Canonical Ref: KS 8.20
Metrical Form: रथोद्धता
Sanskrit (Devanāgarī)
एवमिन्द्रियसुखस्य वर्त्मनः सेवनादनुगृहीतमन्मथः । शैलराजभवने सहोमया मासमात्रमवसद्वृषध्वजः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
एवमिति । वृषध्वजो हर एवमुक्तरीत्येन्द्रियाणां सुखस्यानुकूलस्य वर्त्मनो मार्गस्य स्त्रीप्रसङ्गस्येत्यर्थः । सेवनात्परिभोगादनुगृहीतमन्मथः पुरुज्जीवितमदनः सन् । उमया सह शैलराजभवने हिमवद्गेहे मासमात्रमवसत् । अत्यन्तसंयोगे द्वितीया । मासमात्रमिति वधूवशीकरणकालक्लृप्तिः प्रदर्शिता
अन्वयः:
वृषध्वजः एवम् इन्द्रियसुखस्य वर्त्मनः सेवनात् अनुगृहीतमन्मथः (सन्) उमया सह शैलराजभवने मासमात्रम् अवसत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
एवम्
Lemma: एवम्
POS: ind
इन्द्रियसुखस्य
Lemma: इन्द्रिय
POS: n
इन्द्रियसुखस्य
Lemma: सुख
POS: adj
वर्त्मनः
Lemma: वर्त्मन्
POS: n
सेवनाद्
Lemma: सेवन
POS: n
अनुगृहीतमन्मथः
Lemma: अनुग्रह्
POS: 9. Ā.
अनुगृहीतमन्मथः
Lemma: मन्मथ
POS: m
शैलराजभवने
Lemma: शैलराज
POS: m
शैलराजभवने
Lemma: भवन
POS: n
सहोमया
Lemma: सह
POS: ind
सहोमया
Lemma: उमा
POS: f
मासमात्रम्
Lemma: मास
POS: mn
मासमात्रम्
Lemma: मात्र
POS: n
अवसद्
Lemma: वस्
POS: 2. P. • Verb: अवसत्
वृषध्वजः
Lemma: वृषध्वज
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 8.20. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.