Canonical Ref: KS 8.22
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
मेरुमेत्य मरुदाशुगोक्षकः पार्वतीस्तनपुरस्कृतान्कृती । हेमपल्लवविभङ्गसंस्तरानन्वभूत्सुरतमर्दनक्षमान् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
मेरुमिति । मरुदाशुगोक्षकः । पवनजवनवाहनः पार्वतीस्तनाभ्यां पुरस्कृतः । पार्वतीपुरोगतयाश्लिष्ट इत्यर्थः । कृती कुशलो हरो मेरुमेत्य हेमपल्लवानां विभङ्गाः खण्डास्त एव संस्तरस्तल्पं यस्यां तां तथोक्तां क्षपां रात्रिं सुरततत्परः सुरतासक्तः सन् । अन्वभूत्
अन्वयः:
मरुदाशुगोक्षकः पार्वतीस्तनपुरस्कृतः कृती मेरुम् एत्य सुरतमर्दनक्षमान् हेमपल्लवविभङ्गसंस्तरान् रात्रिम् एत्य अन्वभूत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
मेरुम्
Lemma: मेरु
POS: m
एत्य
Lemma: ए
POS: 2. P.
मरुदाशुगोक्षकः
Lemma: मरुत्
POS: m
मरुदाशुगोक्षकः
Lemma: आशु
POS: adj
मरुदाशुगोक्षकः
Lemma: ग
POS: adj
मरुदाशुगोक्षकः
Lemma: उक्षक
POS: m
पार्वतीस्तनपुरस्कृतान्
Lemma: पार्वती
POS: f
पार्वतीस्तनपुरस्कृतान्
Lemma: स्तन
POS: mn
पार्वतीस्तनपुरस्कृतान्
Lemma: पुरस्कृ
POS: 8. Ā.
कृती
Lemma: कृतिन्
POS: adj
हेमपल्लवविभङ्गसंस्तरान्
Lemma: हेमन्
POS: n
हेमपल्लवविभङ्गसंस्तरान्
Lemma: पल्लव
POS: mn
हेमपल्लवविभङ्गसंस्तरान्
Lemma: विभङ्ग
POS: m
हेमपल्लवविभङ्गसंस्तरान्
Lemma: संस्तर
POS: m
अन्वभूत्
Lemma: अनुभू
POS: 1. Ā. • Verb: अन्वभूत्
सुरतमर्दनक्षमान्
Lemma: सुरत
POS: n
सुरतमर्दनक्षमान्
Lemma: मर्दन
POS: mn
सुरतमर्दनक्षमान्
Lemma: क्षम
POS: adj
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.22. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.