Canonical Ref: KS 8.5
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
एवमालि निगृहीतसाध्वसं शङ्करो रहसि सेव्यतामिति । सा सखीभिरुपदिष्टमाकुला नास्मरत्प्रमुखवर्तिनि प्रिये ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
एवमिति । हे आलि सखि पार्वति ! रहसि शंकर एवम् । स्वोपदिष्टप्रकारेणेत्यर्थः । निगृहीतसाध्वसं निरस्तभयं यथा तथा सेव्यतामिति । सखीभिरुपदिष्टमुक्तं वचनं सा पार्वती प्रिये शंकरे प्रमुखवर्तिनि सत्याकुला साध्वसविह्वला सती नास्मरत् । न स्मृतवतीत्यर्थः । स हि भयपरिप्लुते चेतसि दृष्टतरोऽप्युपदेशः संसारमाधत्त इति भावः
अन्वयः:
`हे आलि ! रहसि शङ्करः एवं निगृहीत साध्वसं सेव्यताम् ।` इति सखीभिः उपदिष्टं सा शङ्करे प्रमुखवर्तिनि सति आकुला न अस्मरत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
एवम्
Lemma: एवम्
POS: ind
आलि
Lemma: आलि
POS: f
निगृहीतसाध्वसं
Lemma: निग्रह्
POS: 9. Ā.
निगृहीतसाध्वसं
Lemma: साध्वस
POS: n
शङ्करो
Lemma: शंकर
POS: m
रहसि
Lemma: रहस्
POS: n
सेव्यताम्
Lemma: सेव्
POS: 4. P. • Verb: सेव्यताम्
इति
Lemma: इति
POS: ind
सा
Lemma: तद्
POS: pron
सखीभिर्
Lemma: सखी
POS: f
उपदिष्टम्
Lemma: उपदिश्
POS: 6. Ā.
आकुला
Lemma: आकुल
POS: adj
नास्मरत्
Lemma: न
POS: ind
नास्मरत्
Lemma: स्मृ
POS: 1. Ā. • Verb: अस्मरत्
प्रमुखवर्तिनि
Lemma: प्रमुख
POS: adj
प्रमुखवर्तिनि
Lemma: वर्तिन्
POS: adj
प्रिये
Lemma: प्रिय
POS: adj
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.5. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.