Canonical Ref: KS 6.76
Metrical Form: अनुष्टुप्
Sanskrit (Devanāgarī)
कल्पितान्योन्यसामर्थ्यैः पृथिव्यादिभिरात्मनि । येनेदं ध्रियते विश्वं धुर्यैर्यानमिवाध्वनि ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
कलितेति । येन शंभुना कलितं धृतिसंग्रहादिस्वस्वगुणसंपादितमन्योन्यसामर्थ्यं परस्परसहकाररुपं यैस्तथोक्तैः । स्वस्वरुपसामर्थ्यमन्योन्याधेयमेवेति भावः । पृथिव्यादिभिरात्मभिः । अष्टाभिर्मूर्तिभिरित्यर्थः । इदं व्यक्तं विश्वं धुरं वहन्तीति धुर्यैरश्वैः । `धुरो यड्ढको` इति यत्प्रत्ययः । अध्वनि यानं रथ इव ध्रियते
अन्वयः:
येन कलिताऽन्योन्यसामर्थ्यैः पृथिव्यादिभिः आत्मभिः इदं विश्वं धुर्यैः अध्वनि यानम् इव ध्रियते ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
कल्पितान्योन्यसामर्थ्यैः
Lemma: कल्पय्
POS: 10. Ā.
कल्पितान्योन्यसामर्थ्यैः
Lemma: अन्योन्य
POS: adj
कल्पितान्योन्यसामर्थ्यैः
Lemma: सामर्थ्य
POS: n
पृथिव्यादिभिर्
Lemma: पृथिवी
POS: f
पृथिव्यादिभिर्
Lemma: आदि
POS: m
आत्मनि
Lemma: आत्मन्
POS: m
येनेदं
Lemma: यद्
POS: pron
येनेदं
Lemma: इदम्
POS: pron
ध्रियते
Lemma: धृ
POS: 4. P. • Verb: ध्रियते
विश्वं
Lemma: विश्व
POS: pron
धुर्यैर्
Lemma: धुर्य
POS: m
यानम्
Lemma: यान
POS: n
इवाध्वनि
Lemma: इव
POS: ind
इवाध्वनि
Lemma: अध्वन्
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 6.76. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.