Ādiparva Adhyāya 209
आदिपर्व • अध्यायः 209
Ādiparva Adhyāya 209 of the classical Mahābhārata with 25 verses.
Total: 25 Verses
•
Citations: MBh 1.209.1–25
•
250 Lexicon Terms
ततो वयं प्रव्यथिताः सर्वा भरतसत्तम । आयाम शरणं विप्रं तं तपोधनमच्युतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वयं
मद् [pron]
प्रव्यथिताः
प्रव्यथय् [10. P.]
सर्वा
सर्व [pron]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
आयाम
आया [2. Ā.]
शरणं
शरण [n]
विप्रं
विप्र [m]
तं
तद् [pron]
तपोधनम्
तपोधन [adj]
अच्युतम्
अच्युत [adj]
रूपेण वयसा चैव कन्दर्पेण च दर्पिताः । अयुक्तं कृतवत्यः स्म क्षन्तुमर्हसि नो द्विज ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रूपेण
रूप [n]
वयसा
वयस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कन्दर्पेण
कन्दर्प [m]
च
च [ind]
दर्पिताः
दर्पय् [10. P.]
अयुक्तं
अयुक्त [adj]
कृतवत्यः
कृ [2. Ā.]
स्म
स्म [ind]
क्षन्तुम्
क्षम् [1. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
नो
मद् [pron]
द्विज
द्विज [m]
एष एव वधोऽस्माकं सुपर्याप्तस्तपोधन । यद्वयं संशितात्मानं प्रलोब्धुं त्वामिहागताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एष
एतद् [pron]
एव
एव [ind]
वधो
वध [m]
ऽस्माकं
मद् [pron]
सुपर्याप्तस्तपोधन
सु [ind]
सुपर्याप्तस्तपोधन
पर्याप् [5. Ā.]
सुपर्याप्तस्तपोधन
तपोधन [adj]
यद्
यत् [ind]
वयं
मद् [pron]
संशितात्मानं
संशित [adj]
संशितात्मानं
आत्मन् [m]
प्रलोब्धुं
प्रलुभ् [4. Ā.]
त्वाम्
त्वद् [pron]
इहागताः
इह [ind]
इहागताः
आगम् [6. P.]
अवध्यास्तु स्त्रियः सृष्टा मन्यन्ते धर्मचिन्तकाः । तस्माद्धर्मेण धर्मज्ञ नास्मान्हिंसितुमर्हसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवध्यास्तु
अवध्य [adj]
अवध्यास्तु
तु [ind]
स्त्रियः
स्त्री [f]
सृष्टा
सृज् [2. P.]
मन्यन्ते
मन् [8. P.]
धर्मचिन्तकाः
धर्म [mn]
धर्मचिन्तकाः
चिन्तक [adj]
अतो
अतस् [ind]
माम्
मद् [pron]
एव
एव [ind]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
प्रस्थापयितुम्
प्रस्थापय् [10. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
सर्वभूतेषु धर्मज्ञ मैत्रो ब्राह्मण उच्यते । सत्यो भवतु कल्याण एष वादो मनीषिणाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वभूतेषु
सर्व [pron]
सर्वभूतेषु
भूत [mn]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
मैत्रो
मैत्र [m]
ब्राह्मण
ब्राह्मण [m]
उच्यते
वच् [2. P.]
सत्यो
सत्य [adj]
भवतु
भू [1. Ā.]
कल्याण
कल्याण [adj]
एष
एतद् [pron]
वादो
वाद [m]
मनीषिणाम्
मनीषिन् [adj]
शरणं च प्रपन्नानां शिष्टाः कुर्वन्ति पालनम् । शरणं त्वां प्रपन्नाः स्म तस्मात्त्वं क्षन्तुमर्हसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरणं
शरण [n]
च
च [ind]
प्रपन्नानां
प्रपद् [4. P.]
शिष्टाः
शास् [1. P.]
कुर्वन्ति
कृ [2. Ā.]
पालनम्
पालन [n]
शरणं
शरण [n]
त्वां
त्वद् [pron]
प्रपन्नाः
प्रपद् [4. P.]
स्म
स्म [ind]
तस्मात्
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
क्षन्तुम्
क्षम् [1. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
एवमुक्तस्तु धर्मात्मा ब्राह्मणः शुभकर्मकृत् । प्रसादं कृतवान्वीर रविसोमसमप्रभः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तु
वच् [2. P.]
उक्तस्तु
तु [ind]
भीमेन
भीम [m]
ब्राह्मणो
ब्राह्मण [m]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
प्रसादं
प्रसाद [m]
कृतवान्
कृ [2. Ā.]
वीर
वीर [m]
रविसोमसमप्रभः
रवि [m]
रविसोमसमप्रभः
सोम [m]
रविसोमसमप्रभः
सम [pron]
रविसोमसमप्रभः
प्रभा [f]
शतं सहस्रं विश्वं च सर्वमक्षयवाचकम् । परिमाणं शतं त्वेतन्नैतदक्षयवाचकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शतं
शत [mn]
सहस्रं
सहस्र [mn]
विश्वं
विश्व [pron]
च
च [ind]
सर्वम्
सर्व [pron]
अक्षयवाचकम्
अक्षय [adj]
अक्षयवाचकम्
वाचक [adj]
परिमाणं
परिमाण [n]
शतं
शत [mn]
त्वेतन्
तु [ind]
त्वेतन्
एतद् [pron]
नैतद्
न [ind]
नैतद्
एतद् [pron]
अक्षयवाचकम्
अक्षय [adj]
अक्षयवाचकम्
वाचक [adj]
यदा च वो ग्राहभूता गृह्णन्तीः पुरुषाञ्जले । उत्कर्षति जलात्कश्चित्स्थलं पुरुषसत्तमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदा
यदा [ind]
च
च [ind]
वो
त्वद् [pron]
ग्राहभूता
ग्राह [m]
ग्राहभूता
भू [1. Ā.]
गृह्णन्तीः
ग्रह् [6. Ā.]
पुरुषाञ्
पुरुष [m]
जले
जल [n]
उत्कर्षति
उत्कृष् [1. P.]
जलात्
जल [n]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
स्थलं
स्थल [n]
पुरुषसत्तमः
पुरुष [m]
पुरुषसत्तमः
सत्तम [adj]
तदा यूयं पुनः सर्वाः स्वरूपं प्रतिपत्स्यथ । अनृतं नोक्तपूर्वं मे हसतापि कदाचन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदा
तदा [ind]
यूयं
त्वद् [pron]
पुनः
पुनर् [ind]
सर्वाः
सर्व [pron]
स्वरूपं
स्व [adj]
स्वरूपं
रूप [n]
प्रतिपत्स्यथ
प्रतिपद् [4. P.]
अनृतं
अनृत [n]
नोक्तपूर्वं
न [ind]
नोक्तपूर्वं
वच् [2. P.]
नोक्तपूर्वं
पूर्व [pron]
च
च [ind]
मया
मद् [pron]
किंचन
कश्चन [pron]
कर्हिचित्
कर्हिचित् [ind]
तानि सर्वाणि तीर्थानि इतः प्रभृति चैव ह । नारीतीर्थानि नाम्नेह ख्यातिं यास्यन्ति सर्वशः । पुण्यानि च भविष्यन्ति पावनानि मनीषिणाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जगाम
गम् [6. Ā.]
तानि
तद् [pron]
सर्वाणि
सर्व [pron]
तीर्थान्यायतनानि
तीर्थ [mn]
तीर्थान्यायतनानि
आयतन [n]
च
च [ind]
नारीतीर्थानि
नारीतीर्थ [n]
नाम्नेह
नामन् [n]
नाम्नेह
इह [ind]
ख्यातिं
ख्याति [f]
यास्यन्ति
या [2. Ā.]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
पुण्यानि
पुण्य [adj]
च
च [ind]
भविष्यन्ति
भू [1. Ā.]
पावनानि
पावन [n]
मनीषिणाम्
मनीषिन् [adj]
ततोऽभिवाद्य तं विप्रं कृत्वा चैव प्रदक्षिणम् । अचिन्तयामोपसृत्य तस्माद्देशात्सुदुःखिताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वा
सर्व [pron]
मातॄस्तथापृष्ट्वा
मातृ [f]
मातॄस्तथापृष्ट्वा
तथा [ind]
मातॄस्तथापृष्ट्वा
प्रच्छ् [1. P.]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
प्रदक्षिणम्
प्रदक्षिण [adj]
अचिन्तयामोपसृत्य
चिन्तय् [10. Ā.]
अचिन्तयामोपसृत्य
उपसृ [1. Ā.]
तस्माद्
तद् [pron]
देशात्
देश [m]
सुदुःखिताः
सु [ind]
सुदुःखिताः
दुःखित [adj]
क्व नु नाम वयं सर्वाः कालेनाल्पेन तं नरम् । समागच्छेम यो नस्तद्रूपमापादयेत्पुनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्व
क्व [ind]
नु
नु [ind]
नाम
नाम [ind]
वयं
मद् [pron]
सर्वाः
सर्व [pron]
कालेनाल्पेन
काल [m]
कालेनाल्पेन
अल्प [adj]
तं
तद् [pron]
नरम्
नर [m]
समागच्छेम
समागम् [6. P.]
यो
यद् [pron]
नस्तद्
मद् [pron]
नस्तद्
तद् [pron]
रूपम्
रूप [n]
आपादयेत्
आपादय् [10. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
ता वयं चिन्तयित्वैवं मुहूर्तादिव भारत । दृष्टवत्यो महाभागं देवर्षिमुत नारदम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ता
तद् [pron]
वयं
मद् [pron]
चिन्तयित्वैवं
चिन्तय् [10. Ā.]
चिन्तयित्वैवं
एवम् [ind]
मुहूर्ताद्
मुहूर्त [mn]
इव
इव [ind]
भारत
भारत [m]
दृष्टवत्यो
दृश् [6. P.]
महाभागं
महाभाग [adj]
देवर्षिम्
देवर्षि [m]
उत
उत [ind]
नारदम्
नारद [m]
सर्वा हृष्टाः स्म तं दृष्ट्वा देवर्षिममितद्युतिम् । अभिवाद्य च तं पार्थ स्थिताः स्म व्यथिताननाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वा
सर्व [pron]
हृष्टाः
हृष् [1. P.]
स्म
स्म [ind]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
देवर्षिम्
देवर्षि [m]
अमितद्युतिम्
अमित [adj]
अमितद्युतिम्
द्युति [f]
अभिवाद्य
अभिवादय् [10. Ā.]
च
च [ind]
तं
तद् [pron]
पार्थ
पार्थ [m]
स्थिताः
स्था [1. Ā.]
स्म
स्म [ind]
व्यथिताननाः
व्यथ् [1. P.]
व्यथिताननाः
आनन [n]
स नोऽपृच्छद्दुःखमूलमुक्तवत्यो वयं च तत् । श्रुत्वा तच्च यथावृत्तमिदं वचनमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
नो
मद् [pron]
ऽपृच्छद्
प्रच्छ् [1. P.]
दुःखमूलम्
दुःख [n]
दुःखमूलम्
मूल [mn]
उक्तवत्यो
वच् [2. P.]
वयं
मद् [pron]
च
च [ind]
तत्
तद् [pron]
मद्रराजसुता
मद्र [m]
मद्रराजसुता
राजन् [m]
मद्रराजसुता
सुता [f]
कुन्तीम्
कुन्ती [f]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
दक्षिणे सागरानूपे पञ्च तीर्थानि सन्ति वै । पुण्यानि रमणीयानि तानि गच्छत माचिरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दक्षिणे
दक्षिण [adj]
सागरानूपे
सागर [m]
सागरानूपे
अनूप [m]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
तीर्थानि
तीर्थ [mn]
सन्ति
अस् [2. P.]
वै
वै [ind]
पश्यन्तो
दृश् [6. P.]
रमणीयानि
रमणीय [adj]
वनानि
वन [n]
च
च [ind]
सरांसि
सरस् [n]
च
च [ind]
तत्राशु पुरुषव्याघ्रः पाण्डवो वो धनंजयः । मोक्षयिष्यति शुद्धात्मा दुःखादस्मान्न संशयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्राशु
तत्र [ind]
तत्राशु
आशु [adj]
पुरुषव्याघ्रः
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रः
व्याघ्र [m]
पाण्डवो
पाण्डव [m]
वो
त्वद् [pron]
धनंजयः
धनंजय [m]
मोचयिष्यति
मोचय् [10. Ā.]
वः
त्वद् [pron]
सर्वान्
सर्व [pron]
अस्माद्
इदम् [pron]
देशान्
देश [m]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
तस्य सर्वा वयं वीर श्रुत्वा वाक्यमिहागताः । तदिदं सत्यमेवाद्य मोक्षिताहं त्वयानघ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तानि
तद् [pron]
रक्षांसि
रक्षस् [n]
भारत
भारत [m]
तद्
तद् [pron]
इदं
इदम् [pron]
सत्यम्
सत्य [n]
एवाद्य
एव [ind]
एवाद्य
अद्य [ind]
मोक्षिताहं
मोक्षय् [10. Ā.]
मोक्षिताहं
मद् [pron]
त्वयानघ
त्वद् [pron]
त्वयानघ
अनघ [adj]
एतास्तु मम वै सख्यश्चतस्रोऽन्या जले स्थिताः । कुरु कर्म शुभं वीर एताः सर्वा विमोक्षय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतास्तु
एतद् [pron]
एतास्तु
तु [ind]
मम
मद् [pron]
वै
वै [ind]
सख्यश्चतस्रो
सखी [f]
सख्यश्चतस्रो
चतुर् [nr]
ऽन्या
अन्य [pron]
जले
जल [n]
स्थिताः
स्था [1. Ā.]
कुरु
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
शुभं
शुभ [adj]
वीर
वीर [m]
एताः
एतद् [pron]
सर्वा
सर्व [pron]
विमोक्षय
विमोक्षय् [10. P.]
ततस्ताः पाण्डवश्रेष्ठः सर्वा एव विशां पते । तस्माच्छापाददीनात्मा मोक्षयामास वीर्यवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
सर्वे
सर्व [pron]
विश्रान्ताः
विश्रम् [1. Ā.]
पृथया
पृथा [f]
सह
सह [ind]
तस्माच्छापाद्
तद् [pron]
तस्माच्छापाद्
शाप [m]
अदीनात्मा
अदीन [adj]
अदीनात्मा
आत्मन् [m]
मोक्षयामास
मोक्षय् [10. Ā.]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
उत्थाय च जलात्तस्मात्प्रतिलभ्य वपुः स्वकम् । तास्तदाप्सरसो राजन्नदृश्यन्त यथा पुरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उत्थाय
उत्था [1. Ā.]
च
च [ind]
जलात्
जल [n]
तस्मात्
तद् [pron]
प्रतिलभ्य
प्रतिलभ् [1. Ā.]
वपुः
वपुस् [n]
स्वकम्
स्वक [adj]
तास्तदाप्सरसो
तद् [pron]
तास्तदाप्सरसो
तदा [ind]
तास्तदाप्सरसो
अप्सरस् [f]
राजन्न्
राजन् [m]
अदृश्यन्त
दृश् [6. P.]
यथा
यथा [ind]
पुरा
पुरा [ind]
तीर्थानि शोधयित्वा तु तथानुज्ञाय ताः प्रभुः । चित्राङ्गदां पुनर्द्रष्टुं मणलूरपुरं ययौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तीर्थानि
तीर्थ [mn]
शोधयित्वा
शोधय् [10. Ā.]
तु
तु [ind]
तथानुज्ञाय
तथा [ind]
तथानुज्ञाय
अनुज्ञा [9. Ā.]
ताः
तद् [pron]
प्रभुः
प्रभु [m]
चित्राङ्गदां
चित्राङ्गदा [f]
पुनर्
पुनर् [ind]
द्रष्टुं
दृश् [6. P.]
मणलूरपुरं
मणलूर [m]
मणलूरपुरं
पुर [n]
ययौ
या [2. Ā.]
तस्यामजनयत्पुत्रं राजानं बभ्रुवाहनम् । तं दृष्ट्वा पाण्डवो राजन्गोकर्णमभितोऽगमत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याम्
तद् [pron]
अजनयत्
जनय् [10. Ā.]
पुत्रं
पुत्र [m]
राजानं
राजन् [m]
बभ्रुवाहनम्
बभ्रुवाहन [m]
तं
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पाण्डवो
पाण्डव [m]
राजन्
राजन् [m]
गोकर्णम्
गोकर्ण [mn]
अभितो
अभितस् [ind]
ऽगमत्
गम् [6. Ā.]