Canonical Ref: KS 8.72
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
शक्यमङ्गुलिभिरुद्धृतैरधः शाखिनां पतितपुष्पपेशलैः । पत्रजर्जरशशिप्रभालवैरेभिरुत्कचयितुं तवालकान् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
शक्यमिति । अङ्गुलिभिर्धृतैरुत्थितैः शाखिनामधः पतितपुष्पवत्पेशलैः कोमलैः । तथा भ्रमकरैरित्यर्थः । एभिः पत्रैर्जर्जरा शकलिता शशिप्रभा चन्दिका तस्या लवैः खण्डैः । तरुतलेषु पत्रान्तराललक्ष्यज्योत्स्नामण्डलैरित्यर्थः । तवालकानुत्कचयितुं बद्धुम् । `कच दीप्तिबन्धनयोः` इति धातोस्तुमुन्प्रत्ययः । शक्यम् शक्या इत्यर्थः । शक्यमिति लिङ्गवचनस्य सामान्योपक्रमादित्याद्यनुपदमेवोक्तम्
अन्वयः:
अङ्गुलिभिः उत्थितैः शाखिनाम् अधः पतितपुष्पपेशलैः एभिः पत्रजर्जरशशिप्रभालवैः तव अलकान् उत्कचयितुं शक्यम् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
शक्यम्
Lemma: शक्य
POS: adj
अङ्गुलिभिर्
Lemma: अङ्गुलि
POS: mf
उद्धृतैर्
Lemma: उद्धृ
POS: 1. Ā.
अधः
Lemma: अधस्
POS: ind
शाखिनां
Lemma: शाखिन्
POS: m
पतितपुष्पपेशलैः
Lemma: पत्
POS: 1. Ā.
पतितपुष्पपेशलैः
Lemma: पुष्प
POS: n
पतितपुष्पपेशलैः
Lemma: पेशल
POS: adj
पत्रजर्जरशशिप्रभालवैर्
Lemma: पत्त्र
POS: mn
पत्रजर्जरशशिप्रभालवैर्
Lemma: जर्जर
POS: adj
पत्रजर्जरशशिप्रभालवैर्
Lemma: शशिन्
POS: m
पत्रजर्जरशशिप्रभालवैर्
Lemma: प्रभा
POS: f
पत्रजर्जरशशिप्रभालवैर्
Lemma: लव
POS: m
एभिर्
Lemma: इदम्
POS: pron
उत्कचयितुं
Lemma: उत्कचय्
POS: 10. P.
तवालकान्
Lemma: त्वद्
POS: pron
तवालकान्
Lemma: अलक
POS: mn
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.72. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.