Canonical Ref: KS 8.84
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
केवलं प्रियतमादयालुना ज्योतिषामवनतासु पङ्क्तिषु । तेन तत्परिगृहीतवक्षसा नेत्रमीलनकुतूहलं कृतम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
केवलमिति । प्रियतमादयालुना केवलम् । प्रियतमायां दययैव तस्येश्वरस्य सौकुमार्यादनवरतं सुरतासहिष्णुत्वात् । नतु स्वयं तृप्त्येत्यर्थः । तत्परिगृहीतवक्षसा तया पार्वत्याश्लिष्टवक्षसा तेनेश्वरेण ज्योतिषां = नक्षत्राणां पङ्क्तिष्ववनतासु सतीषु । पश्चिमायामित्यर्थः । नेत्रमीलनकुतूहलं कृतम् । निद्रा स्वीकृतेत्यर्थः
अन्वयः:
प्रियतमादयालुना केवलं तत्प्रतिगृहीतवक्षसा तेन ज्योतिषां पङ्क्तिषु अवनतासु (सतीषु) नेत्रमीलनकुतूहलं कृतम् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
केवलं
Lemma: केवलम्
POS: ind
प्रियतमादयालुना
Lemma: प्रियतम
POS: adj
प्रियतमादयालुना
Lemma: अदयालु
POS: adj
ज्योतिषाम्
Lemma: ज्योतिस्
POS: n
अवनतासु
Lemma: अवनम्
POS: 1. Ā.
पङ्क्तिषु
Lemma: पङ्क्ति
POS: f
तेन
Lemma: तद्
POS: pron
तत्परिगृहीतवक्षसा
Lemma: तद्
POS: pron
तत्परिगृहीतवक्षसा
Lemma: परिग्रह्
POS: 9. Ā.
तत्परिगृहीतवक्षसा
Lemma: वक्षस्
POS: n
नेत्रमीलनकुतूहलं
Lemma: नेत्र
POS: mn
नेत्रमीलनकुतूहलं
Lemma: मीलन
POS: n
नेत्रमीलनकुतूहलं
Lemma: कुतूहल
POS: n
कृतम्
Lemma: कृ
POS: 2. Ā.
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.84. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.