Canonical Ref: KS 8.82
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
तत्र हंसधवलोत्तरच्छदं जाह्नवीपुलिनचारुदर्शनम् । अध्यशेत शयनं प्रियासखः शारदाभ्रमिव रोहिणीपतिः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तत्रेति । तत्र मणिभवने हंसवद्धवल उत्तरच्छदः प्रच्छदपटी यस्य तत्तथोक्तं जाह्नवीपुलिनमिव चारुदर्शनं शयनं शय्यां रोहिणीपतिश्चन्द्रः, शरदि भवं शारदमभ्रं मेघमिव । शरद्ग्रहणं धावल्यार्थम् । प्रियसखः सन् । प्रियया सहेत्यर्थः । अध्यशेत शयितवान् । `अधिशीङ्स्थासां कर्म` इति कर्मत्वम् । रोहिणीग्रहणसामर्थ्यादिन्दोरप्यभ्रारोहणे रोहिणीसाहित्यमनुसंधेयम्
अन्वयः:
रोहिणीपतिः शारदाऽभ्रम् इव तत्र हंसधवलोत्तरच्छदं जाह्नवीपुलिनचारुदर्शनं शयनं प्रियासखः सन् अध्यशेत ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तत्र
Lemma: तत्र
POS: ind
हंसधवलोत्तरच्छदं
Lemma: हंस
POS: m
हंसधवलोत्तरच्छदं
Lemma: धवल
POS: adj
हंसधवलोत्तरच्छदं
Lemma: उत्तरच्छद
POS: m
जाह्नवीपुलिनचारुदर्शनम्
Lemma: जाह्नवी
POS: f
जाह्नवीपुलिनचारुदर्शनम्
Lemma: पुलिन
POS: mn
जाह्नवीपुलिनचारुदर्शनम्
Lemma: चारु
POS: adj
जाह्नवीपुलिनचारुदर्शनम्
Lemma: दर्शन
POS: n
अध्यशेत
Lemma: अधिशी
POS: 2. P. • Verb: अध्यशेत
शयनं
Lemma: शयन
POS: n
प्रियासखः
Lemma: प्रिया
POS: f
प्रियासखः
Lemma: सख
POS: m
शारदाभ्रम्
Lemma: शारद
POS: adj
शारदाभ्रम्
Lemma: अभ्र
POS: mn
इव
Lemma: इव
POS: ind
रोहिणीपतिः
Lemma: रोहिणीपति
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.82. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.