Canonical Ref: KS 5.20
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
शुचौ चतुर्णां ज्वलतां हविर्भुजां शुचिस्मिता मध्यगता सुमध्यमा । विजित्य नेत्रप्रतिघातिनीं प्रभामनन्यदृष्टिः सवितारमैक्षत ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
शुचाविति ॥ शुचौ ग्रीष्मे शुचिस्मिता विशदमन्दहासा सुमध्यमा पार्वती ज्वलतां दीप्तिमतां चतुर्णां हविर्भुजामग्नीनां मध्यगता सती । नेत्रे प्रतिहन्तीति तां नेत्रप्रतिघातिनीं प्रभां सावित्रं तेजो विजित्य न विद्यतेऽन्यत्र दृष्टिर्यस्याः सानन्यदृष्टिः सती सवितारं सूर्यमैक्षत ददर्श । `ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः` इति स्मरणात् । पञ्चाग्निमध्ये तपश्चचारेत्यर्थः तत्र सवितैव पञ्चमोऽग्निः- `अग्निः सविता सवितैवाग्रिः` इति श्रौतलिङ्गात्
अन्वयः:
शुचौ शुचिस्मिता सुमध्यमा ज्वलतां चतुर्णां हविर्भुजां मध्यगता (सती) नेत्रप्रतिघातिनीं प्रभां विजित्य अनन्यदृष्टिः (सती) सवितारम् ऐक्षत ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
शुचौ
Lemma: शुचि
POS: m
चतुर्णां
Lemma: चतुर्
POS: nr
ज्वलतां
Lemma: ज्वल्
POS: 1. Ā.
हविर्भुजां
Lemma: हविर्भुज्
POS: m
शुचिस्मिता
Lemma: शुचि
POS: adj
शुचिस्मिता
Lemma: स्मित
POS: n
मध्यगता
Lemma: मध्य
POS: n
मध्यगता
Lemma: गम्
POS: 6. Ā.
सुमध्यमा
Lemma: सु
POS: ind
सुमध्यमा
Lemma: मध्यम
POS: n
विजित्य
Lemma: विजि
POS: 1. Ā.
नेत्रप्रतिघातिनीं
Lemma: नेत्र
POS: mn
नेत्रप्रतिघातिनीं
Lemma: प्रतिघातिन्
POS: adj
प्रभाम्
Lemma: प्रभा
POS: f
अनन्यदृष्टिः
Lemma: अनन्य
POS: adj
अनन्यदृष्टिः
Lemma: दृष्टि
POS: f
सवितारम्
Lemma: सवितृ
POS: m
ऐक्षत
Lemma: ईक्ष्
POS: 4. P. • Verb: ऐक्षत
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.20. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.