Canonical Ref: KS 5.6
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
कदा चिदासन्नसखीमुखेन सा मनोरथज्ञं पितरं मनस्विनी । अयाचतारण्यनिवासमात्मनः फलोदयान्ताय तपःसमाधये ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
कदाचिदिति ॥ अथ कदाचिन्मन्स्विनी स्थिरचित्ता सा पार्वती मनोरथज्ञमभिलाषाभिज्ञं पितरं हिमवन्तमासन्नसख्याप्तसखी सैव मुखमुपायः । `मुखं निःसरणे वक्त्रे प्रारम्भोपाययोरपि` इति विश्वः ।` तेन फलोदयः फलोत्पत्तिरन्तोऽवधिर्यस्य तस्मै तपःसमाधये तपोनियमार्थमात्मनःस्वस्यारण्यनिवासं वनवासमयाचत । `दुह्याच्-` इत्यादिना द्विकर्मकत्वम्
अन्वयः:
कदाचित् मनस्विनी सा मनोरथज्ञं पितरम् आसन्नसखीमुखेन फलोदयाऽन्ताय तपःसमाधये आत्मनः अरण्यनिवासम् अयाचत ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
कदाचिद्
Lemma: कदाचिद्
POS: ind
आसन्नसखीमुखेन
Lemma: आसन्न
POS: adj
आसन्नसखीमुखेन
Lemma: सखी
POS: f
आसन्नसखीमुखेन
Lemma: मुख
POS: n
सा
Lemma: तद्
POS: pron
मनोरथज्ञं
Lemma: मनोरथ
POS: mn
मनोरथज्ञं
Lemma: ज्ञ
POS: adj
पितरं
Lemma: पितृ
POS: m
मनस्विनी
Lemma: मनस्विन्
POS: adj
अयाचतारण्यनिवासम्
Lemma: याच्
POS: 1. Ā. • Verb: अयाचत
अयाचतारण्यनिवासम्
Lemma: अरण्य
POS: n
अयाचतारण्यनिवासम्
Lemma: निवास
POS: m
आत्मनः
Lemma: आत्मन्
POS: m
फलोदयान्ताय
Lemma: फल
POS: n
फलोदयान्ताय
Lemma: उदय
POS: m
फलोदयान्ताय
Lemma: अन्त
POS: m
तपःसमाधये
Lemma: तपस्
POS: n
तपःसमाधये
Lemma: समाधि
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.6. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.