Canonical Ref: KS 8.67
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
चन्द्रपादजनितप्रवृत्तिभिश्चन्द्रकान्तजलबिन्दुभिर्गिरिः । मेखलातरुषु निद्रितानमून्बोधयत्यसमये शिखण्डिनः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
चन्द्रपादेति । गिरिर्हिमाद्रिश्चन्द्रपादैरिन्दुकिरणैर्जनितप्रसरैश्चद्रकान्तमणीनां जलबिन्दुभिः करणैर्मेखलातरुषु निद्रितान्संजातनिद्रान् । तारकादित्वादितच् । अमूञ्शिखण्डिनो मयूरानसमयेऽकाले बोधयति । इन्दुकिरणसंपर्कादुपरिचन्द्रमणिस्पन्देष्वधोवृक्षेशयाः शिखण्डिनो वृष्टिभयाज्जाग्रतीत्यर्थः । शिखण्डिग्रहणमितरशकुन्तानां कुलालनिलयत्वादिति भावः
अन्वयः:
गिरिः चन्द्रपादजनितप्रवृत्तिभिः चन्द्रकान्तजलबिन्दुभिः मेखलातरुषु निद्रितान् अमून् शिखण्डिनः असमये बोधयति ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
चन्द्रपादजनितप्रवृत्तिभिश्
Lemma: चन्द्र
POS: m
चन्द्रपादजनितप्रवृत्तिभिश्
Lemma: पाद
POS: m
चन्द्रपादजनितप्रवृत्तिभिश्
Lemma: जनय्
POS: 10. Ā.
चन्द्रपादजनितप्रवृत्तिभिश्
Lemma: प्रवृत्ति
POS: f
चन्द्रकान्तजलबिन्दुभिर्
Lemma: चन्द्रकान्त
POS: mn
चन्द्रकान्तजलबिन्दुभिर्
Lemma: जल
POS: n
चन्द्रकान्तजलबिन्दुभिर्
Lemma: बिन्दु
POS: mn
गिरिः
Lemma: गिरि
POS: m
मेखलातरुषु
Lemma: मेखला
POS: f
मेखलातरुषु
Lemma: तरु
POS: m
निद्रितान्
Lemma: निद्रित
POS: adj
अमून्
Lemma: अदस्
POS: pron
बोधयत्य्
Lemma: बोधय्
POS: 10. Ā. • Verb: बोधयति
असमये
Lemma: असमय
POS: m
शिखण्डिनः
Lemma: शिखण्डिन्
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.67. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.