Canonical Ref: KS 7.74
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तया प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या प्रफुल्लचक्षुःकुमुदः कुमार्या । प्रसन्नचेतःसलिलः शिवोऽभूत्संसृज्यमानः शरदेव लोकः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तयेति । आननं चन्द्र इव इत्युपमितसमासः । प्रवृद्धाननचन्द्रस्य कान्तिर्यस्यास्तया तथोक्तया तया कुमार्या शरदा लोक इव संसृज्यमानः । संगच्छमानः शिवश्चक्षूंषि कुमुदानीव तानि प्रफुल्लानि यस्य स तथोक्तः । चेतः सलिलमिव तत्प्रसन्नं यस्य स तथोक्तः । प्रसन्नचेतः- सलिलोऽभूत् । शरल्लोकयोरपि यथोचितं विशेषणानि योज्यानि
अन्वयः:
प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या तया कुमार्या शरदा लोक इव संसृज्यमानः शिवः प्रफुल्लचक्षुः कुमुदः प्रसन्नचेतःसलिलः अभूत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तया
Lemma: तद्
POS: pron
प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या
Lemma: प्रवृध्
POS: 1. Ā.
प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या
Lemma: आनन
POS: n
प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या
Lemma: चन्द्र
POS: m
प्रवृद्धाननचन्द्रकान्त्या
Lemma: कान्ति
POS: f
प्रफुल्लचक्षुःकुमुदः
Lemma: प्रफुल्ल
POS: adj
प्रफुल्लचक्षुःकुमुदः
Lemma: चक्षुस्
POS: n
प्रफुल्लचक्षुःकुमुदः
Lemma: कुमुद
POS: m
कुमार्या
Lemma: कुमारी
POS: f
प्रसन्नचेतःसलिलः
Lemma: प्रसद्
POS: 1. Ā.
प्रसन्नचेतःसलिलः
Lemma: चेतस्
POS: n
प्रसन्नचेतःसलिलः
Lemma: सलिल
POS: n
शिवो
Lemma: शिव
POS: m
ऽभूत्
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: अभूत्
संसृज्यमानः
Lemma: संसृज्
POS: 6. Ā.
शरदेव
Lemma: शरद्
POS: f
शरदेव
Lemma: इव
POS: ind
लोकः
Lemma: लोक
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.74. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.