Canonical Ref: KS 8.63
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
अङ्गुलीभिरिव केशसंचयं सन्निगृह्य तिमिरं मरीचिभिः । कुड्मलीकृतसरोजलोचनं चुम्बतीव रजनीमुखं शशी ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
अङ्गुलीभिरिति । शशी चन्द्रमाः । नायकस्तु प्रतीयते । अङ्गुलीभिः केशसंचयमिव मरीचिभिस्तिमिरं संनिगृह्य गृहीत्वा । सरोजेलोचने इवेत्युपमितिसमासोऽङ्गुलीभिरिवेत्युपमायास्तत्साधकत्वात् । कुड्मलीकृते सरोजलोचने यस्य तत्तथोक्तं रजन्या मुखं प्रारम्भः वदनं चेति गम्यते । चुम्बतीव । अत्र समासोक्त्या उत्प्रेक्षासङ्करायते
अन्वयः:
शशी अङ्गुलीभिः केशसञ्चयम् इव मरीचिभिः तिमिरं संनिगृह्य कुड्मलीकृतसरोजलोचनं रजनीमुखं चुम्बति इव ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अङ्गुलीभिर्
Lemma: अङ्गुलि
POS: mf
इव
Lemma: इव
POS: ind
केशसंचयं
Lemma: केश
POS: m
केशसंचयं
Lemma: संचय
POS: m
संनिगृह्य
Lemma: संनिग्रह्
POS: 9. Ā.
तिमिरं
Lemma: तिमिर
POS: adj
मरीचिभिः
Lemma: मरीचि
POS: mf
कुड्मलीकृतसरोजलोचनं
Lemma: कुड्मलीकृ
POS: 8. Ā.
कुड्मलीकृतसरोजलोचनं
Lemma: सरोज
POS: n
कुड्मलीकृतसरोजलोचनं
Lemma: लोचन
POS: n
चुम्बतीव
Lemma: चुम्ब्
POS: 1. Ā. • Verb: चुम्बति
चुम्बतीव
Lemma: इव
POS: ind
रजनीमुखं
Lemma: रजनीमुख
POS: n
शशी
Lemma: शशिन्
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.63. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.