Canonical Ref: KS 8.71
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
पश्य कल्पतरुलम्बि शुद्धया ज्योत्स्नया जनितरूपसंशयम् । मारुते चलति चण्डि केवलं व्यज्यते विपरिवृत्तमंशुकम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
पश्येति । शुद्धया ज्योत्स्नया जनितो रुपसंशयः अंशुकं ज्योत्स्नावेति स्वरूपसंदेहो यस्य तत्तथोक्तं कल्पतरुलम्ब्यंशुकं । हे चण्डि अत्यन्तकोपने ! गौरादित्वान्ङीष् । देवलं मारुते चलति सति विपरिवृत्तं चलं सद् व्यज्यते पश्य । ज्योत्स्नासच्छायत्वान्न रुपतो विविच्यते परंतु क्रिययेत्यर्थः
अन्वयः:
हे चण्डिके ! कल्पतरुलम्बि शुद्धया ज्योत्स्नया जनितरूपसंशयम् अंशुकं केवलं मारुते चलति विपरिवृत्तं व्यज्यते ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
पश्य
Lemma: पश्
POS: 4. Ā. • Verb: पश्य
कल्पतरुलम्बि
Lemma: कल्पतरु
POS: m
कल्पतरुलम्बि
Lemma: लम्बिन्
POS: adj
शुद्धया
Lemma: शुध्
POS: 4. Ā.
ज्योत्स्नया
Lemma: ज्योत्स्ना
POS: f
जनितरूपसंशयम्
Lemma: जनय्
POS: 10. Ā.
जनितरूपसंशयम्
Lemma: रूप
POS: n
जनितरूपसंशयम्
Lemma: संशय
POS: m
मारुते
Lemma: मारुत
POS: m
चलति
Lemma: चल्
POS: 1. Ā.
चण्डि
Lemma: चण्ड
POS: adj
केवलं
Lemma: केवलम्
POS: ind
व्यज्यते
Lemma: व्यञ्ज्
POS: 7. P. • Verb: व्यज्यते
विपरिवृत्तम्
Lemma: विपरिवृत्
POS: 1. Ā.
अंशुकम्
Lemma: अंशुक
POS: mn
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.71. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.