Canonical Ref: KS 8.83
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
क्लिष्टकेशमवलुप्तचन्दनं व्यत्ययार्पितनखं समत्सरम् । तस्य तच्छिदुरमेखलागुणं पार्वतीरतमभून्न तृप्तये ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
क्लिष्टेति । अदयैर्निदैयैः कचग्रहैः = केशकर्षणैः क्लिष्टचन्द्रं पीडितहरचन्द्रमुत्पथमुन्मर्यादमर्पिता नखा यस्मिंस्तत्समत्सरमन्योन्यविजिगीषापूर्वकं छिदुराः स्वयमेव छिद्यमाना मेखलागुणा यस्मिंस्तत्तथोक्तम् । `विदिभिदिछिदेः कुरच्` इति कुरच्प्रत्ययः । `कर्मकर्तरि` इति काशिका । पार्वतीरतं तस्येश्वरस्य तृप्तये नाभूदिति भावः
अन्वयः:
अदयैः कचगृहैः क्लिष्टचन्द्रम् उत्पथाऽर्पितनखं समत्सरं छिदुरमेखलागुणं तत् पार्वतीरतं तस्य तृप्तये न अभूत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
क्लिष्टकेशम्
Lemma: क्लिश्
POS: 9. Ā.
क्लिष्टकेशम्
Lemma: केश
POS: m
अवलुप्तचन्दनं
Lemma: अवलुप्
POS: 6. Ā.
अवलुप्तचन्दनं
Lemma: चन्दन
POS: mn
व्यत्ययार्पितनखं
Lemma: व्यत्यय
POS: m
व्यत्ययार्पितनखं
Lemma: अर्पय्
POS: 10. Ā.
व्यत्ययार्पितनखं
Lemma: नख
POS: mn
समत्सरम्
Lemma: स
POS: ind
समत्सरम्
Lemma: मत्सर
POS: m
तस्य
Lemma: तद्
POS: pron
तच्छिदुरमेखलागुणं
Lemma: तद्
POS: pron
तच्छिदुरमेखलागुणं
Lemma: छिदुर
POS: adj
तच्छिदुरमेखलागुणं
Lemma: मेखला
POS: f
तच्छिदुरमेखलागुणं
Lemma: गुण
POS: mn
पार्वतीरतम्
Lemma: पार्वती
POS: f
पार्वतीरतम्
Lemma: रत
POS: n
अभून्
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: अभूत्
न
Lemma: न
POS: ind
तृप्तये
Lemma: तृप्ति
POS: f
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.83. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.