Ādiparva Adhyāya 114
आदिपर्व • अध्यायः 114
Ādiparva Adhyāya 114 of the classical Mahābhārata with 67 verses.
Total: 67 Verses
•
Citations: MBh 1.114.1–67
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 3 (Verses 30 shown)
संवत्सराहिते गर्भे गान्धार्या जनमेजय । आह्वयामास वै कुन्ती गर्भार्थं धर्ममच्युतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पुत्रशतं
पुत्र [m]
पुत्रशतं
शत [mn]
जज्ञे
जन् [4. P.]
गान्धार्यां
गान्धारी [f]
जनमेजय
जनमेजय [m]
आह्वयामास
आह्वा [4. Ā.]
वै
वै [ind]
कुन्ती
कुन्ती [f]
गर्भार्थं
गर्भ [m]
गर्भार्थं
अर्थ [mn]
धर्मम्
धर्म [mn]
अच्युतम्
अच्युत [adj]
सा बलिं त्वरिता देवी धर्मायोपजहार ह । जजाप जप्यं विधिवद्दत्तं दुर्वाससा पुरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
बलिं
बलि [m]
त्वरिता
त्वरित [adj]
देवी
देवी [f]
धर्मायोपजहार
धर्म [mn]
धर्मायोपजहार
उपहृ [2. P.]
ह
ह [ind]
जजाप
जप् [4. Ā.]
जप्यं
जप्य [n]
विधिवद्
विधिवत् [ind]
दत्तं
दा [1. Ā.]
दुर्वाससा
दुर्वासस् [m]
पुरा
पुरा [ind]
संगम्य सा तु धर्मेण योगमूर्तिधरेण वै । लेभे पुत्रं वरारोहा सर्वप्राणभृतां वरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संगम्य
संगम् [6. Ā.]
सा
तद् [pron]
तु
तु [ind]
धर्मेण
धर्म [mn]
योगमूर्तिधरेण
योगमूर्तिधर [m]
वै
वै [ind]
लेभे
लभ् [1. P.]
पुत्रं
पुत्र [m]
वरारोहा
वरारोह [adj]
सर्वप्राणभृतां
सर्व [pron]
सर्वप्राणभृतां
प्राण [m]
सर्वप्राणभृतां
भृत् [adj]
वरम्
वर [adj]
ऐन्द्रे चन्द्रसमायुक्ते मुहूर्तेऽभिजितेऽष्टमे । दिवा मध्यगते सूर्ये तिथौ पुण्येऽभिपूजिते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऐन्द्रे
ऐन्द्र [n]
चन्द्रसमायुक्ते
चन्द्र [m]
चन्द्रसमायुक्ते
समायुज् [7. P.]
मुहूर्ते
मुहूर्त [mn]
ऽभिजिते
अभिजित [m]
ऽष्टमे
अष्टम [adj]
दिवा
दिवा [ind]
मध्यगते
मध्य [n]
मध्यगते
गम् [6. Ā.]
सूर्ये
सूर्य [m]
तिथौ
तिथि [mf]
पुण्ये
पुण्य [adj]
ऽभिपूजिते
अभिपूजय् [10. P.]
समृद्धयशसं कुन्ती सुषाव समये सुतम् । जातमात्रे सुते तस्मिन्वागुवाचाशरीरिणी ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समृद्धयशसं
समृध् [4. Ā.]
समृद्धयशसं
यशस् [n]
कुन्ती
कुन्ती [f]
सुषाव
सू [1. Ā.]
समये
समय [m]
सुतम्
सुत [m]
जातमात्रे
जन् [4. P.]
जातमात्रे
मात्र [n]
सुते
सुत [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
वाग्
वाच् [f]
उवाचाशरीरिणी
वच् [2. P.]
उवाचाशरीरिणी
अशरीरिन् [adj]
एष धर्मभृतां श्रेष्ठो भविष्यति न संशयः । युधिष्ठिर इति ख्यातः पाण्डोः प्रथमजः सुतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धार्मिकश्च
धार्मिक [adj]
धार्मिकश्च
च [ind]
कुरूणां
कुरु [m]
स
तद् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
युधिष्ठिर
युधिष्ठिर [m]
इति
इति [ind]
ख्यातः
ख्या [4. P.]
पाण्डोः
पाण्डु [m]
प्रथमजः
प्रथम [adj]
प्रथमजः
ज [adj]
सुतः
सुत [m]
भविता प्रथितो राजा त्रिषु लोकेषु विश्रुतः । यशसा तेजसा चैव वृत्तेन च समन्वितः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भविता
भू [1. Ā.]
प्रथितो
प्रथ् [1. P.]
राजा
राजन् [m]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
विश्रुतः
विश्रु [5. Ā.]
यशसा
यशस् [n]
तेजसा
तेजस् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
वृत्तेन
वृत्त [n]
च
च [ind]
समन्वितः
समन्वित [adj]
धार्मिकं तं सुतं लब्ध्वा पाण्डुस्तां पुनरब्रवीत् । प्राहुः क्षत्रं बलज्येष्ठं बलज्येष्ठं सुतं वृणु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धार्मिकं
धार्मिक [adj]
तं
तद् [pron]
सुतं
सुत [m]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
पाण्डुस्तां
पाण्डु [m]
पाण्डुस्तां
तद् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
प्राहुः
प्राह् [1. P.]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
बलज्येष्ठं
बल [mn]
बलज्येष्ठं
ज्येष्ठ [adj]
बलज्येष्ठं
बल [mn]
बलज्येष्ठं
ज्येष्ठ [adj]
सुतं
सुत [m]
वृणु
वृ [5. Ā.]
ततस्तथोक्ता पत्या तु वायुमेवाजुहाव सा । तस्माज्जज्ञे महाबाहुर्भीमो भीमपराक्रमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तथोक्ता
ततस् [ind]
ततस्तथोक्ता
तथा [ind]
ततस्तथोक्ता
वच् [2. P.]
पत्या
पति [m]
तु
तु [ind]
वायुम्
वायु [m]
एवाजुहाव
एव [ind]
एवाजुहाव
आह्वा [4. Ā.]
सा
तद् [pron]
तस्माज्जज्ञे
तद् [pron]
तस्माज्जज्ञे
जन् [4. P.]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
भीमो
भीम [m]
भीमपराक्रमः
भीम [adj]
भीमपराक्रमः
पराक्रम [m]
तमप्यतिबलं जातं वागभ्यवददच्युतम् । सर्वेषां बलिनां श्रेष्ठो जातोऽयमिति भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
अप्यतिबलं
अपि [ind]
अप्यतिबलं
अतिबल [adj]
जातं
जन् [4. P.]
वाग्
वाच् [f]
अभ्यवदद्
अभिवद् [1. Ā.]
अच्युतम्
अच्युत [adj]
सर्वेषां
सर्व [pron]
बलिनां
बलिन् [adj]
श्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
जातो
जन् [4. P.]
ऽयम्
इदम् [pron]
इति
इति [ind]
भारत
भारत [m]
इदमत्यद्भुतं चासीज्जातमात्रे वृकोदरे । यदङ्कात्पतितो मातुः शिलां गात्रैरचूर्णयत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदम्
इदम् [pron]
अत्यद्भुतं
अत्यद्भुत [adj]
चासीज्जातमात्रे
च [ind]
चासीज्जातमात्रे
अस् [2. P.]
चासीज्जातमात्रे
जन् [4. P.]
चासीज्जातमात्रे
मात्र [n]
वृकोदरे
वृकोदर [m]
यद्
यत् [ind]
अङ्कात्
अङ्क [mn]
पतितो
पत् [1. Ā.]
मातुः
मातृ [f]
शिलां
शिला [f]
गात्रैर्
गात्र [n]
अचूर्णयत्
चूर्णय् [Denom. P.]
कुन्ती व्याघ्रभयोद्विग्ना सहसोत्पतिता किल । नान्वबुध्यत संसुप्तमुत्सङ्गे स्वे वृकोदरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुन्ती
कुन्ती [f]
व्याघ्रभयोद्विग्ना
व्याघ्र [m]
व्याघ्रभयोद्विग्ना
भय [n]
व्याघ्रभयोद्विग्ना
उद्विज् [6. P.]
सहसोत्पतिता
सहस् [n]
सहसोत्पतिता
उत्पत् [1. Ā.]
किल
किल [ind]
नान्वबुध्यत
न [ind]
नान्वबुध्यत
अनुबुध् [4. Ā.]
संसुप्तम्
संस्वप् [2. P.]
उत्सङ्गे
उत्सङ्ग [m]
स्वे
स्व [adj]
वृकोदरम्
वृकोदर [m]
ततः स वज्रसंघातः कुमारोऽभ्यपतद्गिरौ । पतता तेन शतधा शिला गात्रैर्विचूर्णिता । तां शिलां चूर्णितां दृष्ट्वा पाण्डुर्विस्मयमागमत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
स
तद् [pron]
वज्रसंघातः
वज्र [mn]
वज्रसंघातः
संघात [mn]
कुमारो
कुमार [m]
न्यपतद्
निपत् [1. Ā.]
गिरौ
गिरि [m]
यद्
यत् [ind]
अङ्कात्
अङ्क [mn]
पतितो
पत् [1. Ā.]
मातुः
मातृ [f]
शिलां
शिला [f]
गात्रैर्
गात्र [n]
अचूर्णयत्
चूर्णय् [Denom. P.]
तां
तद् [pron]
शिलां
शिला [f]
चूर्णितां
चूर्णय् [Denom. P.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
पाण्डुर्
पाण्डु [m]
विस्मयम्
विस्मय [m]
आगमत्
आगम् [6. P.]
यस्मिन्नहनि भीमस्तु जज्ञे भरतसत्तम । दुर्योधनोऽपि तत्रैव प्रजज्ञे वसुधाधिप ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्मिन्न्
यद् [pron]
अहनि
अहर् [n]
दुर्धर्षो
दुर्धर्ष [adj]
जज्ञे
जन् [4. P.]
दुर्योधनस्तदा
दुर्योधन [m]
दुर्योधनस्तदा
तदा [ind]
दुर्योधनो
दुर्योधन [m]
ऽपि
अपि [ind]
तत्रैव
तत्र [ind]
तत्रैव
एव [ind]
प्रजज्ञे
प्रजन् [4. P.]
वसुधाधिप
वसुधा [f]
वसुधाधिप
अधिप [m]
जाते वृकोदरे पाण्डुरिदं भूयोऽन्वचिन्तयत् । कथं नु मे वरः पुत्रो लोकश्रेष्ठो भवेदिति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जाते
जन् [4. P.]
वृकोदरे
वृकोदर [m]
पाण्डुर्
पाण्डु [m]
इदं
इदम् [pron]
भूयो
भूयस् [ind]
ऽन्वचिन्तयत्
अनुचिन्तय् [10. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
नु
नु [ind]
मे
मद् [pron]
वरः
वर [adj]
पुत्रो
पुत्र [m]
लोकश्रेष्ठो
लोक [m]
लोकश्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
भवेद्
भू [1. Ā.]
इति
इति [ind]
दैवे पुरुषकारे च लोकोऽयं हि प्रतिष्ठितः । तत्र दैवं तु विधिना कालयुक्तेन लभ्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दैवे
दैव [n]
पुरुषकारे
पुरुषकार [m]
च
च [ind]
लोको
लोक [m]
ऽयं
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
प्रतिष्ठितः
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
दैवं
दैव [n]
तु
तु [ind]
विधिना
विधि [m]
कालयुक्तेन
काल [m]
कालयुक्तेन
युज् [6. Ā.]
लभ्यते
लभ् [1. P.]
इन्द्रो हि राजा देवानां प्रधान इति नः श्रुतम् । अप्रमेयबलोत्साहो वीर्यवानमितद्युतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रो
इन्द्र [m]
हि
हि [ind]
राजा
राजन् [m]
देवानां
देव [m]
प्रधान
प्रधान [adj]
इति
इति [ind]
नः
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
अप्रमेयबलोत्साहो
अप्रमेय [adj]
अप्रमेयबलोत्साहो
बल [mn]
अप्रमेयबलोत्साहो
उत्साह [m]
वीर्यवान्
वीर्यवत् [adj]
अमितद्युतिः
अमित [adj]
अमितद्युतिः
द्युति [f]
तं तोषयित्वा तपसा पुत्रं लप्स्ये महाबलम् । यं दास्यति स मे पुत्रं स वरीयान्भविष्यति । कर्मणा मनसा वाचा तस्मात्तप्स्ये महत्तपः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
तोषयित्वा
तोषय् [10. Ā.]
तपसा
तपस् [n]
पुत्रं
पुत्र [m]
लप्स्ये
लभ् [1. P.]
महाबलम्
महत् [adj]
महाबलम्
बल [mn]
वयो
वयस् [n]
दास्यति
दा [1. Ā.]
ते
त्वद् [pron]
पुत्रो
पुत्र [m]
यः
यद् [pron]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
कर्मणा
कर्मन् [n]
मनसा
मनस् [n]
वाचा
वाच् [f]
ब्रह्म
ब्रह्मन् [n]
सम्पद्यते
सम्पद् [4. P.]
तदा
तदा [ind]
ततः पाण्डुर्महातेजा मन्त्रयित्वा महर्षिभिः । दिदेश कुन्त्याः कौरव्यो व्रतं सांवत्सरं शुभम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
पाण्डुर्
पाण्डु [m]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
मन्त्रयित्वा
मन्त्रय् [Denom. Ā.]
महर्षिभिः
महत् [adj]
महर्षिभिः
ऋषि [m]
दिदेश
दिश् [6. Ā.]
कुन्त्याः
कुन्ती [f]
कौरव्यो
कौरव्य [m]
व्रतं
व्रत [n]
सांवत्सरं
सांवत्सर [adj]
शुभम्
शुभ [adj]
आत्मना च महाबाहुरेकपादस्थितोऽभवत् । उग्रं स तप आतस्थे परमेण समाधिना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मना
आत्मन् [m]
च
च [ind]
महाबाहुर्
महत् [adj]
महाबाहुर्
बाहु [mf]
एकपादस्थितो
एक [pron]
एकपादस्थितो
पाद [m]
एकपादस्थितो
स्था [1. Ā.]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
उग्रं
उग्र [adj]
स
तद् [pron]
तप
तपस् [n]
आतस्थे
आस्था [1. Ā.]
परमेण
परम [adj]
समाधिना
समाधि [m]
आरिराधयिषुर्देवं त्रिदशानां तमीश्वरम् । सूर्येण सह धर्मात्मा पर्यवर्तत भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आरिराधयिषुर्
आरिराधयिषु [adj]
देवं
देव [m]
त्रिदशानां
त्रिदश [m]
तम्
तद् [pron]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
ददानीत्येव
दा [1. Ā.]
ददानीत्येव
इति [ind]
ददानीत्येव
एव [ind]
तं
तद् [pron]
दाशो
दाश [m]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
प्रत्यभाषत
प्रतिभाष् [1. P.]
तं तु कालेन महता वासवः प्रत्यभाषत । पुत्रं तव प्रदास्यामि त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
कालेन
काल [m]
महता
महत् [adj]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
निष्कल्मषं
निष्कल्मष [adj]
तपः
तपस् [n]
भविता
भू [1. Ā.]
प्रथितो
प्रथ् [1. P.]
राजा
राजन् [m]
त्रिषु
त्रि [nr]
लोकेषु
लोक [m]
विश्रुतः
विश्रु [5. Ā.]
देवानां ब्राह्मणानां च सुहृदां चार्थसाधकम् । सुतं तेऽग्र्यं प्रदास्यामि सर्वामित्रविनाशनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवानां
देव [m]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
च
च [ind]
सुहृदां
सुहृद् [m]
चार्थसाधकम्
च [ind]
चार्थसाधकम्
अर्थ [mn]
चार्थसाधकम्
साधक [adj]
तत्
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
धर्मं
धर्म [mn]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
क्षात्रं
क्षात्र [adj]
राज्ञि
राज्ञी [f]
सनातनम्
सनातन [adj]
इत्युक्तः कौरवो राजा वासवेन महात्मना । उवाच कुन्तीं धर्मात्मा देवराजवचः स्मरन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तः
इति [ind]
इत्युक्तः
वच् [2. P.]
कौरवो
कौरव [m]
राजा
राजन् [m]
वासवेन
वासव [m]
महात्मना
महात्मन् [adj]
उवाच
वच् [2. P.]
कुन्तीं
कुन्ती [f]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
देवराजवचः
देव [m]
देवराजवचः
राजन् [m]
देवराजवचः
वचस् [n]
स्मरन्
स्मृ [1. Ā.]
नीतिमन्तं महात्मानमादित्यसमतेजसम् । दुराधर्षं क्रियावन्तमतीवाद्भुतदर्शनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नीतिमन्तं
नीतिमत् [adj]
महात्मानम्
महात्मन् [adj]
आदित्यसमतेजसम्
आदित्य [m]
आदित्यसमतेजसम्
सम [pron]
आदित्यसमतेजसम्
तेजस् [n]
दुराधर्षं
दुराधर्ष [adj]
क्रियावन्तम्
क्रियावत् [adj]
अतीवाद्भुतदर्शनम्
अतीव [ind]
अतीवाद्भुतदर्शनम्
अद्भुत [adj]
अतीवाद्भुतदर्शनम्
दर्शन [n]
पुत्रं जनय सुश्रोणि धाम क्षत्रियतेजसाम् । लब्धः प्रसादो देवेन्द्रात्तमाह्वय शुचिस्मिते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रं
पुत्र [m]
जनय
जनय् [10. Ā.]
सुश्रोणि
सुश्रोणी [f]
देवराजसमप्रभम्
देवराज [m]
देवराजसमप्रभम्
सम [pron]
देवराजसमप्रभम्
प्रभा [f]
लब्धः
लभ् [1. P.]
प्रसादो
प्रसाद [m]
देवेन्द्रात्
देव [m]
देवेन्द्रात्
इन्द्र [m]
तम्
तद् [pron]
आह्वय
आह्वा [4. Ā.]
शुचिस्मिते
शुचि [adj]
शुचिस्मिते
स्मित [n]
एवमुक्ता ततः शक्रमाजुहाव यशस्विनी । अथाजगाम देवेन्द्रो जनयामास चार्जुनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्ता
वच् [2. P.]
ततः
ततस् [ind]
शक्रम्
शक्र [m]
आजुहाव
आह्वा [4. Ā.]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
अथाजगाम
अथ [ind]
अथाजगाम
आगम् [6. P.]
देवेन्द्रो
देव [m]
देवेन्द्रो
इन्द्र [m]
जनयामास
जनय् [10. Ā.]
चार्जुनम्
च [ind]
चार्जुनम्
अर्जुन [m]
जातमात्रे कुमारे तु वागुवाचाशरीरिणी । महागम्भीरनिर्घोषा नभो नादयती तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जातमात्रे
जन् [4. P.]
जातमात्रे
मात्र [n]
सुते
सुत [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
वाग्
वाच् [f]
उवाचाशरीरिणी
वच् [2. P.]
उवाचाशरीरिणी
अशरीरिन् [adj]
महागम्भीरनिर्घोषा
महत् [adj]
महागम्भीरनिर्घोषा
गम्भीर [adj]
महागम्भीरनिर्घोषा
निर्घोष [m]
नभो
नभस् [n]
नादयती
नादय् [10. Ā.]
तदा
तदा [ind]
कार्तवीर्यसमः कुन्ति शिबितुल्यपराक्रमः । एष शक्र इवाजेयो यशस्ते प्रथयिष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कार्तवीर्यसमः
कार्तवीर्य [m]
कार्तवीर्यसमः
सम [pron]
कुन्ति
कुन्ती [f]
शिबितुल्यपराक्रमः
शिबि [m]
शिबितुल्यपराक्रमः
तुल्य [adj]
शिबितुल्यपराक्रमः
पराक्रम [m]
एष
एतद् [pron]
शक्र
शक्र [m]
इवाजेयो
इव [ind]
इवाजेयो
अजेय [adj]
यशस्ते
यशस् [n]
यशस्ते
त्वद् [pron]
प्रथयिष्यति
प्रथय् [10. Ā.]