Canonical Ref: KS 5.19
Metrical Form: वंशस्थम्
Sanskrit (Devanāgarī)
क्लमं ययौ कन्दुकलीलयापि या तया मुनीनां चरितं व्यगाह्यत । ध्रुवं वपुः काञ्चनपद्मनिर्मितं मृदु प्रकृत्या च ससारमेव च ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
क्लममिति ॥ या देवी कन्दुकलीलया कन्दुकक्रीडयापि क्लमं ययौ ग्लानिं प्राप तया देव्या मुनीनां चरितं तीव्रं तपो व्यगाह्यत प्रविष्टम् । अत्रोत्प्रेक्षते-ध्रुवमस्या वपुः काञ्चनपद्मेन सुवर्णकमलेन निर्मितं घटितम् । अत एव प्रकृत्या पद्मस्वभावेन मृदु च सुकुमारमपि काञ्चनस्वभावेन ससारं च कठिनमेव । तथा च तदुपादानकत्वाद्देव्या वपुषः सुकुमारस्थापि तीव्रतपःक्षमत्वमित्युत्प्रेक्षार्थः
अन्वयः:
या कन्दुकलीलया अपि क्लमं ययौ, सा मुनीनां चरितं व्यागाह्यत । ध्रुवम् अस्या वपुः काञ्चनपद्मनिर्मितं, (यत्) प्रकृत्या मृदु ससारम् एव च ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
क्लमं
Lemma: क्लम
POS: m
ययौ
Lemma: या
POS: 2. Ā. • Verb: ययौ
कन्दुकलीलयापि
Lemma: कन्दुक
POS: mn
कन्दुकलीलयापि
Lemma: लीला
POS: f
कन्दुकलीलयापि
Lemma: अपि
POS: ind
या
Lemma: यद्
POS: pron
तया
Lemma: तद्
POS: pron
मुनीनां
Lemma: मुनि
POS: m
चरितं
Lemma: चरित
POS: n
व्यगाह्यत
Lemma: विगाह्
POS: 1. P. • Verb: व्यगाह्यत
ध्रुवं
Lemma: ध्रुव
POS: adj
वपुः
Lemma: वपुस्
POS: n
काञ्चनपद्मनिर्मितं
Lemma: काञ्चन
POS: adj
काञ्चनपद्मनिर्मितं
Lemma: पद्म
POS: mn
काञ्चनपद्मनिर्मितं
Lemma: निर्मा
POS: 2. P.
मृदु
Lemma: मृदु
POS: adj
प्रकृत्या
Lemma: प्रकृति
POS: f
च
Lemma: च
POS: ind
ससारम्
Lemma: स
POS: ind
ससारम्
Lemma: सार
POS: mn
एव
Lemma: एव
POS: ind
च
Lemma: च
POS: ind
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 5.19. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.