Canonical Ref: KS 8.86
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
तौ क्षणं शिथिलितोपगूहनौ दम्पती चलितमानसोर्मयः । पद्मभेदपिशुनाः सिषेविरे गन्धमादनवनान्तमारुताः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
ताविति । शिथिलितोपगूहनौ शिथिलितालिङ्गनौ । जाया च पतिश्चदंपती । जायाशब्दस्य दंभावो निपातितः तौ शिवौ रचितमानसोर्मयः । मानसे सरसि रचिततरङ्गा इत्यर्थः । पद्मभेदनिपुणाः । पद्मभेदपिशुना इति यावत् । विकाससूचका इत्यर्थः । गन्धमादनवनान्तमारुताः क्षणं सिषेविरे
अन्वयः:
शिथिलितोपगूहनौ दम्पती तौ रचितमानसोर्मयः पद्मबोधनिपुणाः गन्धमादनवनाऽन्तमारुताः क्षणं सिषेविरे ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तौ
Lemma: तद्
POS: pron
क्षणं
Lemma: क्षण
POS: m
शिथिलितोपगूहनौ
Lemma: शिथिलय्
POS: Denom. P.
शिथिलितोपगूहनौ
Lemma: उपगूहन
POS: n
दम्पती
Lemma: दम्पति
POS: m
चलितमानसोर्मयः
Lemma: चल्
POS: 1. Ā.
चलितमानसोर्मयः
Lemma: मानस
POS: n
चलितमानसोर्मयः
Lemma: ऊर्मि
POS: mf
पद्मभेदपिशुनाः
Lemma: पद्म
POS: mn
पद्मभेदपिशुनाः
Lemma: भेद
POS: m
पद्मभेदपिशुनाः
Lemma: पिशुन
POS: adj
सिषेविरे
Lemma: सेव्
POS: 4. P. • Verb: सिषेविरे
गन्धमादनवनान्तमारुताः
Lemma: गन्धमादन
POS: m
गन्धमादनवनान्तमारुताः
Lemma: वनान्त
POS: m
गन्धमादनवनान्तमारुताः
Lemma: मारुत
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.86. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.