Ādiparva Adhyāya 147
आदिपर्व • अध्यायः 147
Ādiparva Adhyāya 147 of the classical Mahābhārata with 25 verses.
Total: 25 Verses
•
Citations: MBh 1.147.1–25
•
250 Lexicon Terms
तयोर्दुःखितयोर्वाक्यमतिमात्रं निशम्य तत् । भृशं दुःखपरीताङ्गी कन्या तावभ्यभाषत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तयोर्
तद् [pron]
दुःखितयोर्
दुःखित [adj]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अतिमात्रं
अतिमात्र [adj]
निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
तत्
तद् [pron]
भृशं
भृशम् [ind]
दुःखपरीताङ्गी
दुःख [n]
दुःखपरीताङ्गी
परी [2. Ā.]
दुःखपरीताङ्गी
अङ्ग [adj]
कन्या
कन्या [f]
तावभ्यभाषत
तद् [pron]
तावभ्यभाषत
अभिभाष् [1. P.]
किमिदं भृशदुःखार्तौ रोरवीथो अनाथवत् । ममापि श्रूयतां किंचिच्छ्रुत्वा च क्रियतां क्षमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किम्
क [pron]
इदं
इदम् [pron]
भृशदुःखार्तौ
भृश [adj]
भृशदुःखार्तौ
दुःख [n]
भृशदुःखार्तौ
आर्त [adj]
रोरवीथो
रोरो [Int. P.]
ऽनाथवत्
अनाथ [adj]
ऽनाथवत्
वत् [ind]
ममापि
मद् [pron]
ममापि
अपि [ind]
श्रूयतां
श्रु [4. P.]
किंचिच्
कश्चित् [pron]
छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
च
च [ind]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
क्षमम्
क्षम [adj]
धर्मतोऽहं परित्याज्या युवयोर्नात्र संशयः । त्यक्तव्यां मां परित्यज्य त्रातं सर्वं मयैकया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मतो
धर्म [mn]
ऽहं
मद् [pron]
परित्याज्या
परित्यज् [1. Ā.]
युवयोर्
त्वद् [pron]
नात्र
न [ind]
नात्र
अत्र [ind]
संशयः
संशय [m]
त्यक्तव्यां
त्यज् [1. Ā.]
मां
मद् [pron]
परित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
त्रातं
त्रा [2. Ā.]
सर्वं
सर्व [pron]
मयैकया
मद् [pron]
मयैकया
एक [pron]
इत्यर्थमिष्यतेऽपत्यं तारयिष्यति मामिति । तस्मिन्नुपस्थिते काले तरतं प्लववन्मया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्यर्थम्
इत्यर्थ [adj]
इष्यते
इष् [1. P.]
ऽपत्यं
अपत्य [n]
तारयिष्यति
तारय् [10. Ā.]
माम्
मद् [pron]
इति
इति [ind]
तस्मिन्न्
तद् [pron]
उपस्थिते
उपस्था [1. Ā.]
काले
काल [m]
तरतं
तृ [3. P.]
प्लववन्
प्लव [mn]
प्लववन्
वत् [ind]
मया
मद् [pron]
इह वा तारयेद्दुर्गादुत वा प्रेत्य तारयेत् । सर्वथा तारयेत्पुत्रः पुत्र इत्युच्यते बुधैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इह
इह [ind]
वा
वा [ind]
तारयेद्
तारय् [10. Ā.]
दुर्गाद्
दुर्ग [n]
उत
उत [ind]
वा
वा [ind]
प्रेत्य
प्रे [2. P.]
तारयेत्
तारय् [10. Ā.]
सर्वथा
सर्वथा [ind]
तारयेत्
तारय् [10. Ā.]
पुत्रः
पुत्र [m]
पुत्र
पुत्र [m]
इत्युच्यते
इति [ind]
इत्युच्यते
वच् [2. P.]
बुधैः
बुध [m]
आकाङ्क्षन्ते च दौहित्रानपि नित्यं पितामहाः । तान्स्वयं वै परित्रास्ये रक्षन्ती जीवितं पितुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आकाङ्क्षन्ते
आकाङ्क्ष् [1. Ā.]
च
च [ind]
दौहित्रान्
दौहित्र [m]
अपि
अपि [ind]
नित्यं
नित्यम् [ind]
पितामहाः
पितामह [m]
तान्
तद् [pron]
स्वयं
स्वयम् [ind]
वै
वै [ind]
परित्रास्ये
परित्रा [4. P.]
रक्षन्ती
रक्ष् [4. P.]
जीवितं
जीवित [n]
पितुः
पितृ [m]
भ्राता च मम बालोऽयं गते लोकममुं त्वयि । अचिरेणैव कालेन विनश्येत न संशयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्राता
भ्रातृ [m]
च
च [ind]
मम
मद् [pron]
बालो
बाल [adj]
ऽयं
इदम् [pron]
गते
गम् [6. Ā.]
लोकम्
लोक [m]
अमुं
अदस् [pron]
त्वयि
त्वद् [pron]
अचिरेणैव
अचिर [adj]
अचिरेणैव
एव [ind]
कालेन
काल [m]
विनश्येत
विनश् [4. Ā.]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
तातेऽपि हि गते स्वर्गं विनष्टे च ममानुजे । पिण्डः पितॄणां व्युच्छिद्येत्तत्तेषामप्रियं भवेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताते
तात [m]
ऽपि
अपि [ind]
हि
हि [ind]
गते
गम् [6. Ā.]
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
विनष्टे
विनश् [4. Ā.]
च
च [ind]
ममानुजे
मद् [pron]
ममानुजे
अनुज [m]
पिण्डः
पिण्ड [mn]
पितॄणां
पितृ [m]
व्युच्छिद्येत्
व्युच्छिद् [7. Ā.]
तत्
तद् [pron]
तेषाम्
तद् [pron]
अप्रियं
अप्रिय [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
पित्रा त्यक्ता तथा मात्रा भ्रात्रा चाहमसंशयम् । दुःखाद्दुःखतरं प्राप्य म्रियेयमतथोचिता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पित्रा
पितृ [m]
त्यक्ता
त्यज् [1. Ā.]
तथा
तथा [ind]
मात्रा
मातृ [f]
भ्रात्रा
भ्रातृ [m]
चाहम्
च [ind]
चाहम्
मद् [pron]
असंशयम्
असंशयम् [ind]
दुःखाद्
दुःख [n]
दुःखतरं
दुःखतर [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
म्रियेयम्
मृ [4. Ā.]
अतथोचिता
अ [ind]
अतथोचिता
तथा [ind]
अतथोचिता
उचित [adj]
त्वयि त्वरोगे निर्मुक्ते माता भ्राता च मे शिशुः । संतानश्चैव पिण्डश्च प्रतिष्ठास्यत्यसंशयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वयि
त्वद् [pron]
त्वरोगे
तु [ind]
त्वरोगे
अरोग [adj]
निर्मुक्ते
निर्मुच् [6. P.]
माता
मातृ [f]
भ्राता
भ्रातृ [m]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
शिशुः
शिशु [m]
संतानश्चैव
संतान [mn]
संतानश्चैव
च [ind]
संतानश्चैव
एव [ind]
पिण्डश्च
पिण्ड [mn]
पिण्डश्च
च [ind]
प्रतिष्ठास्यत्यसंशयम्
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
प्रतिष्ठास्यत्यसंशयम्
असंशयम् [ind]
आत्मा पुत्रः सखा भार्या कृच्छ्रं तु दुहिता किल । स कृच्छ्रान्मोचयात्मानं मां च धर्मेण योजय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मा
आत्मन् [m]
पुत्रः
पुत्र [m]
सखा
सखि [m]
भार्या
भार्या [f]
कृच्छ्रं
कृच्छ्र [mn]
तु
तु [ind]
दुहिता
दुहितृ [f]
किल
किल [ind]
स
तद् [pron]
कृच्छ्रान्
कृच्छ्र [mn]
मोचयात्मानं
मोचय् [10. Ā.]
मोचयात्मानं
आत्मन् [m]
मां
मद् [pron]
च
च [ind]
धर्मेण
धर्म [mn]
योजय
योजय् [10. Ā.]
अनाथा कृपणा बाला यत्रक्वचनगामिनी । भविष्यामि त्वया तात विहीना कृपणा बत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनाथा
अनाथ [adj]
कृपणा
कृपण [adj]
बाला
बाल [adj]
यत्रक्वचनगामिनी
यत्र [ind]
यत्रक्वचनगामिनी
क्वचन [ind]
यत्रक्वचनगामिनी
गामिन् [adj]
भविष्यामि
भू [1. Ā.]
त्वया
त्वद् [pron]
तात
तात [m]
विहीना
विहा [3. Ā.]
कृपणा
कृपण [adj]
बत
बत [ind]
अथ वाहं करिष्यामि कुलस्यास्य विमोक्षणम् । फलसंस्था भविष्यामि कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथवाहं
अथवा [ind]
अथवाहं
मद् [pron]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
कुलस्यास्य
कुल [n]
कुलस्यास्य
इदम् [pron]
विमोक्षणम्
विमोक्षण [n]
यशसो
यशस् [n]
ऽर्थाय
अर्थ [mn]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
कुरु
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
सुदुष्करम्
सु [ind]
सुदुष्करम्
दुष्कर [adj]
अथ वा यास्यसे तत्र त्यक्त्वा मां द्विजसत्तम । पीडिताहं भविष्यामि तदवेक्षस्व मामपि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भारद्वाजो
भारद्वाज [m]
ऽवसत्
वस् [2. P.]
तत्र
तत्र [ind]
प्रच्छन्नं
प्रच्छद् [1. P.]
द्विजसत्तमः
द्विजसत्तम [m]
पीडिताहं
पीडय् [10. Ā.]
पीडिताहं
मद् [pron]
भविष्यामि
भू [1. Ā.]
तद्
तद् [pron]
अवेक्षस्व
अवेक्ष् [1. P.]
माम्
मद् [pron]
अपि
अपि [ind]
तदस्मदर्थं धर्मार्थं प्रसवार्थं च सत्तम । आत्मानं परिरक्षस्व त्यक्तव्यां मां च संत्यज ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तद्
तद् [pron]
अस्मदर्थं
मद् [pron]
अस्मदर्थं
अर्थ [mn]
धर्मार्थं
धर्म [mn]
धर्मार्थं
अर्थ [mn]
प्रसवार्थं
प्रसव [m]
प्रसवार्थं
अर्थ [mn]
च
च [ind]
सत्तम
सत्तम [adj]
आत्मानं
आत्मन् [m]
परिरक्षस्व
परिरक्ष् [1. Ā.]
त्यक्तव्यां
त्यज् [1. Ā.]
मां
मद् [pron]
च
च [ind]
संत्यज
संत्यज् [1. Ā.]
अवश्यकरणीयेऽर्थे मा त्वां कालोऽत्यगादयम् । त्वया दत्तेन तोयेन भविष्यति हितं च मे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवश्यकरणीये
अवश्य [adj]
अवश्यकरणीये
कृ [2. Ā.]
ऽर्थे
अर्थ [mn]
मा
मा [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
कालो
काल [m]
ऽत्यगाद्
अतिगा [3. P.]
अयम्
इदम् [pron]
त्वया
त्वद् [pron]
दत्तेन
दा [1. Ā.]
तोयेन
तोय [n]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
हितं
हित [n]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
किं न्वतः परमं दुःखं यद्वयं स्वर्गते त्वयि । याचमानाः परादन्नं परिधावेमहि श्ववत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
न्वतः
नु [ind]
न्वतः
अतस् [ind]
परमं
परम [adj]
दुःखं
दुःख [n]
यद्
यत् [ind]
वयं
मद् [pron]
स्वर्गते
स्वर्गत [adj]
त्वयि
त्वद् [pron]
याचमानाः
याच् [1. Ā.]
पराद्
पर [pron]
अन्नं
अन्न [n]
परिधावेमहि
परिधाव् [1. Ā.]
श्ववत्
श्वन् [m]
श्ववत्
वत् [ind]
त्वयि त्वरोगे निर्मुक्ते क्लेशादस्मात्सबान्धवे । अमृते वसती लोके भविष्यामि सुखान्विता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वयि
त्वद् [pron]
त्वरोगे
तु [ind]
त्वरोगे
अरोग [adj]
निर्मुक्ते
निर्मुच् [6. P.]
माता
मातृ [f]
भ्राता
भ्रातृ [m]
च
च [ind]
मे
मद् [pron]
शिशुः
शिशु [m]
अमृते
अमृत [adj]
वसती
वस् [2. P.]
लोके
लोक [m]
भविष्यामि
भू [1. Ā.]
सुखान्विता
सुख [n]
सुखान्विता
अन्वित [adj]
एवं बहुविधं तस्या निशम्य परिदेवितम् । पिता माता च सा चैव कन्या प्ररुरुदुस्त्रयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
बहुविधं
बहुविध [adj]
तस्यां
तद् [pron]
विलपन्त्यां
विलप् [4. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनः
पुनर् [ind]
पिता
पितृ [m]
माता
मातृ [f]
च
च [ind]
सा
तद् [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कन्या
कन्या [f]
प्ररुरुदुस्त्रयः
प्ररुद् [2. P.]
प्ररुरुदुस्त्रयः
त्रि [nr]
ततः प्ररुदितान्सर्वान्निशम्याथ सुतस्तयोः । उत्फुल्लनयनो बालः कलमव्यक्तमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्ररुदितान्
प्ररुद् [2. P.]
सर्वान्
सर्व [pron]
निशम्याथ
निशामय् [10. Ā.]
निशम्याथ
अथ [ind]
सुतस्तयोः
सुत [m]
सुतस्तयोः
तद् [pron]
उत्फुल्लनयनो
उत्फुल्ल [adj]
उत्फुल्लनयनो
नयन [n]
बालः
बाल [adj]
कलम्
कल [adj]
अव्यक्तम्
अव्यक्त [adj]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
मा रोदीस्तात मा मातर्मा स्वसस्त्वमिति ब्रुवन् । प्रहसन्निव सर्वांस्तानेकैकं सोऽपसर्पति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
रोदीस्तात
रुद् [1. P.]
रोदीस्तात
तात [m]
मा
मा [ind]
मातर्
मातृ [f]
मा
मा [ind]
स्वसस्त्वम्
स्वसृ [f]
स्वसस्त्वम्
त्वद् [pron]
इति
इति [ind]
ब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
प्रहसन्न्
प्रहस् [1. Ā.]
इव
इव [ind]
सर्वांस्तान्
सर्व [pron]
सर्वांस्तान्
तद् [pron]
एकैकं
एकैक [adj]
सो
तद् [pron]
ऽपसर्पति
अपसृप् [1. P.]
ततः स तृणमादाय प्रहृष्टः पुनरब्रवीत् । अनेन तं हनिष्यामि राक्षसं पुरुषादकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
तृणम्
तृण [n]
आदाय
आदा [4. Ā.]
प्रहृष्टः
प्रहृष् [4. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
मोक्षयिष्यामि
मोक्षय् [10. Ā.]
वः
त्वद् [pron]
कामं
कामम् [ind]
राक्षसात्
राक्षस [m]
पुरुषादकात्
पुरुषादक [djma]
तथापि तेषां दुःखेन परीतानां निशम्य तत् । बालस्य वाक्यमव्यक्तं हर्षः समभवन्महान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथापि
तथा [ind]
तथापि
अपि [ind]
तेषां
तद् [pron]
दुःखेन
दुःख [n]
परीतानां
परी [2. Ā.]
निशम्य
निशामय् [10. Ā.]
तत्
तद् [pron]
बालस्य
बाल [m]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अव्यक्तं
अव्यक्त [adj]
हर्षः
हर्ष [m]
समभवन्
सम्भू [1. Ā.]
महान्
महत् [adj]
अयं काल इति ज्ञात्वा कुन्ती समुपसृत्य तान् । गतासूनमृतेनेव जीवयन्तीदमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
काल
काल [m]
इति
इति [ind]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
कुन्ती
कुन्ती [f]
समुपसृत्य
समुपसृ [3. P.]
तान्
तद् [pron]
गतासून्
गतासु [adj]
अमृतेनेव
अमृत [n]
अमृतेनेव
इव [ind]
जीवयन्तीदम्
जीवय् [10. Ā.]
जीवयन्तीदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]