Canonical Ref: KS 8.62
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
शक्यमोषधिपतेर्नवोदयाः कर्णपूररचनाकृते तव । अप्रगल्भयवसूचिकोमलाश्छेत्तुमग्रनखसंपुटैः कराः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
शक्यमिति । नवोदयाः सद्य उत्पादिता अप्रगल्भयवसूचिकोमला अकठोरयवाङ्करसुकुमारा ओषधिपतेरिन्दोः करास्तव कर्णपूररचनाकृते कर्णावतंसनिर्माणक्रियायां । संपदादित्वाद्भावे क्विप् । अग्रनखसंपुटैर्नखाग्रसंभेदैश्छेत्तुं शक्यम् । शक्या इत्यर्थः । `शकिसहोश्च` (पा.3|1|99) । इति कर्मणि यत्प्रत्ययः । शक्यमिति विपरीतलिङ्गवचनस्यापि सामान्योपक्रमात्कर्माभिधायकत्वम् । पश्चात्कर्मविशेषाकाङ्क्षायां करा इति निर्देशो न विरुध्यते । यथाह वामनः- `शक्यमिति रुपं लिङ्गवचनस्यापि सामान्योपक्रमत्वादिति । अत्र प्रमाणम्-शक्यं श्वमांसेनापि क्षुत्प्रतिहन्तुमिति भाष्यकारप्रयोगः, इति
अन्वयः:
(हे पार्वति !) अवोदयाः अप्रगल्भयवसूचिकोमलाः ओषधिपतेः कराः तव कर्णपूररचनाकृते अग्रनखसम्पुटैः छेत्तुं शक्यम् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
शक्यम्
Lemma: शक्य
POS: adj
ओषधिपतेर्
Lemma: ओषधिपति
POS: m
नवोदयाः
Lemma: नव
POS: adj
नवोदयाः
Lemma: उदय
POS: m
कर्णपूररचनाकृते
Lemma: कर्णपूर
POS: mn
कर्णपूररचनाकृते
Lemma: रचना
POS: f
कर्णपूररचनाकृते
Lemma: कृते
POS: ind
तव
Lemma: त्वद्
POS: pron
अप्रगल्भयवसूचिकोमलाश्
Lemma: अ
POS: ind
अप्रगल्भयवसूचिकोमलाश्
Lemma: प्रगल्भ
POS: adj
अप्रगल्भयवसूचिकोमलाश्
Lemma: यव
POS: mn
अप्रगल्भयवसूचिकोमलाश्
Lemma: सूचि
POS: f
अप्रगल्भयवसूचिकोमलाश्
Lemma: कोमल
POS: adj
छेत्तुम्
Lemma: छिद्
POS: 1. P.
अग्रनखसंपुटैः
Lemma: अग्र
POS: n
अग्रनखसंपुटैः
Lemma: नख
POS: mn
अग्रनखसंपुटैः
Lemma: सम्पुट
POS: mn
कराः
Lemma: कर
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.62. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.