Canonical Ref: KS 7.20
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
तस्याः सुजातोत्पलपत्रकान्ते प्रसाधिकाभिर्नयने निरीक्ष्य । न चक्षुषोः कान्तिविशेषबुद्ध्या कालाञ्जनं मङ्गलमित्युपात्तम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
तस्या इति । प्रसाधिकाभिरलंकर्त्रीभिः सुजाते सम्यगुत्पन्ने उत्पलपत्त्र इव कान्ते रम्ये तस्या नयने निरीक्ष्य कालाञ्जनमञ्जनविशेषश्चक्षुषोः कान्तिविशेषबुद्ध्या । शोभातिशयो भविष्यतीति बुद्ध्येत्यर्थः । नोपात्तं न गृहीतं किंतु मङ्गलं शुभमिति हेतोरुपात्तम् । निसर्गसुभगस्य किमाहार्यकाण्डम्बरेणेति भावः
अन्वयः:
प्रसाधिकाभिः सुजातोत्पलपत्त्रकान्ते तस्या नयने निरीक्ष्य कालाञ्जनं चक्षुषोः कान्तिविशेषबुद्ध्या न उपात्तं (किन्तु) मङ्गलम् इति उपात्तम् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
तस्याः
Lemma: तद्
POS: pron
सुजातोत्पलपत्रकान्ते
Lemma: सुजात
POS: adj
सुजातोत्पलपत्रकान्ते
Lemma: उत्पल
POS: mn
सुजातोत्पलपत्रकान्ते
Lemma: पत्त्र
POS: mn
सुजातोत्पलपत्रकान्ते
Lemma: कान्त
POS: adj
प्रसाधिकाभिर्
Lemma: प्रसाधिका
POS: f
नयने
Lemma: नयन
POS: n
निरीक्ष्य
Lemma: निरीक्ष्
POS: 1. P.
न
Lemma: न
POS: ind
चक्षुषोः
Lemma: चक्षुस्
POS: n
कान्तिविशेषबुद्ध्या
Lemma: कान्ति
POS: f
कान्तिविशेषबुद्ध्या
Lemma: विशेष
POS: m
कान्तिविशेषबुद्ध्या
Lemma: बुद्धि
POS: f
कालाञ्जनं
Lemma: कालाञ्जन
POS: n
मङ्गलम्
Lemma: मङ्गल
POS: adj
इत्य्
Lemma: इति
POS: ind
उपात्तम्
Lemma: उपदा
POS: 3. P.
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.20. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.