंचर [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
स
तद् [pron]
पुरोहितधूर्गतः
पुरोहित [m]
पुरोहितधूर्गतः
धूर्गत [adj]
तस्मात्तापत्य यत्किंचिन्नृणां श्रेय इहेप्सितम् । तस्मिन्कर्मणि योक्तव्या दान्तात्मानः पुरोहिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मात्
तस्मात् [ind]
तापत्य
तापत्य [m]
यत्
यद् [pron]
किंचिन्
कश्चित् [pron]
नृणां
नृ [m]
श्रेय
श्रेयस् [n]
इहेप्सितम्
इह [ind]
इहेप्सितम्
ईप्सय् [Desid. Ā.]
तस्मिन्
तद् [pron]
कर्मणि
कर्मन् [n]
योक्तव्या
युज् [6. Ā.]
दान्तात्मानः
दम् [4. P.]
दान्तात्मानः
आत्मन् [m]
पुरोहिताः
पुरोहित [m]
वेदे षडङ्गे निरताः शुचयः सत्यवादिनः । धर्मात्मानः कृतात्मानः स्युर्नृपाणां पुरोहिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेदे
वेद [m]
षडङ्गे
षडङ्ग [n]
निरताः
निरम् [1. P.]
शुचयः
शुचि [adj]
सत्यवादिनः
सत्य [n]
सत्यवादिनः
वादिन् [adj]
धर्मात्मानः
धर्म [mn]
धर्मात्मानः
आत्मन् [m]
कृतात्मानः
कृतात्मन् [adj]
स्युर्
अस् [2. P.]
नृपाणां
नृप [m]
पुरोहिताः
पुरोहित [m]
जयश्च नियतो राज्ञः स्वर्गश्च स्यादनन्तरम् । यस्य स्याद्धर्मविद्वाग्मी पुरोधाः शीलवाञ्शुचिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जयश्च
जय [m]
जयश्च
च [ind]
नियतो
नियम् [1. Ā.]
राज्ञः
राजन् [m]
स्वर्गश्च
स्वर्ग [m]
स्वर्गश्च
च [ind]
स्याद्
अस् [2. P.]
अनन्तरम्
अनन्तरम् [ind]
यस्य
यद् [pron]
स्याद्
अस् [2. P.]
धर्मविद्
धर्म [mn]
धर्मविद्
विद् [adj]
वाग्मी
वाग्मिन् [adj]
पुरोधाः
पुरोधस् [m]
शीलवाञ्
शीलवत् [adj]
शुचिः
शुचि [adj]
लाभं लब्धुमलब्धं हि लब्धं च परिरक्षितुम् । पुरोहितं प्रकुर्वीत राजा गुणसमन्वितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लाभं
लाभ [m]
लब्धुम्
लभ् [1. P.]
अलब्धं
अ [ind]
अलब्धं
लभ् [1. P.]
हि
हि [ind]
लब्धं
लभ् [1. P.]
च
च [ind]
परिरक्षितुम्
परिरक्ष् [1. Ā.]
पुरोहितं
पुरोहित [m]
प्रकुर्वीत
प्रकृ [8. Ā.]
राजा
राजन् [m]
गुणसमन्वितम्
गुण [mn]
गुणसमन्वितम्
समन्वित [adj]
पुरोहितमते तिष्ठेद्य इच्छेत्पृथिवीं नृपः । प्राप्तुं मेरुवरोत्तंसां सर्वशः सागराम्बराम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरोहितमते
पुरोहित [m]
पुरोहितमते
मत [n]
तिष्ठेद्
स्था [1. Ā.]
य
यद् [pron]
इच्छेत्
इष् [1. P.]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
नृपः
नृप [m]
प्राप्तुं
प्राप् [1. P.]
मेरुवरोत्तंसां
मेरु [m]
मेरुवरोत्तंसां
वर [adj]
मेरुवरोत्तंसां
उत्तंस [m]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
सागराम्बराम्
सागराम्बरा [f]
न हि केवलशौर्येण तापत्याभिजनेन च । जयेदब्राह्मणः कश्चिद्भूमिं भूमिपतिः क्वचित् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
केवलशौर्येण
केवल [adj]
केवलशौर्येण
शौर्य [n]
तापत्याभिजनेन
तापत्य [m]
तापत्याभिजनेन
अभिजन [mn]
च
च [ind]
जयेद्
जि [9. P.]
अब्राह्मणः
अ [ind]
अब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
भूमिं
भूमि [f]
भूमिपतिः
भूमिपति [m]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
तस्मादेवं विजानीहि कुरूणां वंशवर्धन । ब्राह्मणप्रमुखं राज्यं शक्यं पालयितुं चिरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्माद्
तस्मात् [ind]
एवं
एवम् [ind]
विजानीहि
विज्ञा [9. Ā.]
कुरूणां
कुरु [m]
वंशवर्धन
वंश [m]
वंशवर्धन
वर्धन [adj]
ब्राह्मणप्रमुखं
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणप्रमुखं
प्रमुख [adj]
राज्यं
राज्य [n]
शक्यं
शक्य [adj]
पालयितुं
पालय् [10. Ā.]
चिरम्
चिरम् [ind]