Canonical Ref: KS 8.81
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
तां विलम्बितपनीयमेखलामुद्वहञ्जघनभारदुर्वहाम् । ध्यानसंभृतविभूतिरीश्वरः प्राविशन्मणिशिलागृहं रहः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तामिति । हरो विलम्बितपनीयमेखलां विस्रंसिहेमरसनां जघनभारेण दुर्वहां तां पार्वतीमुद्वहन्ध्यानसंभृतया संकल्पमात्रसिद्ध्या विभूत्या भोगसाधनेन संभृतं = संपूर्णं मणिशिलागृहं प्राविशत् । रिरंसुरिति भावः
अन्वयः:
हरः विलम्बितपनीयमेखलां जघनभारदुर्वहां ताम् उद्वहन् ध्यानसंभूतविभूतिः रहः मणिशिलागृहं प्राविशत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तां
Lemma: तद्
POS: pron
विलम्बितपनीयमेखलाम्
Lemma: विलम्बिन्
POS: adj
विलम्बितपनीयमेखलाम्
Lemma: तपनीय
POS: n
विलम्बितपनीयमेखलाम्
Lemma: मेखला
POS: f
उद्वहञ्
Lemma: उद्वह्
POS: 1. Ā.
जघनभारदुर्वहाम्
Lemma: जघन
POS: mn
जघनभारदुर्वहाम्
Lemma: भार
POS: m
जघनभारदुर्वहाम्
Lemma: दुर्वह
POS: adj
ध्यानसंभृतविभूतिर्
Lemma: ध्यान
POS: mn
ध्यानसंभृतविभूतिर्
Lemma: सम्भृ
POS: 3. Ā.
ध्यानसंभृतविभूतिर्
Lemma: विभूति
POS: f
ईश्वरः
Lemma: ईश्वर
POS: m
प्राविशन्
Lemma: प्रविश्
POS: 4. P. • Verb: प्राविशत्
मणिशिलागृहं
Lemma: मणि
POS: m
मणिशिलागृहं
Lemma: शिला
POS: f
मणिशिलागृहं
Lemma: गृह
POS: mn
रहः
Lemma: रहस्
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.81. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.