Canonical Ref: KS 8.77
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
मान्यभक्तिरथवा सखीजनः सेव्यतामिदमनङ्गदीपनम् । इत्युदारमभिधाय शङ्करस्तामपाययत पानमम्बिकाम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
मान्यभक्तिरिति । अथवा सखीजनो मान्या भक्तिर्यस्य स तथोक्तः । सखीजनः स्वीकार्य इत्यर्थः । ततोऽनङ्गदीपनमिदं वक्ष्यमाणं पानं संव्यतामित्युदारं चतुरमभिधाय शंकरस्तामम्बिकां पीयत इति पानं मद्यमपाययत पाययामास । पिबतेर्ण्यन्ताल्लुङि तङ् । पिबतः प्रत्यवसानार्थादणि कर्तुः कर्मत्वम् । पिबतेर्निगरणार्थत्वेऽपि `नपादभ्याo` इति परस्मैपदप्रतिषेधः । ननु मान्यभक्तिरित्यत्र कथं पुंवद्भावः । `अप्रियादिषु` इति निषेधाद्भक्तिशब्दस्य प्रियादिपाठान्नैष दोषो नपुंसकपूर्वपदत्वात् । यथाह वृत्तिकारः- `दृढभक्तिरित्येवमादिषु स्त्रीपूर्वपदस्याविवक्षितत्वात्सिद्धम्` इति । भोजराजस्तु- `भज्यत इति कर्मसाधनस्यैव प्रियादिपाठतया दृढभक्तिरिति न तु भजनं भक्तिरिति भावसाधनस्य । अतोऽत्र स्त्रीपूर्वपदत्वेऽपि न दोषः` इत्याह
अन्वयः:
`(हे पार्वति !) अथवा सखीजनो मान्यभक्तिः, (अतः) अनङ्गदीपनम् इदं सेव्यताम्` इति उदारम् अभिधाय शङ्करः ताम् अम्बिकां पानम् अपायमत ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
मान्यभक्तिर्
Lemma: मानय्
POS: 10. Ā.
मान्यभक्तिर्
Lemma: भक्ति
POS: f
अथवा
Lemma: अथवा
POS: ind
सखीजनः
Lemma: सखी
POS: f
सखीजनः
Lemma: जन
POS: m
सेव्यताम्
Lemma: सेव्
POS: 4. P. • Verb: सेव्यताम्
इदम्
Lemma: इदम्
POS: pron
अनङ्गदीपनम्
Lemma: अनङ्ग
POS: m
अनङ्गदीपनम्
Lemma: दीपन
POS: n
इत्य्
Lemma: इति
POS: ind
उदारम्
Lemma: उदार
POS: adj
अभिधाय
Lemma: अभिधा
POS: 3. Ā.
शङ्करस्
Lemma: शंकर
POS: m
ताम्
Lemma: तद्
POS: pron
अपाययत
Lemma: पायय्
POS: 10. Ā. • Verb: अपाययत
पानम्
Lemma: पान
POS: n
अम्बिकाम्
Lemma: अम्बिका
POS: f
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.77. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.