Ādiparva Adhyāya 148
आदिपर्व • अध्यायः 148
Ādiparva Adhyāya 148 of the classical Mahābhārata with 17 verses.
Total: 17 Verses
•
Citations: MBh 1.148.1–17
•
250 Lexicon Terms
कुतोमूलमिदं दुःखं ज्ञातुमिच्छामि तत्त्वतः । विदित्वा अपकर्षेयं शक्यं चेदपकर्षितुम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुतोमूलम्
कुतोमूल [adj]
इदं
इदम् [pron]
दुःखं
दुःख [n]
ज्ञातुम्
ज्ञा [4. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
विदित्वा
विद् [6. Ā.]
अपकर्षेयं
अपकृष् [1. Ā.]
शक्यं
शक्य [adj]
चेद्
चेद् [ind]
अपकर्षितुम्
अपकृष् [1. Ā.]
उपपन्नं सतामेतद्यद्ब्रवीषि तपोधने । न तु दुःखमिदं शक्यं मानुषेण व्यपोहितुम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उपपन्नं
उपपद् [4. P.]
सताम्
अस् [2. P.]
एतद्
एतद् [pron]
यद्
यद् [pron]
ब्रवीषि
ब्रू [2. Ā.]
तपोधने
तपोधन [adj]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
दुःखम्
दुःख [n]
इदं
इदम् [pron]
शक्यं
शक्य [adj]
मानुषेण
मानुष [m]
व्यपोहितुम्
व्यपोह् [1. Ā.]
समीपे नगरस्यास्य बको वसति राक्षसः । ईशो जनपदस्यास्य पुरस्य च महाबलः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समीपे
समीप [n]
नगरस्यास्य
नगर [mn]
नगरस्यास्य
इदम् [pron]
बको
बक [m]
वसति
वस् [2. P.]
राक्षसः
राक्षस [m]
ईशो
ईश [m]
जनपदस्यास्य
जनपद [m]
जनपदस्यास्य
इदम् [pron]
पुरस्य
पुर [n]
च
च [ind]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
पुष्टो मानुषमांसेन दुर्बुद्धिः पुरुषादकः । रक्षत्यसुरराण्नित्यमिमं जनपदं बली ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आपतत्येष
आपत् [1. Ā.]
आपतत्येष
एतद् [pron]
दुष्टात्मा
दुष् [4. Ā.]
दुष्टात्मा
आत्मन् [m]
संक्रुद्धः
संक्रुध् [4. Ā.]
पुरुषादकः
पुरुषादक [djma]
रक्षत्यसुरराण्
रक्ष् [4. P.]
रक्षत्यसुरराण्
असुर [m]
रक्षत्यसुरराण्
राज् [m]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
इमं
इदम् [pron]
जनपदं
जनपद [m]
बली
बलिन् [adj]
नगरं चैव देशं च रक्षोबलसमन्वितः । तत्कृते परचक्राच्च भूतेभ्यश्च न नो भयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नगरं
नगर [mn]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
देशं
देश [m]
च
च [ind]
रक्षोबलसमन्वितः
रक्षस् [n]
रक्षोबलसमन्वितः
बल [mn]
रक्षोबलसमन्वितः
समन्वित [adj]
तत्कृते
तद् [pron]
तत्कृते
कृत [n]
परचक्राच्च
पर [pron]
परचक्राच्च
चक्र [n]
परचक्राच्च
च [ind]
भूतेभ्यश्च
भूत [mn]
भूतेभ्यश्च
च [ind]
न
न [ind]
नो
मद् [pron]
भयम्
भय [n]
वेतनं तस्य विहितं शालिवाहस्य भोजनम् । महिषौ पुरुषश्चैको यस्तदादाय गच्छति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेतनं
वेतन [n]
तस्य
तद् [pron]
विहितं
विधा [3. Ā.]
शालिवाहस्य
शालिवाह [m]
भोजनम्
भोजन [n]
महिषौ
महिष [m]
पुरुषश्चैको
पुरुष [m]
पुरुषश्चैको
च [ind]
पुरुषश्चैको
एक [pron]
यस्तद्
यद् [pron]
यस्तद्
तद् [pron]
आदाय
आदा [4. Ā.]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
एकैकश्चैव पुरुषस्तत्प्रयच्छति भोजनम् । स वारो बहुभिर्वर्षैर्भवत्यसुतरो नरैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकैकश्चैव
एकैक [adj]
एकैकश्चैव
च [ind]
एकैकश्चैव
एव [ind]
पुरुषस्तत्
पुरुष [m]
पुरुषस्तत्
तद् [pron]
प्रयच्छति
प्रयम् [1. Ā.]
भोजनम्
भोजन [n]
स
तद् [pron]
वारो
वार [mn]
बहुभिर्
बहु [adj]
वर्षैर्
वर्ष [mn]
भवत्यसुतरो
भू [1. Ā.]
भवत्यसुतरो
असुतर [adj]
नरैः
नर [m]
तद्विमोक्षाय ये चापि यतन्ते पुरुषाः क्वचित् । सपुत्रदारांस्तान्हत्वा तद्रक्षो भक्षयत्युत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्विमोक्षाय
तद् [pron]
तद्विमोक्षाय
विमोक्ष [m]
ये
यद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
यतन्ते
यत् [1. P.]
पुरुषाः
पुरुष [m]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
सपुत्रदारांस्तान्
स [ind]
सपुत्रदारांस्तान्
पुत्र [m]
सपुत्रदारांस्तान्
दार [mn]
सपुत्रदारांस्तान्
तद् [pron]
हत्वा
हन् [6. P.]
तद्
तद् [pron]
रक्षो
रक्षस् [n]
भक्षयत्युत
भक्षय् [10. Ā.]
भक्षयत्युत
उत [ind]
वेत्रकीयगृहे राजा नायं नयमिहास्थितः । अनामयं जनस्यास्य येन स्यादद्य शाश्वतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेत्रकीयगृहे
वेत्रकीयगृह [n]
राजा
राजन् [m]
नायं
न [ind]
नायं
इदम् [pron]
नयम्
नय [m]
इहास्थितः
इह [ind]
इहास्थितः
आस्था [1. Ā.]
अनामयं
अनामय [n]
जनस्यास्य
जन [m]
जनस्यास्य
इदम् [pron]
येन
यद् [pron]
स्याद्
अस् [2. P.]
अद्य
अद्य [ind]
शाश्वतम्
शाश्वत [adj]
एतदर्हा वयं नूनं वसामो दुर्बलस्य ये । विषये नित्यमुद्विग्नाः कुराजानमुपाश्रिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतदर्हा
एतद् [pron]
एतदर्हा
अर्ह [adj]
वयं
मद् [pron]
नूनं
नूनम् [ind]
वसामो
वस् [2. P.]
दुर्बलस्य
दुर्बल [adj]
ये
यद् [pron]
विषये
विषय [mn]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
उद्विग्नाः
उद्विज् [6. P.]
कुराजानम्
कु [ind]
कुराजानम्
राजन् [m]
उपाश्रिताः
उपाश्रि [1. Ā.]
ब्राह्मणाः कस्य वक्तव्याः कस्य वा छन्दचारिणः । गुणैरेते हि वास्यन्ते कामगाः पक्षिणो यथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
कस्य
क [pron]
वक्तव्याः
वच् [2. P.]
कस्य
क [pron]
वा
वा [ind]
छन्दचारिणः
छन्द [m]
छन्दचारिणः
चारिन् [adj]
गुणैर्
गुण [mn]
एते
एतद् [pron]
हि
हि [ind]
कामगाः
कामग [adj]
पक्षिणो
पक्षिन् [m]
यथा
यथा [ind]
राजानं प्रथमं विन्देत्ततो भार्यां ततो धनम् । त्रयस्य संचये चास्य ज्ञातीन्पुत्रांश्च धारयेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजानं
राजन् [m]
प्रथमं
प्रथम [adj]
विन्देत्
विद् [2. Ā.]
ततो
ततस् [ind]
भार्यां
भार्या [f]
ततो
ततस् [ind]
धनम्
धन [n]
त्रयस्य
त्रय [n]
संचये
संचय [m]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
ज्ञातीन्
ज्ञाति [m]
पुत्रांश्च
पुत्र [m]
पुत्रांश्च
च [ind]
धारयेत्
धारय् [10. Ā.]
विपरीतं मया चेदं त्रयं सर्वमुपार्जितम् । त इमामापदं प्राप्य भृशं तप्स्यामहे वयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विपरीतं
विपरीत [adj]
मया
मद् [pron]
चेदं
च [ind]
चेदं
इदम् [pron]
त्रयं
त्रय [n]
सर्वम्
सर्व [pron]
उपार्जितम्
उपार्जय् [10. P.]
त
तद् [pron]
इमाम्
इदम् [pron]
आपदं
आपद् [f]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
भृशं
भृशम् [ind]
तप्स्यामहे
तप् [4. Ā.]
वयम्
मद् [pron]
सोऽयमस्माननुप्राप्तो वारः कुलविनाशनः । भोजनं पुरुषश्चैकः प्रदेयं वेतनं मया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽयम्
इदम् [pron]
अस्मान्
मद् [pron]
अनुप्राप्तो
अनुप्राप् [5. Ā.]
वारः
वार [mn]
कुलविनाशनः
कुल [n]
कुलविनाशनः
विनाशन [adj]
भोजनं
भोजन [n]
पुरुषश्चैकः
पुरुष [m]
पुरुषश्चैकः
च [ind]
पुरुषश्चैकः
एक [pron]
प्रदेयं
प्रदा [3. Ā.]
वेतनं
वेतन [n]
मया
मद् [pron]
न च मे विद्यते वित्तं संक्रेतुं पुरुषं क्वचित् । सुहृज्जनं प्रदातुं च न शक्ष्यामि कथंचन । गतिं चापि न पश्यामि तस्मान्मोक्षाय रक्षसः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
विद्यते
विद् [2. Ā.]
वित्तं
वित्त [n]
संक्रेतुं
संक्री [9. P.]
पुरुषं
पुरुष [m]
क्वचित्
क्वचिद् [ind]
सुतां
सुता [f]
चैनां
च [ind]
चैनां
एनद् [pron]
न
न [ind]
शक्ष्यामि
शक् [4. P.]
परित्यक्तुं
परित्यज् [1. Ā.]
कथंचन
कथंचन [ind]
गतिं
गति [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
न
न [ind]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
तस्मान्
तद् [pron]
मोक्षाय
मोक्ष [m]
रक्षसः
रक्षस् [n]
सोऽहं दुःखार्णवे मग्नो महत्यसुतरे भृशम् । सहैवैतैर्गमिष्यामि बान्धवैरद्य राक्षसम् । ततो नः सहितन्क्षुद्रः सर्वानेवोपभोक्ष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
दुःखार्णवे
दुःख [n]
दुःखार्णवे
अर्णव [m]
मग्नो
मज्ज् [1. Ā.]
महत्यसुतरे
महत् [adj]
महत्यसुतरे
असुतर [adj]
भृशम्
भृशम् [ind]
सहैवैतैर्
सह [ind]
सहैवैतैर्
एव [ind]
सहैवैतैर्
एतद् [pron]
गमिष्यामि
गम् [6. Ā.]
बान्धवैर्
बान्धव [m]
अद्य
अद्य [ind]
राक्षसम्
राक्षस [m]
ततो
ततस् [ind]
नः
मद् [pron]
सहितान्
सहित [adj]
क्षुद्रः
क्षुद्र [adj]
सर्वान्
सर्व [pron]
एवोपभोक्ष्यति
एव [ind]
एवोपभोक्ष्यति
उपभुज् [1. P.]