Canonical Ref: KS 8.80
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
घूर्णमाननयनं स्खलत्कथं स्वेदिबिन्दुमदकारणस्मितम् । आननेन न तु तावदीश्वरश्चक्षुषा चिरमुमामुखं पपौ ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
घूर्णमानेति । ईश्वरो घूर्णमाननयनं भ्राम्यन्नेत्रं स्खलत् कथं स्खलद्वचनं स्वेदबिन्दुमत्स्वेदयुक्तमकारणस्मितमाकस्मिकहासयुक्तमुमामुखं तावत् । आतृष्णापगममित्यर्थः । आननेन मुखेन न पपौ । न चुचुम्बेत्यर्थः । किंतु चिरं चक्षुषा पपौ । तृष्णयाद्राक्षादित्यर्थः । तस्या मदपारवश्यं दृष्ट्वा मुदं तावदन्वभूदित्यर्थः
अन्वयः:
ईश्वरो घूर्णमाननयनं स्खलत्कथं स्वेदबिन्दुमत् अकारणस्मितम् उमामुखं तावत् आननेन न पपौ चक्षुषा चिरं पपौ ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
घूर्णमाननयनं
Lemma: घूर्ण्
POS: 1. Ā.
घूर्णमाननयनं
Lemma: नयन
POS: n
स्खलत्कथं
Lemma: स्खल्
POS: 1. Ā.
स्खलत्कथं
Lemma: कथा
POS: f
स्वेदिबिन्दुमद्
Lemma: स्वेदिन्
POS: adj
स्वेदिबिन्दुमद्
Lemma: बिन्दुमत्
POS: adj
अकारणस्मितम्
Lemma: अकारण
POS: n
अकारणस्मितम्
Lemma: स्मित
POS: n
आननेन
Lemma: आनन
POS: n
न
Lemma: न
POS: ind
तु
Lemma: तु
POS: ind
तावद्
Lemma: तावत्
POS: ind
ईश्वरश्
Lemma: ईश्वर
POS: m
चक्षुषा
Lemma: चक्षुस्
POS: n
चिरम्
Lemma: चिरम्
POS: ind
उमामुखं
Lemma: उमा
POS: f
उमामुखं
Lemma: मुख
POS: n
पपौ
Lemma: पा
POS: 1. Ā. • Verb: पपौ
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.80. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.