Ādiparva Adhyāya 115
आदिपर्व • अध्यायः 115
Ādiparva Adhyāya 115 of the classical Mahābhārata with 29 verses.
Total: 29 Verses
•
Citations: MBh 1.115.1–29
•
250 Lexicon Terms
कुन्तीपुत्रेषु जातेषु धृतराष्ट्रात्मजेषु च । मद्रराजसुता पाण्डुं रहो वचनमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुन्तीपुत्रेषु
कुन्ती [f]
कुन्तीपुत्रेषु
पुत्र [m]
जातेषु
जन् [4. P.]
धृतराष्ट्रात्मजेषु
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रात्मजेषु
आत्मज [m]
च
च [ind]
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वचनं
वचन [n]
तेषां
तद् [pron]
पाण्डुर्
पाण्डु [m]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
न मेऽस्ति त्वयि संतापो विगुणेऽपि परंतप । नावरत्वे वरार्हायाः स्थित्वा चानघ नित्यदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
ऽस्ति
अस् [2. P.]
त्वयि
त्वद् [pron]
संतापो
संताप [m]
विगुणे
विगुण [adj]
ऽपि
अपि [ind]
परंतप
परंतप [adj]
नावरत्वे
न [ind]
नावरत्वे
अवर [adj]
नावरत्वे
त्व [n]
वरार्हायाः
वर [adj]
वरार्हायाः
अर्ह [adj]
स्थित्वा
स्था [1. Ā.]
चानघ
च [ind]
चानघ
अनघ [adj]
नित्यदा
नित्यदा [ind]
गान्धार्याश्चैव नृपते जातं पुत्रशतं तथा । श्रुत्वा न मे तथा दुःखमभवत्कुरुनन्दन ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गान्धार्याश्चैव
गान्धारी [f]
गान्धार्याश्चैव
च [ind]
गान्धार्याश्चैव
एव [ind]
नृपते
नृपति [m]
जातं
जन् [4. P.]
पुत्रशतं
पुत्र [m]
पुत्रशतं
शत [mn]
तथा
तथा [ind]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
तथा
तथा [ind]
दुःखम्
दुःख [n]
अभवत्
भू [1. Ā.]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
इदं तु मे महद्दुःखं तुल्यतायामपुत्रता । दिष्ट्या त्विदानीं भर्तुर्मे कुन्त्यामप्यस्ति संततिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
तु
तु [ind]
मे
मद् [pron]
महद्
महत् [adj]
दुःखं
दुःख [n]
तुल्यतायाम्
तुल्य [adj]
तुल्यतायाम्
ता [f]
अपुत्रता
अ [ind]
अपुत्रता
पुत्र [m]
अपुत्रता
ता [f]
दिष्ट्या
दिष्टि [f]
त्विदानीं
तु [ind]
त्विदानीं
इदानीम् [ind]
भर्तुर्
भर्तृ [m]
मे
मद् [pron]
कुन्त्याम्
कुन्ती [f]
अप्यस्ति
अपि [ind]
अप्यस्ति
अस् [2. P.]
संततिः
संतति [f]
यदि त्वपत्यसंतानं कुन्तिराजसुता मयि । कुर्यादनुग्रहो मे स्यात्तव चापि हितं भवेत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
त्वपत्यसंतानं
तु [ind]
त्वपत्यसंतानं
अपत्य [n]
त्वपत्यसंतानं
संतान [mn]
कुन्तिराजसुता
कुन्ति [m]
कुन्तिराजसुता
राजन् [m]
कुन्तिराजसुता
सुता [f]
मयि
मद् [pron]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
अनुग्रहो
अनुग्रह [m]
मे
मद् [pron]
स्यात्
अस् [2. P.]
तव
त्वद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
हितं
हित [n]
भवेत्
भू [1. Ā.]
स्तम्भो हि मे सपत्नीत्वाद्वक्तुं कुन्तिसुतां प्रति । यदि तु त्वं प्रसन्नो मे स्वयमेनां प्रचोदय ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्तम्भो
स्तम्भ [m]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
सपत्नीत्वाद्
सपत्नी [f]
सपत्नीत्वाद्
त्व [n]
वक्तुं
वच् [2. P.]
कुन्तिसुतां
कुन्ति [m]
कुन्तिसुतां
सुता [f]
प्रति
प्रति [ind]
यदि
यदि [ind]
तु
तु [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
प्रसन्नो
प्रसद् [1. Ā.]
मे
मद् [pron]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
एनां
एनद् [pron]
प्रचोदय
प्रचोदय् [10. P.]
ममाप्येष सदा माद्रि हृद्यर्थः परिवर्तते । न तु त्वां प्रसहे वक्तुमिष्टानिष्टविवक्षया ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ममाप्येष
मद् [pron]
ममाप्येष
अपि [ind]
ममाप्येष
एतद् [pron]
सदा
सदा [ind]
माद्रि
माद्री [f]
हृद्यर्थः
हृद् [n]
हृद्यर्थः
अर्थ [mn]
परिवर्तते
परिवृत् [1. Ā.]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
त्वां
त्वद् [pron]
प्रसहे
प्रसह् [1. P.]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
इष्टानिष्टविवक्षया
इष् [1. P.]
इष्टानिष्टविवक्षया
अनिष्ट [adj]
इष्टानिष्टविवक्षया
विवक्षा [f]
तव त्विदं मतं ज्ञात्वा प्रयतिष्याम्यतः परम् । मन्ये ध्रुवं मयोक्ता सा वचो मे प्रतिपत्स्यते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तव
त्वद् [pron]
त्विदं
तु [ind]
त्विदं
इदम् [pron]
मतं
मत [n]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
प्रयतिष्याम्यतः
प्रयत् [1. P.]
प्रयतिष्याम्यतः
अतस् [ind]
परम्
पर [pron]
मन्ये
मन् [8. P.]
ध्रुवं
ध्रुवम् [ind]
मयोक्ता
मद् [pron]
मयोक्ता
वच् [2. P.]
सा
तद् [pron]
वचो
वचस् [n]
मे
मद् [pron]
प्रतिपत्स्यते
प्रतिपद् [4. P.]
ततः कुन्तीं पुनः पाण्डुर्विविक्त इदमब्रवीत् । कुलस्य मम संतानं लोकस्य च कुरु प्रियम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
कुन्तीं
कुन्ती [f]
पुनः
पुनर् [ind]
पाण्डुर्
पाण्डु [m]
विविक्त
विविक्त [n]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
कुलस्य
कुल [n]
मम
मद् [pron]
संतानं
संतान [mn]
लोकस्य
लोक [m]
च
च [ind]
कुरु
कृ [2. Ā.]
प्रियम्
प्रिय [n]
मम चापिण्डनाशाय पूर्वेषामपि चात्मनः । मत्प्रियार्थं च कल्याणि कुरु कल्याणमुत्तमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
चापिण्डनाशाय
च [ind]
चापिण्डनाशाय
अपिण्ड [adj]
चापिण्डनाशाय
नाश [m]
पूर्वेषाम्
पूर्व [pron]
अपि
अपि [ind]
चात्मनः
च [ind]
चात्मनः
आत्मन् [m]
मत्प्रियार्थं
मद् [pron]
मत्प्रियार्थं
प्रिय [adj]
मत्प्रियार्थं
अर्थ [mn]
च
च [ind]
कल्याणि
कल्याण [adj]
कुरु
कृ [2. Ā.]
कल्याणम्
कल्याण [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
यशसोऽर्थाय चैव त्वं कुरु कर्म सुदुष्करम् । प्राप्याधिपत्यमिन्द्रेण यज्ञैरिष्टं यशोर्थिना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यशसो
यशस् [n]
ऽर्थाय
अर्थ [mn]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
कुरु
कृ [2. Ā.]
कर्म
कर्मन् [n]
सुदुष्करम्
सु [ind]
सुदुष्करम्
दुष्कर [adj]
प्राप्याधिपत्यम्
प्राप् [1. P.]
प्राप्याधिपत्यम्
आधिपत्य [n]
इन्द्रेण
इन्द्र [m]
यज्ञैर्
यज्ञ [m]
इष्टं
यज् [2. P.]
यशोऽर्थिना
यशस् [n]
यशोऽर्थिना
अर्थिन् [adj]
तथा मन्त्रविदो विप्रास्तपस्तप्त्वा सुदुष्करम् । गुरूनभ्युपगच्छन्ति यशसोऽर्थाय भामिनि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
मन्त्रविदो
मन्त्र [mn]
मन्त्रविदो
विद् [adj]
विप्रास्तपस्तप्त्वा
विप्र [m]
विप्रास्तपस्तप्त्वा
तपस् [n]
विप्रास्तपस्तप्त्वा
तप् [4. Ā.]
सुदुष्करम्
सु [ind]
सुदुष्करम्
दुष्कर [adj]
गुरून्
गुरु [m]
अभ्युपगच्छन्ति
अभ्युपगम् [1. Ā.]
यशसो
यशस् [n]
ऽर्थाय
अर्थ [mn]
भामिनि
भामिनी [f]
तथा राजर्षयः सर्वे ब्राह्मणाश्च तपोधनाः । चक्रुरुच्चावचं कर्म यशसोऽर्थाय दुष्करम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
राजर्षयः
राजर्षि [m]
सर्वे
सर्व [pron]
ब्राह्मणाश्च
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणाश्च
च [ind]
तपोधनाः
तपोधन [adj]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
उच्चावचं
उच्चावच [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
यशसो
यशस् [n]
ऽर्थाय
अर्थ [mn]
दुष्करम्
दुष्कर [adj]
सा त्वं माद्रीं प्लवेनेव तारयेमामनिन्दिते । अपत्यसंविभागेन परां कीर्तिमवाप्नुहि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सा
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
माद्रीं
माद्री [f]
प्लवेनेव
प्लव [mn]
प्लवेनेव
इव [ind]
तारयेमाम्
तारय् [10. Ā.]
तारयेमाम्
इदम् [pron]
अनिन्दिते
अनिन्दित [adj]
अपत्यसंविभागेन
अपत्य [n]
अपत्यसंविभागेन
संविभाग [m]
परां
पर [pron]
कीर्तिम्
कीर्ति [f]
अवाप्नुहि
अवाप् [5. Ā.]
एवमुक्ताब्रवीन्माद्रीं सकृच्चिन्तय दैवतम् । तस्मात्ते भवितापत्यमनुरूपमसंशयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्ताब्रवीन्
वच् [2. P.]
उक्ताब्रवीन्
ब्रू [2. Ā.]
माद्रीं
माद्री [f]
सकृच्चिन्तय
सकृत् [ind]
सकृच्चिन्तय
चिन्तय् [10. Ā.]
दैवतम्
दैवत [n]
तस्मात्
तद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
भवितापत्यम्
भू [1. Ā.]
भवितापत्यम्
अपत्य [n]
अनुरूपम्
अनुरूप [adj]
असंशयम्
असंशय [m]
ततो माद्री विचार्यैव जगाम मनसाश्विनौ । तावागम्य सुतौ तस्यां जनयामासतुर्यमौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
माद्री
माद्री [f]
विचार्यैव
विचारय् [10. Ā.]
विचार्यैव
एव [ind]
जगाम
गम् [6. Ā.]
मनसाश्विनौ
मनस् [n]
मनसाश्विनौ
अश्विन् [m]
तावागम्य
तद् [pron]
तावागम्य
आगम् [6. P.]
सुतौ
सुत [m]
तस्यां
तद् [pron]
जनयामासतुर्
जनय् [10. Ā.]
यमौ
यम [m]
नकुलं सहदेवं च रूपेणाप्रतिमौ भुवि । तथैव तावपि यमौ वागुवाचाशरीरिणी ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुतां
सुता [f]
च
च [ind]
मद्रराजस्य
मद्र [m]
मद्रराजस्य
राज [m]
रूपेणाप्रतिमां
रूप [n]
रूपेणाप्रतिमां
अप्रतिम [adj]
भुवि
भू [f]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
तावपि
तद् [pron]
तावपि
अपि [ind]
यमौ
यम [m]
वाग्
वाच् [f]
उवाचाशरीरिणी
वच् [2. P.]
उवाचाशरीरिणी
अशरीरिन् [adj]
रूपसत्त्वगुणोपेतावेतावन्याञ्जनानति । भासतस्तेजसात्यर्थं रूपद्रविणसंपदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रूपसत्त्वगुणोपेतावेतावन्याञ्
रूप [n]
रूपसत्त्वगुणोपेतावेतावन्याञ्
सत्त्व [n]
रूपसत्त्वगुणोपेतावेतावन्याञ्
गुण [mn]
रूपसत्त्वगुणोपेतावेतावन्याञ्
उपे [2. Ā.]
रूपसत्त्वगुणोपेतावेतावन्याञ्
एतद् [pron]
रूपसत्त्वगुणोपेतावेतावन्याञ्
अन्य [pron]
जनान्
जन [m]
अति
अति [ind]
भासतस्तेजसात्यर्थं
भास् [1. Ā.]
भासतस्तेजसात्यर्थं
तेजस् [n]
भासतस्तेजसात्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
रूपद्रविणसंपदा
रूप [n]
रूपद्रविणसंपदा
द्रविण [n]
रूपद्रविणसंपदा
सम्पद् [f]
नामानि चक्रिरे तेषां शतशृङ्गनिवासिनः । भक्त्या च कर्मणा चैव तथाशीर्भिर्विशां पते ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नामानि
नामन् [n]
चक्रिरे
कृ [2. Ā.]
तेषां
तद् [pron]
शतशृङ्गनिवासिनः
शतशृङ्ग [m]
शतशृङ्गनिवासिनः
निवासिन् [adj]
भक्त्या
भक्ति [f]
च
च [ind]
कर्मणा
कर्मन् [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
विशां
विश् [f]
पते
पति [m]
ज्येष्ठं युधिष्ठिरेत्याहुर्भीमसेनेति मध्यमम् । अर्जुनेति तृतीयं च कुन्तीपुत्रानकल्पयन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्येष्ठं
ज्येष्ठ [adj]
युधिष्ठिरेत्याहुर्
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरेत्याहुर्
इति [ind]
युधिष्ठिरेत्याहुर्
अह् [1. P.]
भीमसेनेति
भीमसेन [m]
भीमसेनेति
इति [ind]
मध्यमम्
मध्यम [adj]
अर्जुनेति
अर्जुन [m]
अर्जुनेति
इति [ind]
तृतीयं
तृतीय [adj]
च
च [ind]
कुन्तीपुत्रान्
कुन्ती [f]
कुन्तीपुत्रान्
पुत्र [m]
अकल्पयन्
कल्पय् [10. Ā.]
पूर्वजं नकुलेत्येवं सहदेवेति चापरम् । माद्रीपुत्रावकथयंस्ते विप्राः प्रीतमानसाः । अनुसंवत्सरं जाता अपि ते कुरुसत्तमाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पूर्वजं
पूर्वज [m]
नकुलेत्येवं
नकुल [m]
नकुलेत्येवं
इति [ind]
नकुलेत्येवं
एवम् [ind]
सहदेवेति
सहदेव [m]
सहदेवेति
इति [ind]
चापरम्
च [ind]
चापरम्
अपर [adj]
माद्रीपुत्रावकथयंस्ते
माद्री [f]
माद्रीपुत्रावकथयंस्ते
पुत्र [m]
माद्रीपुत्रावकथयंस्ते
कथय् [10. Ā.]
माद्रीपुत्रावकथयंस्ते
तद् [pron]
विप्राः
विप्र [m]
प्रीतमानसाः
प्री [9. Ā.]
प्रीतमानसाः
मानस [n]
अनुसंवत्सरं
अनुसंवत्सरम् [ind]
जाता
जन् [4. P.]
अपि
अपि [ind]
ते
तद् [pron]
कुरुसत्तमाः
कुरु [m]
कुरुसत्तमाः
सत्तम [adj]
कुन्तीमथ पुनः पाण्डुर्माद्र्यर्थे समचोदयत् । तमुवाच पृथा राजन्रहस्युक्ता सती सदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुन्तीं
कुन्ती [f]
राजसुतां
राजन् [m]
राजसुतां
सुता [f]
पाण्डुर्
पाण्डु [m]
अपत्यार्थे
अपत्य [n]
अपत्यार्थे
अर्थ [mn]
ऽभ्यचोदयत्
अभिचोदय् [10. P.]
तम्
तद् [pron]
उवाच
वच् [2. P.]
पृथा
पृथा [f]
राजन्
राजन् [m]
रहस्युक्ता
रहस् [n]
रहस्युक्ता
वच् [2. P.]
सती
सती [f]
सदा
सदा [ind]
उक्ता सकृद्द्वन्द्वमेषा लेभे तेनास्मि वञ्चिता । बिभेम्यस्याः परिभवान्नारीणां गतिरीदृशी ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उक्ता
वच् [2. P.]
सकृद्
सकृत् [ind]
द्वन्द्वम्
द्वंद्व [mn]
एषा
एतद् [pron]
लेभे
लभ् [1. P.]
तेनास्मि
तद् [pron]
तेनास्मि
अस् [2. P.]
वञ्चिता
वञ्चय् [10. Ā.]
बिभेम्यस्याः
भी [1. Ā.]
बिभेम्यस्याः
इदम् [pron]
परिभवान्
परिभव [m]
नारीणां
नारी [f]
गतिर्
गति [f]
ईदृशी
ईदृश [adj]
नाज्ञासिषमहं मूढा द्वन्द्वाह्वाने फलद्वयम् । तस्मान्नाहं नियोक्तव्या त्वयैषोऽस्तु वरो मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
मूढा
मुह् [4. Ā.]
द्वन्द्वाह्वाने
द्वंद्व [mn]
द्वन्द्वाह्वाने
आह्वान [n]
फलद्वयम्
फल [n]
फलद्वयम्
द्वय [n]
तस्मान्
तद् [pron]
नाहं
न [ind]
नाहं
मद् [pron]
नियोक्तव्या
नियुज् [7. Ā.]
त्वयैषो
त्वद् [pron]
त्वयैषो
एतद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
वरो
वर [mn]
मम
मद् [pron]
एवं पाण्डोः सुताः पञ्च देवदत्ता महाबलाः । संभूताः कीर्तिमन्तस्ते कुरुवंशविवर्धनाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
पाण्डोः
पाण्डु [m]
सुताः
सुत [m]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
देवदत्ता
देव [m]
देवदत्ता
दा [1. Ā.]
महाबलाः
महत् [adj]
महाबलाः
बल [mn]
सम्भूताः
सम्भू [1. Ā.]
कीर्तिमन्तस्ते
कीर्तिमन्त् [m]
कीर्तिमन्तस्ते
तद् [pron]
कुरुवंशविवर्धनाः
कुरु [m]
कुरुवंशविवर्धनाः
वंश [m]
कुरुवंशविवर्धनाः
विवर्धन [adj]
शुभलक्षणसंपन्नाः सोमवत्प्रियदर्शनाः । सिंहदर्पा महेष्वासाः सिंहविक्रान्तगामिनः । सिंहग्रीवा मनुष्येन्द्रा ववृधुर्देवविक्रमाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अरागद्वेषसंयुक्तः
अराग [adj]
अरागद्वेषसंयुक्तः
द्वेष [m]
अरागद्वेषसंयुक्तः
संयुज् [7. Ā.]
सोमवत्
सोम [m]
सोमवत्
वत् [ind]
प्रियदर्शनः
प्रिय [adj]
प्रियदर्शनः
दर्शन [n]
सिंहदर्पा
सिंह [m]
सिंहदर्पा
दर्प [m]
महेष्वासाः
महत् [adj]
महेष्वासाः
इष्वास [m]
सिंहविक्रान्तगामिनः
सिंह [m]
सिंहविक्रान्तगामिनः
विक्रान्त [n]
सिंहविक्रान्तगामिनः
गामिन् [adj]
सिंहग्रीवा
सिंह [m]
सिंहग्रीवा
ग्रीवा [f]
मनुष्येन्द्रा
मनुष्य [m]
मनुष्येन्द्रा
इन्द्र [m]
ववृधुर्
वृध् [6. P.]
देवविक्रमाः
देव [m]
देवविक्रमाः
विक्रम [m]
विवर्धमानास्ते तत्र पुण्ये हैमवते गिरौ । विस्मयं जनयामासुर्महर्षीणां समेयुषाम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विवर्धमानास्ते
विवृध् [1. Ā.]
विवर्धमानास्ते
तद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
पुण्ये
पुण्य [adj]
हैमवते
हैमवत [adj]
गिरौ
गिरि [m]
विस्मयं
विस्मय [m]
जनयामासुर्
जनय् [10. Ā.]
महर्षीणां
महत् [adj]
महर्षीणां
ऋषि [m]
समेयुषाम्
समे [2. P.]
ते च पञ्च शतं चैव कुरुवंशविवर्धनाः । सर्वे ववृधुरल्पेन कालेनाप्स्विव नीरजाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
च
च [ind]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
शतं
शत [mn]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कुरुवंशविवर्धनाः
कुरु [m]
कुरुवंशविवर्धनाः
वंश [m]
कुरुवंशविवर्धनाः
विवर्धन [adj]
सर्वे
सर्व [pron]
ववृधुर्
वृध् [6. P.]
अल्पेन
अल्प [adj]
कालेनाप्स्विव
काल [m]
कालेनाप्स्विव
अप् [m]
कालेनाप्स्विव
इव [ind]
नीरजाः
नीरज [mn]