Canonical Ref: KS 8.85
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
स व्यबुध्यत बुधस्तवोचितः शतकुम्भकमलाकरैः समम् । मूर्च्छनापरिगृहीतकैशिकैः किन्नरैरुषसि गीतमङ्गलः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
स इति । बुधस्तवोचितो विद्वत्स्तोत्रार्हः स हर उषसि प्रभाते । स्वराणामारोहक्रमो मूर्च्छना । `क्रमयुक्ताः स्वरास्तत्र मूर्च्छना परिकीर्तिता` इति भरतः । तया मूर्च्छनया परिगृहीतकैशिकैः स्वीकृतरागविशेषैः किंनरैर्गीतमङ्गलः सन् । शातकुम्भकमलाकरैः समं कनकपद्माकरैः सह । `तपनीयं शातकुम्भं गाङ्गेयं भर्म कबुर्रम्` इत्यमरः । व्यबुध्यत विबुद्धवान् । बुध्यतेर्दैवादिकात्कर्तरि लङ् । अत्र बुध्यतेर्जागरविकासयोर्वोधयोः श्लेषनिमित्तकाभेदाध्यवसायमूला सहोक्तिरलंकारः
अन्वयः:
बुधस्तवोचितः स उषसि मूर्च्छनापरिगृहीतकैशिकैः किन्नरैः गीतमङ्गलः (सन्) शातकुम्भकमलाकरैः समं व्यबुध्यत ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
स
Lemma: तद्
POS: pron
व्यबुध्यत
Lemma: विबुध्
POS: 4. P. • Verb: व्यबुध्यत
बुधस्तवोचितः
Lemma: बुध
POS: m
बुधस्तवोचितः
Lemma: त्वद्
POS: pron
बुधस्तवोचितः
Lemma: उचित
POS: adj
शतकुम्भकमलाकरैः
Lemma: शतकुम्भ
POS: n
शतकुम्भकमलाकरैः
Lemma: कमल
POS: mn
शतकुम्भकमलाकरैः
Lemma: आकर
POS: m
समम्
Lemma: समम्
POS: ind
मूर्च्छनापरिगृहीतकैशिकैः
Lemma: मूर्छन
POS: fn
मूर्च्छनापरिगृहीतकैशिकैः
Lemma: परिग्रह्
POS: 9. Ā.
मूर्च्छनापरिगृहीतकैशिकैः
Lemma: कैशिक
POS: m
किन्नरैर्
Lemma: किंनर
POS: mn
उषसि
Lemma: उषस्
POS: f
गीतमङ्गलः
Lemma: गा
POS: 2. P.
गीतमङ्गलः
Lemma: मङ्गल
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.85. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.