Canonical Ref: KS 7.80
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तौ दम्पती त्रिः परिणीय वह्निम्कराग्रसंस्पर्शनिमीलिताक्षीम् । तां कारयामास वधूं पुरोधास्तस्मिन्समिद्धार्चिषि लाजमोक्षम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
ताविति । स पुरस्तादेव हितं विधत्त इति पुरोधाः पुरोहितोऽन्योन्यस्य संस्पर्शन स्पर्शसुखेन निमीलिताक्षौ तौ जाया च पतिश्च दंपती कर्मभूतौ । जायाशब्दस्य दंभावो निपातितः । वह्निं त्रिस्त्रिवारम् । `द्वित्रिचतुर्भ्यः सुच्` (पा.5|4|18) सुच् । परिणीय परितो नीत्वा । प्रदक्षिणीकार्येत्यर्थः । नयतेर्द्विकर्मकाल्ल्यप् । समिद्धार्चिषि दीप्तज्वाले तस्मिन्वह्नौ वधूं लाजविसर्गं कारयामास । `हृक्रोरन्यतरस्याम्` (पा.1|4|53) इति विकल्पादणिकर्तुः कर्मत्वम्
अन्वयः:
स पुरोधाः अन्योन्संस्पर्शनिमोलिताक्षौ तौ दम्पतीः वह्निं त्रिः परिणीय समिद्धाऽर्चिषि तस्मिन् वधूं लाजमोक्षं कारयामास ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तौ
Lemma: तद्
POS: pron
दम्पती
Lemma: दम्पति
POS: m
त्रिः
Lemma: त्रिस्
POS: ind
परिणीय
Lemma: परिणी
POS: 2. P.
वह्निम्
Lemma: वह्नि
POS: m
कराग्रसंस्पर्शनिमीलिताक्षीम्
Lemma: कर
POS: m
कराग्रसंस्पर्शनिमीलिताक्षीम्
Lemma: अग्र
POS: n
कराग्रसंस्पर्शनिमीलिताक्षीम्
Lemma: संस्पर्श
POS: m
कराग्रसंस्पर्शनिमीलिताक्षीम्
Lemma: निमीलय्
POS: 10. Ā.
कराग्रसंस्पर्शनिमीलिताक्षीम्
Lemma: अक्ष
POS: adj
तां
Lemma: तद्
POS: pron
कारयामास
Lemma: कारय्
POS: 10. Ā. • Verb: कारयामास
वधूं
Lemma: वधू
POS: f
पुरोधास्
Lemma: पुरोधस्
POS: m
तस्मिन्
Lemma: तद्
POS: pron
समिद्धार्चिषि
Lemma: समिन्ध्
POS: 2. Ā.
समिद्धार्चिषि
Lemma: अर्चिस्
POS: n
लाजमोक्षम्
Lemma: लाज
POS: mf
लाजमोक्षम्
Lemma: मोक्ष
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.80. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.